6.8.3.2 Redenen voor het optionele stelsel van rechtspersoonlijkheid in het Wetsvoorstel Titel 7.13

Als voordeel van het optionele stelsel is genoemd dat niet iedere openbare maatschap, vennootschap onder firma en commanditaire vennootschap bij de invoering van de nieuwe wetgeving de rechtspersoonlijkheid wordt ingejaagd.1 Ook roept de toekenning van rechtspersoonlijkheid van rechtswege veel rechtsonzekerheid op bijvoorbeeld indien niet aan de oprichtingsformaliteiten is voldaan maar de vennootschap wel naar buiten optreedt. Hoe wordt deze vennootschap dan gekwalificeerd, gelet op het feit dat er alleen maar openbare vennootschappen met rechtspersoonlijkheid zouden kunnen ontstaan?2 Verder kunnen door het optiestelsel mogelijke overgangsproblemen worden voorkomen omdat al bestaande personenvennootschappen zonder formaliteiten kunnen worden omgezet in openbare vennootschappen.3 Het argument dat vanuit de praktijk een duidelijke behoefte bestond aan het behoud van een OV zonder rechtspersoonlijkheid en dat daarom gekozen moest worden voor een optiestelsel, bevond zich niet onder de argumenten tegen rechtspersoonlijkheid van rechtswege.4

Uit de argumenten voor het optiestelsel kan niet worden opgemaakt dat het stelsel een gevolg is geweest van de (mogelijk voor sommige vennootschappen ongewenste) rechtsgevolgen van rechtspersoonlijkheid of van een uit de praktijk opgekomen behoefte. Het optiestelsel is meer een gevolg van praktische voordelen. Maar welke rechtsgevolgen heeft de rechtspersoonlijkheid in dat opzicht? Uit de wetsgeschiedenis van het Wetsvoorstel Titel 7.13 volgt dat voornamelijk goederenrechtelijke aspecten aanleiding hebben gegeven tot de introductie van de rechtspersoonlijkheid in het personenvennootschapsrecht. Door de rechtspersoonlijkheid is bijvoorbeeld duidelijk wie rechtshebbende van het vennootschapsvermogen is. Goederen behoren toe aan de rechtspersoon en niet aan de vennoten gezamenlijk. Hierdoor worden de moeilijkheden rondom de uittreding, toetreding en opvolging van een vennoot opgelost. In de huidige wetgeving bestaat het probleem dat een vennoot bij het uittreden uit een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid, zijn (goederenrechtelijke) aandeel in de gemeenschap moet leveren aan de overblijvende vennoten.5 Voor elk van de betrokken goederen dient hij de voor overdracht van dat goed geldende regels in acht te nemen.6 De vennootschap is gehouden om de uittredende vennoot een bedrag te betalen dat gelijk is aan de waarde van de economische deelgerechtigdheid in het vermogen van de vennootschap die bij of krachtens de vennootschapsovereenkomst kan zijn bepaald.7 Voor toetreding in een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid moet de toetredende vennoot deelgenoot worden in de vennootschappelijke gemeenschap. Hiervoor dient levering van aandelen in de afzonderlijke tot die gemeenschap behorende goederen aan de toetredende vennoot plaats te vinden.8 Bij opvolging dient het aandeel in de goederen van de uittredende vennoot te worden geleverd aan de opvolger overeenkomstig 3:96 BW.9 Bij een openbare vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid zal nog steeds noodzakelijk zijn om de formele eisen voor levering van de onderscheiden goederen in acht te nemen. De opvolger is vervolgens uit hoofde van artikel 7:823 lid 4 Wetsvoorstel Titel 7.13 gehouden de hiervoor genoemde uittreedvergoeding gelijk aan de economische deelgerechtigdheid aan de uittredende vennoot te betalen. Heeft de vennootschap rechtspersoonlijkheid, dan blijft de gerechtigdheid van de vennootschap tot de goederen bij uittreding, toetreding of opvolging ongewijzigd. De uittredende vennoot zal zijn aandeel in de vennootschap aan de overblijvende vennoten of zijn opvolger dienen te leveren, waartoe een akte volstaat.10 Aan een toetredende vennoot dient een aandeel in de vennootschap geleverd te worden door een daartoe bestemde akte.11 Naast deze goederenrechtelijke aspecten heeft de OVR ten opzichte van de OV het voordeel dat de OVR kan worden omgezet in een BV. Voor een OV die de BV-vorm wil aannemen zou dit betekenen dat eerst een omzetting in een OVR is vereist om vervolgens deze OVR om te zetten in een BV.

De rechtsgevolgen van rechtspersoonlijkheid bij de openbare vennootschappen creëren dus hoofdzakelijk voordelen voor de vennoten en vormen geen reden om niet te kiezen voor rechtspersoonlijkheid. Voor de beantwoording van de vraag of de rechtspersoonlijkheid bij de OVBA wel of niet verplicht moet worden gesteld, is het daarom van belang vast te stellen welke andere redenen vennoten ertoe zouden bewegen niet te opteren voor rechtspersoonlijkheid. Deze redenen kunnen aanleiding geven om de rechtspersoonlijkheid ook voor de OVBA optioneel te maken. Voorafgaand aan de publicatie van het Wetsvoorstel Titel 7.13 is vanuit de praktijk een aantal redenen genoemd die een ondernemer er mogelijk van weerhouden te kiezen voor rechtspersoonlijkheid. Dit zijn onder andere (1) eventuele kapitaaleisen gerelateerd aan de rechtspersoonlijkheid, (2) een mogelijke aparte fiscale behandeling door de rechtspersoonlijkheid en (3) een verhoging van de oprichtingskosten door het verplicht stellen van een notariële akte voor de verkrijging van rechtspersoonlijkheid.12 Inmiddels is Wetsvoorstel Titel 7.13 uitgekristalliseerd en zal de rechtspersoonlijkheid niet leiden tot een andere fiscale behandeling en leidt de rechtspersoonlijkheid ook niet tot kapitaaleisen. Een notariële akte wordt wel verplicht gesteld. Indien de formaliteiten en de daaraan verbonden kosten van het verkrijgen van rechtspersoonlijkheid gelijk zijn aan de formaliteiten en kosten van het oprichten van een OVBA of de verkrijging van beperkte aansprakelijkheid, zie ik niet waarom de ondernemers die een OVBA willen oprichten niet tegelijkertijd opteren voor rechtspersoonlijkheid. Het levert de ondernemers voornamelijk goederenrechtelijke voordelen op.13 In de volgende paragraaf ga ik hier nader op in.