9.4.4.0 Introductie

In 2005 is in de Wet bevordering van actief burgerschap en sociale integratie de burgerschapsopdracht vastgelegd.1 Burgerschapsvorming bereidt voor op ‘de integratie en sociale cohesie, voor de versterking van de sociale binding in onze samenleving’.2 Aan deze wet liggen het initiatiefwetsvoorstel-Hamer c.s. (2004) en het wetsvoorstel bevordering actief burgerschap en sociale integratie (2005) ten grondslag.3 Bij de implementatie van de opdracht ligt de nadruk op actief burgerschap en sociale integratie, waardoor de sociaal culturele burgerschapsdimensie prevaleert boven de politiek-juridische.4 De uitvoering is aan de scholen, die zich in hun schoolplan en schoolgids moeten verantwoorden.5 Met het vastleggen van de burgerschapsopdracht moeten (toekomstige) burgers maatschappelijke en politieke kernwaarden leren én ernaar kunnen en willen handelen.6 Het is voor het welzijn van de samenleving en voor het in stand houden van de democratische rechtsstaat van groot belang dat burgers weloverwogen handelen in het belang van het algemeen welzijn (bonum commune)7 en daarvoor verantwoordelijkheid nemen.8

De op 1 februari 2006 in werking getreden Wet actief burgerschap en sociale integratie verplicht de scholen om actief burgerschap en sociale integratie te bevorderen, onder meer door leerlingen kennis te laten maken met de culturen en achtergronden van hun leeftijdsgenoten. Uit de wet blijkt dat de regering van mening is dat leerlingen gestimuleerd moeten worden om deel uit te maken van de gemeenschap en om een actieve bijdrage te leveren aan de maatschappij. Daartoe is het volgende in artikel 8 Wpo, 11 Wec en 17 Wvo oud vastgelegd:

De burgerschapsopdracht uit 2006 regelt niet hóe scholen burgerschap moeten bevorderen, maar waarborgt dát scholen hun onderwijs hierop richten. Het gaat om een inspanningsverplichting, waarvoor de verantwoordelijkheid voor een herkenbare invulling bij de besturen ligt. Door de inspectie is in 2006 een toe-zichtkader ingevolge artikel 13 Wot vastgesteld. Het invullen van de burgerschapsopdracht en het toezicht daarop zijn hierin vastgelegd.

Aansluitend op deze wettelijke opdracht heeft de SLO in het leerplankader Actief burgerschap en sociale integratie in Een basis voor burgerschap drie kernbegrippen omschreven: (a) democratie, (b) participatie en (c) persoonsidentiteit. Bij het kernbegrip democratie staan de grondrechten en de besluitvormingsprocessen voorop, bij participatie de rol van de toekomstige (staats) burger en bij persoonsidentiteit de eigen houding en rol van de leerling in de samenleving.9 Hiertegen verzet zich niets, zolang de overheid geen mens-of maatschappijbeeld in de burgerschapsopdracht oplegt.