1.8.6.2 Recht op een eerlijk proces

Het recht op een eerlijk proces is een enigszins ongrijpbaar recht. Artikel 6 lid 1evrm bevat onder andere de volgende woorden: ‘In the determination of his civil rights and obligations or of any criminal charge against him, everyone is entitled to a fair and public hearing’.1 Een duidelijke omschrijving van het recht op een eerlijk proces heeft het ehrm nooit gegeven. De termen ‘fair trial’ en fair hearing’ worden gekenmerkt door aanzienlijke vaagheid, aldus Trechsel.2 Dat meer concrete rechten als aspecten van het recht op een eerlijk proces worden beschouwd, is wel duidelijk. Het recht op een eerlijk proces kan, om de woorden van Stevens te gebruiken, worden beschouwd als een containerbegrip.3 Er vallen allerlei rechten onder, maar het moederrecht zelf kan niet worden voorzien van een concreet toepasbare definitie.4

Het evrm is door het ehrm omschreven als ‘an instrument designed to maintain and promote the ideals and values of a democratic society’.5 Ook het recht op een eerlijk proces wordt door het ehrm beschouwd als een zeer belangrijk recht in een democratische samenleving. Zelfs wanneer bepaalde soorten strafbare feiten lastig aan te pakken zijn, mag dat recht niet worden opgeofferd.6 Ten aanzien van een aantal rechten die onder het recht op een eerlijk proces ressorteren, zoals het recht op een onafhankelijke rechter, is het belang voor de democratische samenleving duidelijk. Waarom de democratische samenleving wordt gediend door de mogelijkheid getuigen in strafzaken te ondervragen, is minder duidelijk. Denkbaar is dat het ehrm de openbaarheid van het strafproces als democratisch element beschouwt, aangezien in beginsel iedere burger het verloop van het onderzoek ter terechtzitting kan volgen. Ondervraging van getuigen ter zitting heeft de voorkeur van het ehrm. Een sterk democratisch gehalte heeft het ondervragingsrecht bij deze uitleg echter niet, aangezien ondervraging ter zitting niet dwingend is voorgeschreven. Een andere uitleg is dat het ehrm het ondervragingsrecht beschouwt als recht waarmee de verdediging kan voorkomen dat de rechter willekeurige beslissingen neemt.7 Een van de doelen van de rechtsstaat is het voorkomen van willekeur en het realiseren van rechtszekerheid.8