5.7 Wet op het primair onderwijs 1998

Met ingang van 1 augustus 1998 is de Wpo ingevoerd met bij KB vastgestelde kerndoelen (Bijlage XIX). De Onderwijsraad heeft hierop in eerste instantie fundamentele kritiek.1 Immers, het evenwicht tussen kennis, inzicht en vaardigheden is volledig zoek: ‘Kerndoelen met waarden en pedagogische doelstellingen met een ethisch-normatief karakter overschrijdende regels.2 Ze zijn in strijd met de onderwijsvrijheid van artikel 23 Grondwet’, stelt de raad. De wetgever meent bij de vaststelling van de kerndoelen afdoende rekening te hebben gehouden met deze kritiek, want de kennisgebieden geschiedenis (artikel 9 lid 2 onder b Wpo en 13 lid 3 onder b Wec) en maatschappelijke verhoudingen, waaronder staatsinrichting (artikel 9 lid 2 onder d Wpo en 13 lid 3 onder d Wec) zijn in de Wpo en Wec vastgelegd.3 Staatsinrichting blijft tot het kennisgebied maatschappelijke verhoudingen behoren (artikel 9 lid 2 onder d Wpo).4 In het vso is geschiedenis, waaronder staatsinrichting, vastgelegd (artikel 14 lid 1 onder b Wec). Het vermelden van staatsinrichting bij het kennisgebied maatschappelijke verhoudingen vraagt ‘dat de verbindingslijnen tussen het heden en verleden aandacht behoeven’.5 Staatsinrichting blijft vermeld, omdat ‘dit verwaarlozing van het voor de sociale vorming belangrijke onderwerp voorkomt (artikel 9 lid 2 onder d Wpo).6

Uit onderzoek van Gemmeke blijkt dat veel leraren de nodige tijd besteden aan politieke kwesties, hoewel ‘politiek’ een klein onderdeel is van het curriculum. Twee derde van de leraren dicht de school een taak toe in de democratische vorming.7 Ook blijkt de lestijd voor staatsinrichting ruim overschreden te worden ten opzichte van de basistabel. Als onderwerpen komen de inrichting, functie en organisatie van verkiezingen aan bod. Mediaberichten en actualiteiten vormen het uitgangspunt in de groepsgesprekken om de politiek te bespreken.8 Gemmeke signaleert dat staatsinrichting periodiek wordt gegeven, hoewel - naast de percepties van de politieke problemen - zich pas later bij (jonge) kinderen ook kennis van politieke instellingen en autoriteiten ontwikkelt. Haar conclusie is dat ‘institutiekunde op die leeftijd verbalisme is die houding en vaardigheden niet beïnvloedt’.9 De leraren zien ‘politieke meningsvorming en het aanbrengen van tolerantie als een politiek leerdoel’.10

In zijn advies over de Wpo stelt de Onderwijsraad een gebrekkige samenhang vast tussen de kerndoelen van het basisonderwijs en de basisvorming, waardoor - met een wenselijk longitudinaal curriculum voor ogen - hiaten ontstaan.11 Voor de kerndoelen staatsinrichting is het voorstel ‘de bestuurlijk-politieke ontwikkeling van de staat te [laten] volgen op het ontstaan ervan’.12