9.2.4 Verhaal op de vruchten: functies van het recht van pandgebruik

Het staat partijen vrij om af te spreken welke functie een recht van pandgebruik heeft. De wet regelt dit onderwerp immers niet. Partijen kunnen dus afspreken dat de waarde van de vruchten in mindering komt op de gesecureerde vordering (aflossingsfunctie) of dat de waarde van de vruchten in de plaats komt van een rentevergoeding (rentefunctie1). Partijen kunnen zelfs aan het recht van pandgebruik een functie toekennen die niet beantwoordt aan de omschrijving van de aflossingsfunctie of de rentefunctie.

Als het recht van pandgebruik een aflossingsfunctie heeft, kunnen partijen de overeenkomst tot overdracht van de vruchten aan de pandhouder vormgeven als een koop. De pandhouder voldoet de koopprijs voor de vruchten, door haar te verrekenen met de gesecureerde vordering. Andere mogelijkheden zijn dat partijen afspreken dat de burgerlijke vruchten gelden dan als gedeeltelijke betaling van de gesecureerde vordering, of dat de pandgever natuurlijke vruchten in betaling geeft (art. 6:45 BW). Heeft de pandhouder de natuurlijke vruchten verkocht op grond van een lastgevingsovereenkomst, en de koopprijs geïnd, dan dient hij de koopprijs af te staan aan de pandgever.2 De pandhouder kan deze schuld verrekenen met de door het pandrecht gesecureerde vordering. De bevoegdheid van de zekerheidsgerechtigde om de waarde van getrokken of geïnde vruchten te verrekenen, werk ik nader uit in §9.3.4 en §9.3.6.

Als het recht van pandgebruik een rentefunctie heeft, is deze verrekening niet nodig. De pandgebruiker hoeft de waarde van de vruchten bij een rentefunctie immers nergens op in mindering te brengen. De waarde van de vruchten komt hem toe, in plaats van een rentevergoeding. Bij een rentefunctie volstaat het dus om de vruchten in eigendom over te dragen aan de pandhouder. De pandgever kan de pandhouder ook bevoegd maken om over de vruchten te beschikken, en af te spreken dat de opbrengst van de vruchten aan de pandhouder toekomt.