III.2.1.2 De voorgeschiedenis: bij of krachtens de statuten

De regeling dat de instelling van het monistische bestuursmodel een statutaire grondslag behoeft, kwam al in het voorontwerp van de Wet bestuur en toezicht ten tonele.1 De redactie week daarmee niet veel af van de formulering van de eerste volzin van het uiteindelijke art. 2:129a/239a lid 1 BW.

De eis van de statutaire basis keerde echter niet terug in het wetsvoorstel Wet bestuur en toezicht.2 Een mogelijke verklaring voor deze wijziging is te vinden in het commentaar van CMS Derks Star Busmann op het consultatiedocument.3 Het advocatenkantoor vroeg zich af waarom het voorontwerp voor vennootschappen met een monistisch bestuursmodel de beperking bevatte dat de taken slechts ‘bij de statuten’ kunnen worden verdeeld, terwijl uit art. 2:9 lid 1 BW uit het voorontwerp bleek dat een taakverdeling ook ‘krachtens de statuten’ mogelijk is.4 Toenmalig minister Hirsch Ballin paste de formulering van art. 2:129a/239a lid 1 BW aan. Hij veranderde de woorden ‘bij de statuten’ in ‘bij of krachtens de statuten’.5 De toelichting leert dat de term ‘krachtens’ is toegevoegd opdat de taakverdeling niet alleen in de statuten, maar ook bij reglement of bestuursbesluit tot stand kan komen.6

Deze wijziging viel niet in goede aarde bij de leden van de CDA-fractie. Zij constateerden dat de instelling van de one tier board door de gewijzigde formulering bij bestuursbesluit of reglement kon plaatsvinden, mits de statuten uiteraard in die mogelijkheid zouden voorzien. De fractieleden stelden om die reden voor de term ‘krachtens’ in het voorgestelde art. 2:129a/239a lid 1 BW te schrappen.7 Hirsch Ballin omarmde dit idee. Zoals gezegd, was het motief voor de toevoeging van de term ‘krachtens’ dat de uitwerking van het monistische bestuursmodel ook vorm zou kunnen krijgen in een bestuursbesluit of reglement. Met de wijziging beoogde hij niet de statutaire grondslag aan de invoering van het monistische bestuursmodel te ontnemen. De keuze voor de one tier board is volgens de toenmalige minister zodanig ingrijpend dat de algemene vergadering daarover moet beslissen.8 Hirsch Ballin draaide de mogelijkheid om het monistische bestuursmodel krachtens de statuten in te stellen daarom terug. De keuze voor een one tier board moest in de statuten zelf staan.

De wijziging hield gedurende het wetgevingsproces stand. Sinds 1 januari 2013 bepaalt art. 2:129a/239a lid 1 BW dat de statuten kunnen bepalen dat de bestuurstaken worden verdeeld over één of meer uitvoerende en één of meer nietuitvoerende bestuurders.9