2.5.3.4 Instructierecht

Het recht om een bestuurder te ontslaan, betekent in de praktijk vaak dat aandeelhouders een feitelijke instructiemacht hebben. Daarnaast kan de algemene vergadering ook daadwerkelijk instructies geven aan het bestuur en daarmee invloed uitoefenen op het beleid van de vennootschap. Zo kunnen instructies worden gegeven in het kader van een preventieve herstructurering, bijvoorbeeld of en onder welke voorwaarden deze mag geschieden. In Nederland kunnen de statuten de algemene vergadering (of een vergadering van houders van aandelen van een bepaalde soort of aanduiding) aanwijzen als vennootschapsorgaan dat aanwijzingen mag geven aan het bestuur.1 De terreinen waarop dit mag gebeuren, worden in de statuten vastgelegd. Het mag gaan om zowel algemene als concrete instructies. Het bestuur is gehouden de aanwijzingen op te volgen tenzij dit strijd oplevert met het vennootschappelijk belang.2 Het slaafs opvolgen van instructies is aldus niet aan de orde, althans niet in theorie.3

Dit is anders in Duitsland. Het instructierecht is daar een aandeelhoudersrecht dat duidelijk laat zien dat het bestuur van een GmbH in een ondergeschikte positie staat ten opzichte van de algemene vergadering.4 De Duitse wet schrijft maar een paar exclusieve bevoegdheden van bestuurders voor.5 De algemene vergadering mag, met een gewone meerderheid van uitgebrachte stemmen, concrete of algemene aanwijzingen geven aan het bestuur. Deze bevoegdheid hoeft niet expliciet in de statuten te staan, maar is af te leiden uit de wet.6 De bevoegdheid van de algemene vergadering kan ook in de statuten gedelegeerd worden aan bijvoorbeeld individuele aandeelhouders of de raad van commissarissen. Het bestuur is gehouden tot opvolging van de instructies. De plicht tot opvolging van de instructies bestaat zelfs wanneer dit (economisch) nadelig is voor de vennootschap.7 Instructies mogen echter niet in strijd zijn met de wet, waaronder de Treuepflicht (zie par. 2.7.3), en de statuten.8 Het bestuur hoeft deze dan niet op te volgen.

Ook in Engeland is het instructierecht in beginsel een machtig wapen van aandeelhouders, zij het dat het niet gebruikelijk is dat het instructierecht tegen de wens van het bestuur in wordt aangewend.9 Aandeelhouders die het oneens zijn met de koers die het bestuur voert, kunnen eenvoudiger het bestuur ontslaan, althans daarmee dreigen.10 De algemene vergadering neemt een ontslagbesluit met een gewone meerderheid van stemmen, terwijl bij een besluit tot het geven van een instructie een drie vierde stemmeerderheid is vereist.11 De algemene vergadering mag enkel concrete instructies geven aan het bestuur, te weten instructies om een specifieke handeling te verrichten dan wel zich ervan te onthouden.12