Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.5.1:4.5.1 Definitie van een toezegging en standpuntbepaling

Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.5.1

4.5.1 Definitie van een toezegging en standpuntbepaling

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Wat precies een toezegging is, is volgens de literatuur ‘niet erg duidelijk’.1 In het standaardarrest BNB 1979/311 beschrijft de Hoge Raad toezeggingen als uitlatingen van de zijde van de inspecteur, waaraan een belastingplichtige het vertrouwen heeft mogen ontlenen dat de inspecteur, na kennisneming van alle daartoe vereiste bijzonderheden van het desbetreffende geval, aan de door hem in acht te nemen regels, voor zover omtrent de toepasselijkheid of de toepassing daarvan vragen zijn gerezen, in zijn geval een bepaalde toepassing zal geven.2

Het gaat dus om uitlatingen over de toepassing van de regels in een concreet geval. Dat betekent dat de specifieke omstandigheden van het geval aan de orde zijn geweest vóórdat de inspecteur zich heeft uitgesproken over een bepaalde toepassing van de fiscale regels in dat geval. Toezeggingen hebben daarmee een concreet karakter, zij zijn toegespitst op een specifiek feitencomplex.

Recenter geeft de Hoge Raad een vernieuwde formulering in zijn arrest van 19 juni, BNB 2020/120:

‘van de zijde van de overheid toezeggingen of andere uitlatingen zijn gedaan of gedragingen zijn verricht waaruit de betrokkene in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs kon en mocht afleiden of en zo ja, hoe de inspecteur in een concreet geval zijn bevoegdheden zou uitoefenen’.3

Dit sluit, aldus de Hoge Raad, aan bij hetgeen de Hoge Raad heeft overwogen in BNB 1979/311. Vermoedelijk is de aanleiding voor de nieuwe formulering dat dit overeenstemt met de rechtspraak van de andere hoogste bestuursrechters.4 Inhoudelijk valt op dat het niet alleen om uitlatingen van de ‘inspecteur’ (Belastingdienst) gaat, maar van ‘de overheid’.5 Dat impliceert dat ook andere onderdelen van de overheid vertrouwenwekkende uitingen kunnen doen waaraan de Belastingdienst onder omstandigheden kan worden gebonden.

In de jurisprudentie wordt ook wel gesproken van een ‘bewuste’ of ‘weloverwogen standpuntbepaling’.6 Deze kwalificatie legt, zoals Douma e.a. terecht betogen, meer nadruk op de inhoud (een standpuntbepaling) dan op de vorm (toezegging).7 Een standpuntbepaling (althans de indruk daarvan) kan dus ook worden gemaakt op een andere wijze dan in de vorm van een toezegging (‘expliciete belofte’), bijvoorbeeld door stilzwijgend in te stemmen met een bepaalde handelswijze (impliciete gedraging8).

Typerend voor toezeggingen (etc.) is dat de inspecteur met het doen van een toezegging een standpunt wil innemen, waaraan hij zich wil binden (bindingsbedoeling).9 Echter, er geldt een belangrijke nuance. De Hoge Raad heeft bepaald dat voor de vraag of een sprake is van een standpuntbepaling of toezegging – niet beslissend is of de inspecteur een standpunt heeft willen innemen, maar of de burger de indruk mocht hebben dat de inspecteur een standpunt inneemt.10 Oftewel, niet het perspectief van de Belastingdienst en diens intentie (‘uitzendleer’) maar het perspectief van de burger en diens indruk (‘aankomstleer’) is leidend.11 Het ‘burgerperspectief’ krijgt aldus meer nadruk.12 Dat is een opvallend verschil met voorlichting, waarbij in de kwalificatie van de uiting de (veronderstelde) intentie van de Belastingdienst centraal staat (paragraaf 4.3.1).

Voor toezeggingen (etc.) gelden geen vormvoorschriften. Een toezegging kan schriftelijk maar ook mondeling worden gedaan.13 Een schriftelijke bevestiging van een mondelinge toezegging ligt volgens de Hoge Raad voor de hand, maar is niet vereist.14

De belastingrechter kijkt bij de kwalificatie naar de context van de uiting. Zo kwalificeert een uiting via de BelastingTelefoon15, op de website16 of tijdens hulp bij aangifte17 in de regel niet als toezegging (zie paragraaf 4.3.1), al zijn er ook uitzonderingen.18 Daarentegen kan bijvoorbeeld juist een uiting in telefonisch contact met de ‘eigen’ inspecteur19 of in de vorm van een brief van de inspecteur in de regel wel een toezegging bevatten.20

Voor wat betreft de bewijslast geldt dat de belastingplichtige de bewijslast draagt dat er een toezegging is gedaan, evenals wat de inhoud is van die toezegging.21 Bij mondelinge uitingen is er een groter bewijsrisico dan bij schriftelijke uitingen.22

Het onderscheid tussen toezeggingen en standpuntbepalingen enerzijds en algemene voorlichting en inlichtingen anderzijds is niet altijd scherp, terwijl hun gevolgen sterk verschillen (paragraaf 4.6).

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.