Eigendomsvoorbehoud (Rechtswetenschappelijke publicaties) 2018/4.4.1:4.4.1 Voorwaardelijke leveringshandeling

Eigendomsvoorbehoud (Rechtswetenschappelijke publicaties) 2018/4.4.1

4.4.1 Voorwaardelijke leveringshandeling

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Wanneer met de voorwaardelijkheid van de levering wordt gedoeld op de leveringshandeling, dat wil bij roerende zaken zeggen: de bezitsverschaffing van artikel 3:90 BW,1 moet deze constructie worden verworpen. Zo een dergelijke constructie al mogelijk is, waarvoor men dient te aanvaarden dat bezit voorwaardelijk kan worden verschaft,2 heeft zij niet het gewenste effect.

Hier wreekt zich de omstandigheid dat de leveringshandeling een bijzondere karaktertrek heeft, omdat het resultaat van die handeling onderdeel is van het leveringsvereiste zelf. De levering heeft daardoor pas plaatsgevonden als het resultaat van die leveringshandeling is bereikt. Zo is voor de levering van roerende zaken niet voldoende dat de zaak aan de koper wordt overhandigd, maar is eveneens vereist dat deze overhandiging erin resulteert dat de koper bezitter wordt. Dit betekent dat de bezitsverschaffing van een roerende zaak pas heeft plaatsgevonden op het moment dat het resultaat van die overhandiging, namelijk de bezitsverschaffing, ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Of anders gezegd: aangezien het resultaat van de levering – het verschafte bezit – onderdeel uitmaakt van de voltooiing van de leveringshandeling, kan nog niet gesproken worden van een voltooide leveringshandeling, zolang het resultaat van die handeling is uitgebleven. Om deze reden is het bij de leveringseis van bezitsverschaffing niet mogelijk om een scheiding aan te brengen tussen de totstandkoming van de leveringshandeling en het daaruit voortspruitende gevolg, aangezien de levering pas daadwerkelijk tot stand is gekomen op het moment dat het gevolg ook is ingetreden. Als partijen de werking van de leveringshandeling derhalve door een opschortende voorwaarde uitstellen, heeft dit tot gevolg dat de leveringshandeling in werkelijkheid nog niet heeft plaatsgevonden. Bij een bezitsverschaffing onder opschortende voorwaarde blijkt dit duidelijk uit de omstandigheid dat de vervreemder in een zodanig geval gedurende de periode van onzekerheid nog bezitter is, zodat niet gezegd kan worden dat het bezit al aan de verkrijger is verschaft. De strekking van de opschortende voorwaarde is immers dat het bezit pas overgaat op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat. De leveringshandeling is dan pas voltooid op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat en de verkrijger bezitter wordt.

Daaruit blijkt dat de voorwaardelijkheid van de leveringshandeling in de weg staat aan de totstandkoming van de overdracht voor het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat.3 Omdat een overdracht pas tot stand kan komen als (volledig) aan de leveringseis is voldaan, komt hoogstens een overdracht tot stand op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat. Het ontbreken van het voltooien van de leveringshandeling belet aldus dat reeds een overdracht wordt gerealiseerd.4 Met een voorwaardelijke leveringshandeling kan dus in het geheel geen voorwaardelijke overdracht tot stand worden gebracht. Hieruit blijkt dat het verrichten van de leveringshandeling een vereiste is dat vervuld moet zijn, alvorens überhaupt een overdracht tot stand kan komen en geen figuur is aan de hand waarvan de rechtsgevolgen van de overdracht kunnen worden gemodelleerd.5

De omstandigheid dat de voorwaardelijkheid van de leveringshandeling belet dat reeds een voorwaardelijke overdracht wordt bewerkstelligd, heeft vergaande consequenties.6 De verkoper is onvoorwaardelijk eigenaar gebleven en kan de eigendomsverkrijging door de koper doen mislukken door de zaak in de tussentijd aan een ander over te dragen,7 bijvoorbeeld door middel van een onvoorwaardelijke overdracht die gepaard gaat met een levering c.p. of longa manu.8 Het enkele feit dat de verkoper reeds voorwaardelijk heeft geleverd aan de koper maakt hem immers niet beschikkingsonbevoegd.9 Gedurende de periode van onzekerheid is hij eigenaar en bezitter en kan hij de zaak vervreemden aan een derde. Vanwege het feit dat de leveringshandeling aan de koper nog niet is voltooid, staat een tussentijds ingetreden faillissement van de verkoper bovendien aan voltooiing van de overdracht in de weg (art. 23 Fw en art. 35 Fw).10 Ook heeft de uitgestelde werking van de leveringshandeling tot gevolg dat het toetsmoment van de goede trouw bij beschikkingsonbevoegdheid van de vervreemder (art. 3:86 BW) wordt verlegd naar het moment van intreden van de voorwaarde.11

Juist vanwege deze redenen heeft de wetgever de figuur van de voorwaardelijke leveringshandeling uitdrukkelijk verworpen bij het eigendomsvoorbehoud: de wetgever wilde met artikel 3:91 BW juist bewerkstelligen dat de positie van de koper faillissementsbestendig is. Daarvoor is een onvoorwaardelijke leveringshandeling noodzakelijk, omdat alleen daardoor de levering terstond voltooid is, zodat direct een overdracht tot stand kan komen.12 De wetgever voelde zich daarom genoodzaakt een afzonderlijke leveringsbepaling op te nemen voor het eigendomsvoorbehoud, althans de overdracht onder opschortende voorwaarde, teneinde het mogelijk te maken dat de levering bij het eigendomsvoorbehoud terstond onvoorwaardelijk kan geschieden.13 Samenvattend kan daarmee worden vastgesteld dat de voorwaardelijkheid van de leveringshandeling geen verklaring kan bieden voor de constructie van het eigendomsvoorbehoud.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.