1.2.3 Lessen uit (latere) incidenten

Het belang van een sterke corporate governance werd verder versterkt door verschillende (latere) incidenten in de financiële sector zoals de ondergang van de DSB-Bank, het Icesave-debacle, zorgplichtproblematiek zoals de verkoop van beleggingsverzekeringen (“woekerpolissen”) en de MKB-derivaten, de manipulatie van de Libor en Euribor-tarieven en witwasaffaires.1 Dergelijke incidenten onderstreepten het belang van integere en geschikte bestuurders en commissarissen en de aan hen te stellen wettelijke eisen.

Zo deed de Commissie-Scheltema, naar aanleiding van het faillissement van de DSB-Bank in 2009, verschillende aanbevelingen tot versteviging van het systeem van personentoetsingen. De Commissie ziet de kern van de problematiek bij DSB in de eenzijdige en weinig professionele wijze waarop de bank werd geleid en het beleid werd vormgegeven. De positie van de directeur-grootaandeelhouder was zodanig sterk dat van een stelsel van checks and balances geen sprake was. De RvC hield onvoldoende toezicht. De commissie constateert dat de wijze waarop een financiële onderneming wordt geleid van doorslaggevend betekenis is. Indien de leiding niet berekend is op het voeren van een prudent bancair beleid of indien zij het klantbelang ondergeschikt maakt aan het streven naar groei en winst, is het voor een toezichthouder haast onmogelijk voldoende corrigerend op te treden. De commissie adviseert daarom in de wetgeving meer mogelijkheden op te nemen om niet alleen de geschiktheid van individuele bestuurders te toetsen, maar ook de professionaliteit en evenwichtigheid van de organisatie als geheel. Deskundigheid alleen is bovendien niet genoeg: “Kritisch vermogen en onbevangenheid zijn een noodzakelijke aanvulling op deskundigheid omdat zij bevorderen dat bestuurders en andere (mede)beleidsbepalers kritisch doorvragen waar dit nodig is.”2

In het Verenigd Koninkrijk leidde de Libor-affaire en verschillende zorgplichtschandalen tot een diepgravend parlementair onderzoek, resulterend in een vuistdik rapport (Changing banking for good) en een grondige herziening van het systeem van personentoetsingen. In het aangepaste systeem is meer aandacht voor de individuele taken en verantwoordelijkheden van personen die betrokken zijn bij financiële instellingen, en kunnen zij persoonlijk op de nakoming van deze verantwoordelijkheden worden aangesproken (accountability).3

Tegen dezelfde achtergrond richt ook de Financial Stability Board (FSB), een gezaghebbend internationaal instituut ter bevordering van de stabiliteit van het wereldwijde financiële systeem, haar vizier steeds meer op gedrag- en cultuuraspecten bij financiële instellingen.4 De FSB spreekt in dit verband van “conduct risk.” Dit “risico op wangedrag” wordt gezien als een belangrijk aspect voor de stabiliteit van het financiële stelsel: “Misconduct in some financial institutions has the potential to significantly harm consumers, undermine trust in financial institutions and markets, and create systemic risks”. De FSB benadrukt in dit verband de rol van beleidsbepalers en senior management, onder meer bij het uitdragen van de gewenste bedrijfscultuur: “Leaders’ attitude to misconduct and the ways in which they act, make decisions and communicate set the tone and drive behaviour throughout an organisation.”5