II.6.8.10 Een raadgevend referendum

Tussen 1 juli 2015 en 11 juli 2018 bestond er in Nederland de wettelijk vastgelegde mogelijkheid voor burgers om een (niet bindend) raadgevend referendum1 te initieren.2 Hier zien we dat een raadgevend referendum niet kan gaan over een grondwetsherziening, zie artikel 5, aanhef en onder d Wrr (oud):

Let wel, een raadgevend referendum is dus uitgesloten bij wetten tot verandering in de Grondwet én bij verklaringswetten. Er zijn twee redenen voor deze bepaling. Ten eerste geeft de memorie van toelichting aan dat na de bekrachtiging van de verklaringswet er een verplichting bestaat om het voorstel in tweede lezing in te dienen.3 Strikt genomen gaat het overigens om de bekendmaking, zie artikel 137 lid 3 Grondwet. Een raadgevend referendum kan er toe leiden dat de wet wordt ingetrokken. Voor lid 3 is de bekendmaking beslissend en deze bekendmaking heeft al plaatsgevonden. In zoverre verhoudt het raadgevend referendum in deze vorm zich moeilijk met artikel 137 Grondwet. Ten tweede staat artikel 139 Grondwet in de weg aan een raadgevend referendum over een voorstel in tweede lezing, omdat de inwerkingtreding terstond plaatsvindt na de bekendmaking.4 Los van deze meer technische punten lijkt het mij niet een geschikt moment om een raadgevend referendum pas te houden, nadat er in tweede lezing met gekwalificeerde meerderheid is gestemd in beide kamers voor een voorstel. De Wet raadgevend referendum was geen onverdeeld succes. Op 10 juli 2018 nam de Eerste Kamer een wetsvoorstel aan die de Wet raadgevend referendum intrekt.5

Eerder gold overigens de Tijdelijke referendumwet. Deze wet gold van 1 januari 2002 tot 1 januari 2005. Deze wet gaf de burger de mogelijkheid een raadgevend referendum te organiseren. Overigens heeft deze wet nooit geleid tot een daadwerkelijk referendum. Ik stip deze wet even kort aan, omdat deze wet grondwetsherzieningen uitsloot voor de mogelijkheid van een raadgevend referendum.6