4.5.2.1 Effecten

Effecten zijn in de Icbe-Richtlijn gedefinieerd als aandelen en daarmee gelijk te stellen waardepapieren, obligaties, andere schuldinstrumenten en alle andere verhandelbare waardepapieren waarmee dergelijke papieren via inschrijving of omruiling kunnen worden verworven.1

Er mag worden belegd in effecten die genoteerd zijn of verhandeld worden aan een effectenbeurs of op een andere gereglementeerde, regelmatig functionerende, erkende en open markt van een lidstaat.2 Indien de beurs of gereglementeerde markt niet is gevestigd in een lidstaat maar in een derde land, moet de keuze van de beurs/markt worden goedgekeurd door de bevoegde autoriteiten dan wel moeten de wet en/of de statuten of het fondsreglement in die mogelijkheid voorzien.3 Geen van de onderzochte lidstaten heeft in de wet specifieke markten goedgekeurd. Dat betekent dat de fondsdocumentatie in de mogelijkheid moet voorzien. In Ierland eist de toezichthouder dat de markten met naam en toenaam worden genoemd in de fondsdocumentatie, in Luxemburg en Nederland is dat niet het geval.4

Ook in nieuw uitgegeven effecten kan worden belegd mits deze binnen een jaar na emissie aan een (goedgekeurde) beurs of gereglementeerde markt worden verhandeld (en de emissievoorwaarden dit verplichten).5

Een icbe mag bovendien 10% van haar activa beleggen in andere effecten en geldmarktinstrumenten dan die hiervoor genoemd. Dit kunnen effecten zijn die niet genoteerd zijn aan een beurs of gereglementeerde markt. Deze 10% wordt ook wel de trash bucket genoemd.6 De Europese Commissie heeft zeven voorwaarden opgesteld waaraan alle effecten moeten voldoen, ook de effecten uit de trash bucket. De meeste kenmerken spreken voor zich. Het betreft de volgende kenmerken:7

Veel conventionele effecten en geldmarktinstrumenten vallen onder deze criteria. Als een instrument niet aan alle voorwaarden voldoet, wil dat bovendien niet per definitie zeggen dat een effect volgens de Ierse toezichthouder niet aangekocht mag worden door een icbe.12 Als een instrument bijvoorbeeld niet voldoende liquide is, kan een icbe ook besluiten om voldoende andere liquide instrumenten aan te houden zodat de portefeuille als geheel wel voldoende liquide is.

Onder effect worden ook closed-end fondsen geschaard.13 Om erin te mogen beleggen dienen de fondsen aan de hiervoor beschreven voorwaarden te voldoen.14 Voor closed-end fondsen gelden twee additionele voorwaarden. Ze moeten onderworpen zijn aan corporate governancemechanismen die ook van toepassing zijn op ondernemingen of aan mechanismen die gelijkwaardig zijn aan de mechanismen die van toepassing zijn op ondernemingen.15 CESR heeft in zijn guidelines criteria opgenomen die kunnen worden gebruikt om te bepalen of deze mechanismen gelijkwaardig zijn.16 Daarnaast moet de beheerder van het closed-end beleggingsfonds onder nationale regelgeving vallen ter bescherming van de belegger. Indien een andere entiteit namens de closed-end beleggingsmaatschappij het vermogensbeheer uitoefent, moet deze andere entiteit onder dergelijke regelgeving vallen.17 Open-end beleggingsinstellingen vallen niet onder de definitie van effect. Er mag onder voorwaarden wel in deze instellingen worden belegd. Deze voorwaarden komen in paragraaf 4.5.2.4 aan bod.

Financiële instrumenten die gedekt worden door of gekoppeld zijn aan de ontwikkeling van andere activa dan waar een icbe zelf in mag beleggen, zijn ook toegestaan.18 Wel dienen deze instrumenten te voldoen aan de hiervoor beschreven voorwaarden voor effecten.19 Als er derivaten besloten zitten in het financieel instrument, moeten deze worden meegenomen bij de berekening van de verscheidene limieten die op derivaten van toepassing zijn.20 Deze limieten zijn besproken in paragraaf 4.5.3.5. Waarschijnlijk is deze regel met name bedacht voor enkele gestructureerde financiële instrumenten (bijvoorbeeld in de vorm van obligaties of notes).21

Het is overigens de vraag of deze regels betreffende effecten voldoende effectief zijn om de liquiditeitsrisico’s te beperken. In 2019 kwam de Britse icbe LF Woodford Equity Income Fund met een totale waarde van GBP 3,8 miljard in liquiditeitsproblemen nadat een deel van de deelnemers zijn deelnemingsrechten wilde verkopen. De liquiditeitsproblemen ontstonden doordat de icbe de grenzen van icbe-regelgeving opzocht.22

Zo belegde de icbe een deel van haar activa in effecten die waren genoteerd aan de The International Stock Exchange van Guernsey.23 Op die beurs vond nagenoeg geen handelsactiviteit plaats in de effecten; het voornaamste doel van de notering bleek het mogelijk maken van een belegging door het LF Woodford Equity Income Fund. De icbe-regelgeving staat toe dat icbe’s effecten aankopen die genoteerd zijn in een derde land.24

Alhoewel de bevoegde autoriteiten van een lidstaat zelf een lijst met toegestane markten of beurzen mogen opstellen, had de FCA, net zoals de Ierse, Luxemburgse en Nederlandse toezichthouder, dat niet gedaan. Zoals aangegeven hoeven de toegestane markten in Nederland en Luxemburg niet eens vermeld te worden in het prospectus.

Ook was de icbe voor 20% belegd in effecten die nog niet genoteerd waren. De beheerder gaf aan dat de helft van deze effecten binnen 12 maanden alsnog genoteerd zou worden aan de beurs van Guernsey waardoor de icbe binnen de 10% trash bucket bleef.25 De FCA openbaarde later dat volgens de beheerder slechts 8% van de activa binnen 1-7 dagen liquide gemaakt kon worden. 65% van de activa kon pas liquide gemaakt worden in de periode van een maand tot een jaar.26 Voor een icbe die dagelijkse liquiditeit biedt, is deze periode uiteraard veel te lang. De beheerder zag zich zodoende genoodzaakt om de icbe tijdelijk te sluiten voor onttrekkingen toen er enkele grote onttrekkingen in korte tijd plaatsvonden.27 Deze sluiting startte in juni 2019 en het was initieel de verwachting dat de sluiting zou voortduren tot december 2019. Beleggers zouden in de tussentijd hun deelnemingsrechten niet kunnen verkopen.28 Uiteindelijk is eind 2019 besloten om het fonds niet meer te openen maar in plaats daarvan te liquideren.29