Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/7.1.1:7.1.1 Staatsinrigting van Nederland en handelsrecht in de MO-wet 1862

Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/7.1.1

7.1.1 Staatsinrigting van Nederland en handelsrecht in de MO-wet 1862

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Geen landelijk hbs-leerplan

Bij de inwerkingtreding van de MO-Wet 1863 is er geen landelijk hbs-leerplan.1 De lerarenvergaderingen hebben de wettelijke taak om de curricula vast te stellen en de onderlinge afstemming vindt slechts in het kader van de zich ontwikkelende - per provincie gehouden - examens plaats. Voor de organisatie van de examens is de Commissaris van de Koning eerstverantwoordelijk.2

Vrije programmering: geen landelijk curriculum

Thorbecke is voorstander van een vrije programmering al naargelang de lokale maatschappelijke behoeften. Bijgevolg is hij tegen een landelijk hbs-curriculum en ziet hij evenmin de noodzaak in van een centraal examen. In de exameneisen is als doelstelling vastgelegd: ‘vorming van ontwikkelde jongelieden, toegerust met kundigheden die de hedendaagsche maatschappij van elk beschaafd man eischt’.3 De vorming is algemeen: ‘tot het middelbaar onderwijs behooren alle vakken, welke volgens deze wet onderwezen worden aan de scholen, waarover zij zich uitstrekt’.4 Voor het vak Staatsinrigting van Nederland is kennis van de Grondwet en organieke wetten als de Provinciale-, Gemeente- en Kieswet vereist.5 Cognitieve vaardigheden kunnen in de klas geoefend worden aan de hand van leer-, hulp- en vragenboekjes.6

Begrip staatsinrichting of constitutie

In zijn Gentse colleges, tussen 1825 en 1830 als buitengewoon hoogleraar diplomatie, moderne geschiedenis en Europese politiek, en de statistiek (waaronder publiekrecht), bespreekt Thorbecke het begrip Staatsinrigting, waaronder ‘het zamenstel der regten, waarop de staat zoowel in zijn geheel als in deszelfs bijzondere deelen berust.7 De regten van dat geheel en de verhouding der bijzondere leden en deelen tot hetzelve maken het staatsrecht uit’.8 Het leerstuk van de Staatsinrigting of constitutie omvat twee delen: I. Inrigting der algemeene staatsmagt, die de eenheid of het geheel van de staat vertegenwoordigt, en II. Verhouding van enkele leden des staats tot de algemeene staatsmagt.9 Daarna analyseert Thorbecke de begrippen staatsmagt en personen:

1.

De staatsmagt beschouwd als gewrocht uit de drie hoofdbestanddeelen: de wetgevende, regterlijke en uitvoerende magt. Het Staatsbestuur omvat handelingen, strekkende de Staatsinrigting in werking te brengen en te handhaven.10 ‘Drie hoofdklassen zijn te onderscheiden in de zorg: (a) voor het physieke bestaan en den physieken bloei des staats, (b) voor de zekerheid van de regten of de regtspleging en (c) voor de ontwikkeling van de geest of voor het publiek onderwijs, de zedelijkheid, het redelijk gebruik van de goederen der natuur, wetenschap, kunst en godsdienst.11 Publiek onderwijs is: primair en volgend onderwijs: geleerd en middelbaar onderwijs (gymnasium, Latijnsche school, collegie en athenaeum).12

2.

De personen beschouwd, waarbij de staatsmagt kan berusten:

a.

Bij éénen persoon of één ligchaam, alleen en onverdeeld:

i.

Een monarch (erfelijk of persoonlijk)

ii.

De stand der aristokratie (Venetië)

iii.

Alle individus des volks/de demokratie

b.

In gemeenschap met eenen of meer andere personen of ligchamen: 1. Constitutioneele monarchieen, 2. Aristokratieen, 3. Republieken.13

Met de opkomst van de steden ontstaat ‘in de Europeesche staten een derde stand, de burgerstand, waaruit is ontsproten dat het stedelijk bestaan wezenlijk eigen regten en eigenaardig belang medebragt. Waaruit voortvloeide dat de staatsmagt zich omtrent de steden anders te regelen had. Tot het bezit van de staatkundige regten is de burgerstand vroeg geraakt. In de tegenwoordige gesteldheid van Europa is de staatsregtelijke medewerking der burgerij minder op de standsrechten, dan op de regten en het belang van het volk gegrond’.14 Het proces van de natievorming staat bij Thorbecke voorop.15

Staatsinrichting en staathuishoudkunde en de statistiek verweven

In Thorbeckes wetenschappelijke oeuvre vormen de vakken staatsinrichting en staatshuishoudkunde en de statistiek een grote verwevenheid. Beide vakken hebben zich lang gezamenlijk ontwikkeld in een wetenschappelijke context.16 De hbs-eisen (1870) zijn van de academische programma's afgeleid.17 Het vak de gronden van de gemeente-, provinciale en Staatsinrigting van Nederland omvat de Grondwet en de voornaamste organieke wetten: de Gemeente-, Provincie- en Kieswet.18 Het curriculum handelsrecht omvat handelspapieren en de verbonden juridische verplichtingen.

Na de Grondwetsherziening van 1848 verscheen in 1850 de in par.7.4.3 te bespreken, De Grondwet, van Neustaetter als een volksuitgave.19 In hetzelfde jaar verschijnt, als pendant hiervan, Beginselen van Staathuishoudkunde van De Bruyn Kops.20 Bij de auteurs zat de bedoeling voor de lezer op verstaanbare wijze van inzichten ‘te bedienen’, maar daarbij is het dan ook gebleven.21

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.