7.2 Het begrip verbintenis en de verbintenissen van onderzoek

[215] De wet geeft geen definitie van het begrip verbintenis en het woord wordt in de rechtsliteratuur in verschillende betekenissen gebruikt.1 In dit hoofdstuk wordt aangesloten bij de omschrijving van Sieburgh, die onder ‘verbintenis’ verstaat: een “vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of meer personen, krachtens welke de een jegens de ander tot een prestatie gerechtigd is en deze jegens gene tot die prestatie verplicht is”.2 Deze begripsbepaling omvat zowel de aanspraak als de verplichting, ook aangeduid met actieve en passieve kant van de verbintenis.3 Die corresponderen met elkaar.4 De omschrijving laat zien dat de verbintenis een rechtsverhouding is.5

Verbintenissen worden onderscheiden in verbintenissen die in rechte afdwingbaar zijn, ook aangeduid met civiele verbintenissen, en verbintenissen waarvan geen nakoming kan worden gevorderd, de natuurlijke verbintenissen.6 De meeste verbintenissen zijn afdwingbaar, de tweede categorie komt veel minder voor.7

[216] De verbintenissen die voorwerp van onderzoek zijn, vallen in de categorie van de afdwingbare verbintenissen. Is de verbintenis afdwingbaar, dan kan degene die tot de prestatie gerechtigd is, de schuldeiser, degene die tot die prestatie verplicht is, de schuldenaar, tot nakoming dwingen. Hij doet dat door gebruik te maken van zijn bevoegdheid om een rechtsvordering in te stellen en het veroordelende vonnis te executeren.8 Hierna gaat het steeds over de afdwingbare verbintenissen; de natuurlijke verbintenis wordt buiten beschouwing gelaten.9

De aandacht gaat hier uit naar verbintenissen die voortvloeien uit (wederkerige) overeenkomsten.10 Te denken valt aan verbintenissen uit arbeidsovereenkomsten, koopovereenkomsten en huurovereenkomsten.11 Een onmiddellijke voorziening kan er aan in de weg staan dat de rechtspersoon zijn verplichting uit zo’n verbintenis nakomt. Een verbod om een koopovereenkomst uit te voeren, bijvoorbeeld, vormt een belemmering voor de rechtspersoon om de verkochte zaak aan de koper te leveren.

De onmiddellijke voorzieningen waar het in dit onderzoek om gaat, belemmeren de rechtspersoon een verbintenis na te komen. De schuldenaar van die verbintenis is dus de rechtspersoon. De wederpartij is de schuldeiser.

Onmiddellijke voorzieningen kunnen invloed hebben op verplichtingen van anderen dan de rechtspersoon.12 Bespiegelingen over die invloed blijven goeddeels achterwege.13 Denkbaar is dat de rechtspersoon in zijn hoedanigheid van schuldeiser last heeft van een onmiddellijke voorziening, doordat de voorziening hem belet om van de prestatie van zijn schuldenaar gebruik te maken. Die mogelijke uitwerking van die voorzieningen wordt hier evenmin besproken.