17.4 Nadeelcompensatieprocedures: huidig recht

Dan nu de situatie waarin iemand nadeelcompensatie verlangt. Onder nadeelcompensatie begrijp ik in dit verband ook tegemoetkoming in planschade en andere op algemeen verbindende voorschriften gebaseerde tegemoetkomingen in schade die is veroorzaakt door op zichzelf rechtmatig overheidshandelen.

Vóór het in werking treden van de Wet ruimtelijke ordening in 2008 was het vaste rechtspraak dat, ook in gevallen waarin geen wettelijk voorschrift daartoe verplicht, uit oogpunt van zorgvuldige voorbereiding van een beslissing op een aanvraag om vergoeding in planschade, mede gelet op de belangen van de verzoeker hierbij, advisering door een onafhankelijke deskundige in het algemeen noodzakelijk moet worden geacht.1 Beslissen op een aanvraag zonder advies van een onafhankelijke deskundige mocht alleen in kennelijk niet voor toewijzing in aanmerking komende gevallen.2 Bijvoorbeeld indien het verzoek om planschadevergoeding kennelijk ongegrond of kennelijk niet-ontvankelijk is, dan wel indien op eenvoudige wijze, zonder diepgaand onderzoek, kan worden vastgesteld dat het verzoek dient te worden afgewezen.3 Aan het bestuur kwam de beleidsvrijheid toe te bepalen wie als onafhankelijk adviseur ter zake zal optreden.4 De kosten van advisering komen ten laste van het bestuursorgaan.

Sinds 2008 is deze ongeschreven verplichting, omgezet in een geschreven verplichting.5 Opmerkelijk is dat het bestuursorgaan gehouden is een integraal advies te vragen en dat het de opdracht tot advisering niet mag beperken tot bijvoorbeeld enkel het antwoord op de vraag, of en zo ja in hoeverre een planologische verslechtering tot schade heeft geleid.6 Op deze beginselplicht gelden uitzonderingen die vergelijkbaar zijn met de uitzonderingen die voorheen reeds onder het ongeschreven recht werden aangenomen.7

Bij de toepassing van de meeste anderen wettelijke regelingen8 en beleidsregels9 die voorzien in nadeelcompensatie, en bij nadeelcompensatie die niet berust op een geschreven grondslag,10 wordt doorgaans dezelfde benadering gevolgd als in het planschaderecht.11

In nadeelcompensatiekwesties bestaat ook nog de bevoegdheid voor de bestuursrechter om een onafhankelijke deskundige in te schakelen. Wanneer, op basis van de door een partij aangevoerde concrete aanknopingspunten voor twijfel, gegronde twijfel bestaat over de juistheid van het advies dat het bestuursorgaan aan zijn besluit ten grondslag heeft gelegd, mag de rechter met toepassing van artikel 8:47 van de Awb een deskundige benoemen voor het instellen van een onderzoek.12 De kosten van deze deskundige komen, zoals hiervoor is uiteengezet, ten laste van het Rijk, zonder dat de huidige regeling een grondslag lijkt te bieden deze kosten voor rekening van een of meer van de partijen te laten komen.

Op dit punt is er bijvoorbeeld een belangrijk verschil tussen het nadeelcompensatierecht en het onteigeningsrecht; in het onteigeningsrecht kunnen de kosten van de rechtbankdeskundigen immers in de proceskostenveroordeling worden begrepen en worden die kosten normaliter voor rekening van de onteigenaar gebracht.