3.4.4 Meerdere op elkaar volgende gebeurtenissen

84. Weer een (op subtiel niveau) ander gevalstype is de situatie dat zich na elkaar twee gedragingen/gebeurtenissen voordoen die ieder daadwerkelijk een van elkaar verschillende toestand veroorzaken die een bepaalde schade tot gevolg hebben (achtereenvolgende werkelijke oorzaken).1 Dit casustype komt zowel voor bij momentschade als bij voortdurende schade.

85. Bij momentschade is het casustype en de oplossing redelijk eenvoudig. Het gaat bijvoorbeeld om het geval dat de eerder ten tonele gevoerde kart eerst beschadigd raakt door een kartongeval en vervolgens nog een keer beklad wordt door het kind van de eigenaar. Die bekladding leidt (deels) tot dezelfde vermogensvermindering als de beschadiging. De veroorzaker van de eerste gebeurtenis blijft voor die schade aansprakelijk. De Hoge Raad heeft deze lijn bevestigd.2 Als de bekladding ook verdergaande vermogensvermindering heeft veroorzaakt, is de beschadiging door het kartongeval daarvoor geen voorwaarde. Die verdergaande vermogensvermindering komt dus in verhouding tot degene die het kartongeval heeft veroorzaakt voor risico van de eigenaar.

86. Het gevalstype doet zich ook voor bij voortdurende schade. Stel dat de kartdeelnemer eerst door het kartongeval een been verliest met arbeidsgeschiktheid tot gevolg en daarna PTSS krijgt door een auto-ongeval dat hem vanaf dat moment in gelijke mate arbeidsongeschikt maakt. Volgens de Hoge Raad geldt hiervoor dezelfde regel als voor de hypothetische veroorzaking. De tweede gebeurtenis doet niet af aan het causaal verband met de eerste gebeurtenis (toev. PF):

Van aanzienlijk belang is weer – ook weer straks voor het besluitenaansprakelijkheidsrecht – dat schade die mede het gevolg is van een latere gebeurtenis die voor risico voor de gelaedeerde komt voor diens risico blijft. Klaassen ziet daarvoor geen ruimte meer als de eerste gebeurtenis al heeft geleid tot – in mijn terminologie – een toestand die de voortdurende schade onherroepelijk tot gevolg heeft.4 Ik neem deze benadering ook tot uitgangspunt (zie §3.4.3).

87. Ik zal in §5.3.4 bepleiten dat deze regel ook moet worden toegepast als het bestuursorgaan na het onrechtmatig nemen van een bezwarend besluit jegens de geadresseerde of een besluit met schadelijke gevolgen voor derden in de verlengde besluitvorming alsnog een rechtmatig besluit neemt. Moment- en voortdurende schade die (ook) door het nemen van dat latere rechtmatige besluit wordt veroorzaakt, komt conform bovenstaande risicoregel voor rekening van de burger – behoudens eventuele nadeelcompensatieregelingen.