5.5.5 Opkomst van het pleitbare standpunt en het lex certa beginsel

Van schending van het lex certa beginsel, het uit het legaliteitsbeginsel voortvloeiende gebod van scherpe normen, kan worden gesproken in een situatie waarin de beschuldigde niet in de gelegenheid is geweest van een strafbare of beboetbare gedraging af te zien, omdat de door de rechter gevolgde interpretatie of toepassing van het recht niet voorzienbaar was. Ook in de situatie waarin een aangifte onjuist blijkt te zijn als gevolg van onjuiste interpretatie of toepassing van het recht is schending van het lex certa beginsel denkbaar. De belastingplichtige moet dan door het doen van een onjuiste aangifte een strafbare of beboetbare gedraging hebben begaan die hij niet had kunnen voorkomen, omdat hij de door de rechter gevolgde interpretatie of toepassing van de onderliggende belastingbepaling niet had kunnen voorzien. Van een dergelijke onvoorzienbaarheid is in het fiscale boete- en strafrecht echter niet snel sprake. Er is mij in ieder geval geen jurisprudentie bekend waarin is geoordeeld dat een sanctie wegens strijd met het lex certa beginsel achterwege moest blijven.

Het pleitbare standpunt ziet, zoals in hoofdstuk 2 in paragraaf 2.5.2.1 uiteengezet, op situaties waarin naast de uiteindelijk door de belastingkamer van de Hoge Raad gekozen interpretatie of toepassing van het belastingrecht ook andere objectief verdedigbare interpretaties of toepassingen van het recht hebben bestaan. De uiteindelijk door de belastingkamer van de Hoge Raad gevolgde interpretatie of toepassing van het recht is hierbij in het algemeen wel voorzienbaar, het is alleen niet op voorhand duidelijk welke van de voorzienbare interpretaties of toepassingen de belastingkamer gaat volgen.

Het verschil tussen de onvoorzienbaarheid en de pleitbaarheid wordt duidelijk in de situatie waarin het hof een rechtskundig standpunt van de belastingplichtige over de belastingheffing heeft gevolgd, maar dat standpunt vervolgens door de belastingkamer van de Hoge Raad niet wordt overgenomen. In deze situatie zijn er ten tijde van het doen van de aangifte verschillende objectief verdedigbare interpretaties of toepassingen van het recht voorhanden geweest, waarvan het hof er een heeft gekozen, maar de belastingkamer van de Hoge Raad uiteindelijk voor een andere heeft gekozen (die daarmee niet slechts pleitbaar, maar juist blijkt te zijn). In het algemeen zal dan, zoals zojuist opgemerkt, niet kunnen worden gezegd dat de beslissing van de belastingkamer van de Hoge Raad ten tijde van het doen van de aangifte onvoorzienbaar is geweest.1 De omstandigheid dat het hof het rechtskundige standpunt van de belastingplichtige heeft gevolgd, brengt volgens vaste jurisprudentie echter in beginsel wel mee, zoals in hoofdstuk 2 in paragraaf 2.5.1 uitgewerkt, dat het standpunt pleitbaar is.

De opkomst van het pleitbare standpunt in het belastingrecht houdt dan ook geen verband met het lex certa beginsel.2