Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/14.4.4.3.4:14.4.4.3.4 Verzuimboetes

Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/14.4.4.3.4

14.4.4.3.4 Verzuimboetes

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Ook verzuimboetes worden door de rechter gematigd op grond van het criterium ‘passend en geboden’.1 De jurisprudentie over de matiging van de algemeen geldende verzuimboetes was tot 2010 relatief schaars.2 Met ingang van 2010 werd de standaard-aangifteverzuimboete van art. 67a AWR voor de vennootschapsbelasting beleidsmatig aanzienlijk verhoogd.3 Uit de stroom aan feitenrechtspraak waartoe die verhoging heeft geleid, komt naar voren dat de belastingrechter ook bij verzuimboetes alle denkbare (persoonlijke) omstandigheden van het geval meeweegt bij zijn passend en geboden-oordeel.4

Juist bij verzuimboetes is een zorgvuldige beoordeling van de evenredigheid naar mijn mening van groot belang, omdat de ernst van het feit geen rol speelt bij de vraag of het beboetbare feit is begaan.5 Bij vergrijpboetes is dat anders: als de centrale stellingen zijn bewezen, staat vast dat er met opzet of grove schuld is gehandeld, waarmee de ernst van de gedraging tot op zekere hoogte een gegeven is.6 Dat komt ook tot uitdrukking in het BBBB, waarin voor wat betreft de standaard-strafmaat een onderscheid wordt gemaakt tussen de beide schuldgradaties (doorgaans uitmondend in een boete van 50 % respectievelijk 25 %). Bij verzuimboetes houdt het bewijs van de centrale stellingen niet meer in dan dat vaststaat dat er geen sprake is van afwezigheid van alle schuld.7

In dit verband dringt zich de vraag op of het bedrag van de aanslag in verband waarmee de verzuimboete wordt opgelegd, een relevante factor is voor de strafmaat. Dat is naar mijn mening als regel niet het geval. De wetgever heeft namelijk een bewuste keuze gemaakt, door bij de meeste verzuimboetes geen rechtstreeks verband tussen de omvang van de heffing en de hoogte van de boete aan te brengen. Volgens zowel de wetgever als de beleidgever dienen verzuimboetes vooral om de naleving van de aangifte- en afdrachtverplichtingen af te dwingen.8 De strafmaat dient dan ook in dat licht te worden beschouwd.9 Dat betekent dat een (ogenschijnlijke) wanverhouding tussen de hoogte van de boete enerzijds en het bedrag aan achterliggende heffing anderzijds, in beginsel niet relevant is.10 Waar het om gaat, is of de aard en ernst van het begane verzuim (bijvoorbeeld het niet of te laat doen van aangifte) de opgelegde boete rechtvaardigt (ongeacht welk bedrag aan heffing uit die aangifte voortvloeit).11 Verzuimboetes kennen om die reden, anders dan vergrijpboetes, doorgaans geen grondslagkoppeling. De uitzonderingen op de regel worden gevormd door de betaalverzuimboete die ter zake van een naheffingsaanslag kan worden opgelegd en de betaalverzuimboete die bij aanslagbelastingen kan worden opgelegd.12 Beleidsmatig bestaat er bij die verzuimboetes wél een grondslagkoppeling.13 Kennelijk is het bedrag van de heffing volgens de beleidgever dan dus toch van groot belang bij de evenredigheidstoets. De rechter is bij zijn passend en geboden-oordeel uiteraard niet aan die opvatting gebonden, maar het staat hem naar mijn mening wel vrij om bij de bepaling van de strafmaat gewicht toe te kennen aan de omvang van de heffing.14

Verzuimboetes worden veelal geautomatiseerd opgelegd,15 waardoor de hoogte van de boete op voorhand niet wordt afgestemd op de omstandigheden van het concrete geval.16 Eerder kwam reeds aan de orde, dat het EVRM de wetgever op zichzelf toestaat om de omvang van de boete te fixeren op een vast bedrag of een bepaald percentage, mits dat weloverwogen gebeurt.17 Bij de Nederlandse fiscale boete is echter niet de wetgever (die slechts het maximum heeft bepaald), maar de beleidgever verantwoordelijk voor de fixatie op vaste percentages of bedragen (de hoogte is immers vastgelegd in het BBBB).18 Nu de vol toetsende rechter zich van die fixatie vervolgens niets hoeft aan te trekken, is er vanuit het perspectief van de fair hearing weinig op een dergelijk geautomatiseerd systeem aan te merken.

De rechter dient zich wél rekenschap te geven van de strafmaat die de wetgever voor ogen heeft gestaan. Dat kan onder omstandigheden tot terughoudendheid bij de volle toetsing nopen. De enige mij in dit verband bekende voorbeelden uit de jurisprudentie, waarin de uitgezette lijn van de wetgever zwaarder diende te wegen dan het zelfstandige oordeel van de rechter, betroffen zaken in de sfeer van de autobelastingen (zoals de Wet MRB en de Wet BZM).19 Het gaat er dan om, dat de rechter de bedoeling van de wetgever ten aanzien van de hoogte van de boete nadrukkelijk als uitgangspunt neemt. Dat laat onverlet, dat de rechter ook in dergelijke gevallen een zelfstandige evenredigheidstoets dient uit te voeren.20 Omstandigheden zoals het zijn van first offender, deplorabele financiële omstandigheden of verminderde verwijtbaarheid kunnen ook in dergelijke gevallen dus wel degelijk tot matiging leiden.21 Die matiging moet dan worden toegepast op het door de wetgever beoogde uitgangspunt. Voor wat betreft de boetes in de sfeer van de Wet MRB22 lijkt evenwel een kentering in de (feiten)rechtspraak zichtbaar.23 De argumenten die de wetgever in het verleden heeft gegeven, worden minder van belang geacht en de beoordeling van de strafmaat verschuift naar een ‘gewoon’ passend en geboden-oordeel van (alleen) de rechter.24 Ook de beleidgever heeft het uitgangspunt ten aanzien van de hoogte van de bijzondere verzuimboetes op grond van de Wet MRB recent versoepeld (van 100 % naar 50 %).25

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.