5.3.5.3 Realiteitsbeginsel

186. De relativiteit van overeenkomsten betekent niet dat derden het bestaan van een overeenkomst kunnen negeren.1 De overeenkomst bestaat in objectieve zin. Hij maakt daarmee ook onderdeel uit van de juridische wereld waar derden zich in begeven.2 Verstegen, Van Brakel en Kortmann formuleren het aldus:

Derden hebben een onderlinge rechtsverhouding tussen twee partijen te accepteren zoals die twee partijen hun onderlinge rechtsverhouding hebben vormgegeven.6 Wibier duidt dit aan als het ‘realiteitsbeginsel’, Van der Kwaak als het ‘realiteitsprincipe’.7

Dit beginsel is in het bijzonder relevant voor overeenkomsten die de rechtsverhouding tussen partijen bepalen op een andere wijze dan door nieuwe verbintenissen te scheppen.8 Men zou daarbij kunnen spreken van ‘constitutieve overeenkomsten’. Derden hebben te accepteren dat de onderlinge rechtstoestand tussen de partijen van een overeenkomst is zoals de partijen die met hun overeenkomst hebben bepaald. Dat geldt bijvoorbeeld voor een verrekeningsbeding, een arbitragebeding, een forumkeuzebeding, of een beding dat een vordering onoverdraagbaar maakt. Een derde die te maken krijgt met de goederen waar deze overeenkomsten op zien treft die goederen aan in de toestand waarin die door de overeenkomst zijn gebracht.9

Deze derdenwerking is voldoende voor de senior om een beroep te kunnen doen op een achterstellingsovereenkomst die is gesloten tussen de juniorschuldeiser en de schuldenaar.10 De overeenkomst van achterstelling wijzigt het verhaalsrecht van de juniorschuldeiser.11 De seniorschuldeiser kan eenvoudigweg constateren dat het verhaalsrecht van de junior is gewijzigd en zich erop beroepen dat het verhaalsrecht van de junior alleen bestaat met de eigenschappen die daar door de achterstellingsovereenkomst aan verbonden zijn.

187. Een senior die een beroep doet op het bestaan van de achterstellingsovereenkomst en de daaruit voortvloeiende eigenschappen van het verhaalsrecht vordert daarom geen nakoming van een verbintenis.12 De senior wijst slechts een ander, vaak de curator, op de objectieve toestand van het recht, in dit geval van de toestand waarin het verhaalsrecht van de junior bestaat.13

De positie van de senior is niet wezenlijk anders dan die van ieder ander die geen partij is bij de achterstellingsovereenkomst. In beginsel kan iedereen een beroep doen op het bestaan van de achterstellingsovereenkomst. Anderen dan de senior hebben daar echter zelden een belang bij. De juniorvordering is niet in rang verlaagd ten opzichte van hun vordering, dus de achterstelling beïnvloedt hun aandeel van de executie-opbrengst niet.14