5.3.5.2 Relativiteit van overeenkomsten

184. De relativiteit van overeenkomsten houdt in zijn meest ruime vorm in dat overeenkomsten enkel gevolgen hebben voor de partijen bij die overeenkomst. Wie buiten een overeenkomst staat kan daar noch door benadeeld noch door bevoordeeld worden.1 Dit wordt afgeleid uit het autonomiebeginsel.2 Op grond daarvan kunnen partijen in het privaatrecht niet tegen hun wil gebonden worden.3 Daaruit wordt zelfs afgeleid dat derden geen rechten kunnen ontlenen aan de overeenkomst waar zij geen partij bij zijn.4 De partijen bij de overeenkomst hebben zich immers niet jegens de derde verbonden en aan de derde kunnen geen rechten worden opgedrongen zonder zijn instemming.5 Daarom werkt een derdenbeding bijvoorbeeld pas na aanvaarding door de derde.6

Het beginsel van de relativiteit van overeenkomsten is beperkt tot verbintenissen. Het houdt slechts in dat een overeenkomst geen verbintenissen doet ontstaan ten behoeve of ten laste van derden.7 Bovendien kunnen de partijen geen verweermiddelen jegens derden aan de overeenkomst ontlenen en vice versa. De overeenkomst kan door de partijen en door de derden noch als zwaard, noch als schild jegens elkaar gebruikt worden.8

185. De relativiteit van overeenkomsten verhindert niet dat derden feitelijk voordeel of feitelijk nadeel kunnen lijden van een overeenkomst waar zij geen partij bij zijn.9 Zo kan een schuldeiser feitelijk worden benadeeld doordat zijn schuldenaar zijn vermogenspositie verslechtert, bijvoorbeeld door een goed te goedkoop te verkopen. De grenzen van geoorloofde benadeling worden bepaald door de actio Pauliana en de onrechtmatige daad. Die leiden er echter niet toe dat elke overeenkomst die een schuldenaar sluit en die diens schuldeisers benadeelt ook vernietigbaar of onrechtmatig is.

Het oude Burgerlijk Wetboek codificeerde de relativiteit van overeenkomsten.10 Bij het opstellen van het huidige Burgerlijk Wetboek is die bepaling geschrapt.11 Het doel daarvan was om ruimte te laten aan de rechtsontwikkeling om derdenwerking van overeenkomsten te aanvaarden in andere gevallen dan de in de wet genoemde, hoewel de minister daarbij voor enige voorzichtigheid pleitte.12