3.6.3 Algemene beschrijving werking art. 2:11 BW

Een voorbeeld daarvan treft men aan in een zaak voorgelegd aan de Rechtbank Arnhem. Gedaagde A in die zaak was ten tijde van het aangaan van de in dat geding aan de orde zijnde transactie enig bestuurder van rechtspersoon B, die op zijn beurt enig bestuurder was van rechtspersoon C. De rechtbank overweegt dat voor zover B als enig bestuurder van C aansprakelijk is, deze aansprakelijkheid ook rust op gedaagde A.14 Een ander – maar minder duidelijk – voorbeeld betreft een uitspraak van de Rechtbank Rotterdam. In die zaak overweegt de rechtbank dat sprake is geweest van onbehoorlijke taakvervulling door “gedaagden 1 en 2”. Deze gedaagden 1 en 2 zijn volgens de rechtbank gelet op hetgeen in de betreffende uitspraak vermeld is en gelet op art. 2:11 BW aansprakelijk voor de tekorten in de boedels van enkele vennootschappen. Beide gedaagden zijn immers – aldus nog steeds de rechtbank – direct, dan wel indirect bestuurders (geweest) van die vennootschappen in de periode waarin de onbehoorlijke taakvervulling heeft plaatsgevonden.15

De Rechtbank Rotterdam overweegt in een in 2002 aan haar voorgelegde zaak dat – indien en voor zover komt vast te staan dat de eerstegraads rechtspersoon-bestuurder aansprakelijk is uit hoofde van art. 2:248 BW – die aansprakelijkheid ingevolge art. 2:11 BW tevens hoofdelijk op de gedaagde natuurlijk persoon rust als bestuurder van die eerstegraads rechtspersoon- bestuurder.16 In een latere uitspraak overweegt diezelfde rechtbank Rotterdam in andere bewoordingen dat voor het ontstaan van aansprakelijkheid van de tweedegraads bestuurder bepalend is het ontstaan van de aansprakelijkheid van de eerstegraads bestuurder.17 Nu de rechtbank heeft overwogen dat de eerstegraads bestuurder onrechtmatig heeft gehandeld, heeft ook de tweedegraads bestuurder onrechtmatig gehandeld jegens eisers. Die tweedegraads bestuurder was volgens de rechtbank in de periode waarin de aansprakelijkheid ontstond nog niet afgetreden als bestuurder.

In een zaak voorgelegd aan het Gerechtshof ’s-Gravenhage18 merkt dat Gerechtshof op dat art. 2:11 BW meebrengt dat – indien eerstegraads bestuurder Management Adviesbureau Palland aansprakelijk is als bestuurder van Westland – de bestuurder van die eerstegraads bestuurder (zijnde Palland Holding) eveneens hoofdelijk aansprakelijk is.19 Palland Holding is in dat geval aansprakelijk als bestuurder van een andere rechtspersoon, zodat het artikel ook weer op haar toepasselijk is, met als gevolg dat ook haar bestuurder (Palland) hoofdelijk aansprakelijk is. Het Gerechtshof merkt op dat de aansprakelijkheid wordt “doorgeschakeld” tot het einde van de keten en dat uit de wetsgeschiedenis en de literatuur blijkt dat art. 2:11 BW aldus moet worden begrepen. Het Gerechtshof verwijst daarbij naar MvT 16631 nr. 3, p. 3: “Is een van de bestuurders weer een rechtspersoon, dan geldt voor die rechtspersoon hetzelfde enz.’’.20 Het Gerechtshof verwerpt het verweer van Palland c.s. inhoudende dat slechts de tweedegraads bestuurder-natuurlijke persoon kan worden aangesproken. Het Gerechtshof merkt in dit kader tevens op dat uit de (door Palland aangehaalde) rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat deze doorschakeling niet tevens geldt voor degenen die niet bestuurders zijn, maar wel feitelijk het beleid bepalen. Volgens het Gerechtshof doet dat echter aan de doorschakeling bij formeel bestuurders niet af. Evenmin kan volgens het Gerechtshof uit het feit dat een andere vennootschap binnen een fiscale eenheid niet zonder meer aansprakelijk kan worden gehouden, worden afgeleid dat aansprakelijkheid van een derdegraads bestuurder niet mogelijk is. Ook de omstandigheid dat doorschakeling in geval van een buitenlandse vennootschap wellicht niet mogelijk is, brengt volgens het Gerechtshof niet mee dat de regel dan ook niet voor Nederlandse vennootschappen zou moeten gelden. Ten slotte merkt het Gerechtshof op dat – indien de opvatting van Palland c.s. juist zou zijn – aan bestuurdersaansprakelijkheid op zeer eenvoudige wijze zou kunnen worden ontkomen door twee rechtspersoon-bestuurders te plaatsen tussen de bestuurder-natuurlijke persoon en de te besturen vennootschap, hetgeen niet de bedoeling kan zijn.21

In een aan de Rechtbank Utrecht voorgelegde zaak stelt de gedaagde tweedegraads rechtspersoon-bestuurder zich op het standpunt dat de eiser (een curator) niet ontvankelijk was in zijn vordering. De rechtbank citeert eerst art. 2:11 BW en geeft aan dat de betreffende gedaagde bestuurder is van een rechtspersoon die op zijn beurt zelf bestuurder is. De rechtbank overweegt vervolgens dat de betreffende gedaagde door middel van die constructie eveneens aansprakelijk kan worden gehouden in het geval van een onrechtmatige daad. De rechtbank wijst dan ook het beroep op niet-ontvankelijkheid van de hand.22