5.2.5.2 Ondervraging is niet relevant

De rechter bepaalt in beginsel zelf ‘whether it is necessary or advisable to call a witness’.1 In het arrest Khodorkovskiy & Lebedev overwoog het ehrm: ‘If the prosecution decides that a particular person is a relevant source of information and relies on his or her testimony at the trial (...), and if the testimony of that witness is used by the court to support a guilty verdict (...), it must be presumed that his or her personal appearance and questioning are necessary, unless the testimony of that witness is manifestly irrelevant or redundant.’2 Als uitgangspunt geldt derhalve dat alle getuigen wier verklaringen voor het bewijs worden gebruikt, moeten worden opgeroepen.3 Is niet duidelijk waarom de waarheidsvinding gebaat zou zijn bij de oproeping van een getuige, dan mag de rechter de oproeping weigeren.

Bij de beoordeling of het horen van de getuige aan de waarheidsvinding kan bijdragen, draait het in de eerste plaats om de vraag of de getuige relevant is voor de door de rechter te nemen beslissing.4 Heeft de rechter een reeds afgelegde getuigenverklaring niet voor het bewijs gebruikt, dan zal die getuige over het algemeen niet voldoende relevant zijn om zijn oproeping noodzakelijk te achten.5 Ook wanneer een getuige op zichzelf wel relevant is, zal de oproeping niet altijd noodzakelijk zijn. Dat zal bijvoorbeeld mede afhangen van de vragen die de verdediging wenst te stellen. Kunnen de antwoorden op die vragen in de ogen van de rechter niet relevant zijn voor de beoordeling van de strafzaak, dan kan worden gesteld dat de oproeping niet noodzakelijk is.6 Blijkt de informatie die de verdediging van een getuige wenst te krijgen, al overvloedig uit het dossier, dan mag een getuigenverzoek eveneens worden afgewezen.7

Daarnaast kan de noodzaak tot (hernieuwde) oproeping ontbreken wanneer de gevraagde getuige al eerder is gehoord. Als de verdediging bij die gelegenheid in staat is geweest vragen te stellen, mag een nieuw getuigenverzoek in beginsel worden afgewezen, omdat de noodzaak van het ondervragen van de getuige dan niet is gebleken.8 De reden voor het afwijzen van een getuigenverzoek is in dat geval niet zozeer gelegen in het ontbreken van relevantie van een nieuwe ondervraging, maar vooral in het belang van een snelle afronding van de strafrechtelijke procedure. In bijzondere gevallen kan een tweede ondervraging door de verdediging aangewezen zijn, bijvoorbeeld wanneer nieuwe informatie aan het licht is gekomen of wanneer tijdens de eerdere ondervraging bepaalde vragen onbeantwoord zijn gebleven.9

Wanneer de nationale rechter heeft vastgesteld dat een verhoor van een bepaalde getuige onontbeerlijk is om de zaak te berechten, betrekt het ehrm dat oordeel soms bij de beoordeling van de inspanningen van de autoriteiten. Heeft de rechter zelf een getuigenverhoor noodzakelijk geacht, dan zullen de autoriteiten veel moeten hebben ondernomen om de verdediging in staat te stellen de getuige te ondervragen.10