4.2.3.5 Te goeder trouw een beroep op het vertrouwensbeginsel

Tot slot moet kort worden stilgestaan bij een omstandigheid die inherent onderdeel is van het vertrouwensbeginsel, namelijk dat een belastingplichtige die zich met succes wil beroepen op het vertrouwensbeginsel dat ‘te goeder trouw’ doet. In de fiscale jurisprudentie over het vertrouwensbeginsel ligt deze omstandigheid besloten.1 Goede trouw is niet zozeer een aparte voorwaarde in de door de Hoge Raad geformuleerde rechtsregels, maar houdt veeleer een daarin vervatte, fundamentele aanname in. Indien uit de omstandigheden blijkt dat die aanname niet overeenstemt met de werkelijkheid, kan de belastingplichtige zich niet met succes op gewekt vertrouwen beroepen. De goede trouw van de belastingplichtige is dus een uitgangspunt dat wordt verlaten indien van goede trouw geen sprake blijkt.

Volgens de Hoge Raad staat de afwezigheid van goede trouw aan de zijde van de belastingplichtige in principe in de weg aan een geslaagd beroep op het vertrouwensbeginsel.2 Zo kan de belastingplichtige zich niet met succes beroepen op het vertrouwensbeginsel als hij weet dat de uiting waarop hij zich beroept in strijd is met de wet.3 Dat is ook logisch, want van een oprecht gewekt vertrouwen kan dan geen sprake zijn. De belastingplichtige kan zich evenmin met succes beroepen op het vertrouwensbeginsel, indien hij beter had moeten weten, bijvoorbeeld wanneer hem een verwijt kan worden gemaakt dat hij in zijn vraagstelling niet voldoende duidelijk is geweest.4

Bovendien is een succesvol beroep op het vertrouwensbeginsel niet mogelijk indien de uiting waarop de belastingplichtige zich beroept, is gebaseerd op gebrekkige informatie die is verstrekt door de belastingplichtige zelf (of juist het achterwege blijven van relevante informatie), terwijl de belastingplichtige redelijkerwijs had moeten weten dat de inspecteur daardoor niet in staat was de kwestie zich adequaat over de kwestie uit te laten.5 Die laatste specificatie laat overigens zien dat de belastingplichtige dus (geobjectiveerd) een zeker verwijt moet kunnen worden gemaakt. Het gaat erom dat de belastingplichtige die om informatie verzoekt te goeder trouw is met de door hem verstrekte (voor)informatie en vraagstelling, althans dat hem geen verwijt kan worden gemaakt van onzorgvuldigheid.6

Verder geldt dat enkel de aanwezigheid van goede trouw nog niet voldoende is voor een succesvol beroep op het vertrouwensbeginsel.7 Daarvoor is toetsing nodig aan de relevante criteria (paragraaf 4.2.3.1).

Overigens is niet ‘te goeder trouw’ zijn juridisch niet hetzelfde als ‘te kwader trouw’8 zijn. Het begrip ‘te goeder trouw' betreft een geobjectiveerd criterium, terwijl voor ‘te kwader trouw’ subjectieve wetenschap is vereist (subjectief criterium). Dit betekent, zoals Gribnau heeft betoogd, ‘dat goede trouw en kwade trouw niet elkaars complement vormen. Degene die niet te goeder trouw is, is nog niet te kwader trouw.’9 Indien een burger zich niet te goeder trouw op voorlichting beroept, is de consequentie in zoverre (enkel) dat de belastingplichtige zich niet met succes op het vertrouwensbeginsel kan beroepen.