Einde inhoudsopgave
Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/5.6
5.6 Wet op de tweede fase voortgezet onderwijs (Wvo) 1997
Th.E.M. Wijte, datum 08-01-2024
- Datum
08-01-2024
- Auteur
Th.E.M. Wijte
- JCDI
JCDI:ADS977017:1
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen (V)
Staatsrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Besluit van 15 november 1997, houdende wijziging van het Inrichtingsbesluit v.w.o.-h.a.v.o m.a.v.o.-v.b.o, het Eindexamenbesluit (…) en enkele andere besluiten in verband met de invoering van profielen in het voortgezet onderwijs (Stb. 1997, nr. 588). Als een der eersten geeft 't Nut Geschiedenis over de inhoud van de algemene vorming in de tweede fase van het voortgezet onderwijs uit, Zeist 1991; vgl. X. van Gelder & H. Wansink (red.), ’Heimwee naar de HBS’, De Volkskrant 1998 en H. Wansink, Een stille revolutie in het vo. Opvoeding tot kritisch burger was immers belangrijker dan een hamer vast kunnen houden. Algemene vorming in het studiehuis, 4 juli 1998.
Vgl. Commissie-Dijsselbloem, Tijd voor onderwijs, Den Haag 2008.
R. van Schoonhoven, ‘De bekostiging van scholen. De verdeling van een schaars publiekrecht’, NJB 2019, 30, p. 2188-2195.
De reacties zijn positief, zie: B. Koster, ’Maatschappijleer krijgt plaats die het verdient’, P & SV 1991, 4, p. 28-30 en M. Meissen, ’Maatschappijleer verplicht in beweging?’, Ibid. p. 20.
Zie: M. Agerbeek, ’Nieuw vak leert havist de krant lezen’, Trouw 14 oktober 1993.
Ontwerp-Besluit invoering profielen voortgezet onderwijs, OR-970150/143, 7 april 1997.
‘Nieuw vak: geschiedenis, maatschappijleer samen’, NRC 12 september 1996.
Na overleg in de vaste Kamercommissie O & W, Kamerstukken II 1995/96, 24773, nr. 2.
Voor oriëntatie, zie: M. Grever, ’Geschiedenis in de tweede fase: de historische kamers van het studiehuis ingericht’, Kleio 1995, 8, p. 4-11 en J. Sniekers, ’De tweede fase: geschiedenis en staatsinrichting: een nadere verkenning’, Kleio 1996, 4, p. 2-17.
Zie het advies van de Onderwijsraad over het ontbreken van maatschappijleer in het profiel cultuur en maatschappij (Ontwerp-Besluit invoering profielen voortgezet onderwijs OR-970150/143 van 7 april 1997).
Vgl. Vernieuwingscommissie examenprogramma M & O, SLO 2012 en W. de Reuver, ‘Naar een (ver) nieuw(d) examenprogramma m & o (2)´, TEO 2013, 1, p. 36-37.
Wetsvoorstel Profielen voortgezet onderwijs, Kamerstukken II 1996/97, 25168, nr. 3 (mvt); vgl. Stuurgroep Profiel tweede fase voortgezet onderwijs, De Tweede fase vernieuwt. Scharnier tussen basisvorming en hoger onderwijs, deel 2, Den Haag 1994, J. Sintnicolaas, ’Vernieuwing havo/vwo niet forceren’, Utrechts Nieuwsblad 28 mei en W. Luyendijk, ’Selectie op middelbare scholen geen taboe meer’, NRC 29 mei 1997.
Redactie Onderwijs, ’Studiehuis trekt niveau havo en vwo omlaag. Daling van niveau’, Trouw 19 december 2001.
Zie behalve artikel 13 lid 1 Wvo: ‘Geschiedenis en maatschappijleer’, PMVO-journaal 38, 13 oktober 1999. In de toelichting op het Besluit van 15 november 1997, Stb.1997, nr. 588 houdende wijziging van het Inrichtingsbesluit v.w.o-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o., het Eindexamenbesluit is in artikel 26b (profielen v.w.o.) geschiedenis en maatschappijleer vastgelegd.
Het vak mens- en maatschappijwetenschappen (mmw) zou gaan bestaan uit geschiedenis, staatsinrichting, maatschappijleer én aardrijkskunde. Over aardrijkskunde zijn door het KNAG publicaties uitgebracht die een opgaan ervan in mmw beslist afwijzen. In Trouw van 18 mei 2001 merkt R. van der Vaart als hoogleraar geografie voor het aardrijkskundeonderwijs op in Aardrijkskunde vernieuwen dat het schoolvak aardrijkskunde niet met de academische geografie spoort: ‘Scholieren krijgen meer sociale dan fysische geografie en leren meer over Nederland dan de rest van de wereld. Een verwijdering tussen een schoolvak en de academische discipline komt vaker voor. Hij pleit voor een commissie als voor het geschiedenisonderwijs (commissie-De Wit. W) die voor het kennisgebied/vak aardrijkskunde van basisschool tot en met vwo een longitudinale opzet kan maken; vgl. M. Grever, ´Vakkenintegratie. Degradering van het leraarschap?´, Kleio 1997, 4, p. 16-20, J.G. Toebes 1981, p. 14, 23, 25 en F. Groot e.a., ’Aardrijkskunde: kennis vergaren of opvoeden?´, NRC 4 oktober 2004.
Zie: R. van der Vaart, ´Burgerschapsvorming kan niet zonder aardrijkskunde´, Trouw 30 juli 1997.
Besluit van 14 oktober 1999, Stb. 1999, nr. 483, houdende instelling van de Adviescommissie historische en maatschappelijke vorming, spreekt over de kern van het vak geschiedenis en maatschappijleer die uit een aantal thema's uit de staatsinrichting en politiek zal bestaan.
P. van Dijk, ´Waarom werd maatschappijleer geen profielvak?´, P & SV 1998, 2, p. 7-9 en F. den Brok, ´Waarom is het fout gegaan?´, Ibid., p. 9-10.
Nota Profiel in de tweede fase 1990 en het studiehuis
De voorbereiding van de wetgeving is in 1990 gestart met de nota Profiel voor de tweede fase voortgezet onderwijs en heeft bijna zeven jaar geduurd.1 Dat lijkt lange tijd die niet significant afwijkt van eerdere vernieuwingen.2 Ook nu volgt het onderwijs de koers van de wetgever, alleen al door de bekostigingsvoorwaarden.3 De nota spreekt over vier profielen: cultuur & maatschappij, economie en maatschappij, natuur en gezondheid en natuur en techniek. Voor een apart vak maatschappijleer is geen ruimte.4 De nota spreekt immers over burgerschapsvorming in het algemene deel van elk profiel in het vak geschiedenis en maatschappijleer.5 Dit voorstel viel de NVLM als voorvechter van een apart vak maatschappijleer rauw op de maag.
Geen reanimatie maatschappijleer
Over het Besluit invoering profielen voortgezet onderwijs zijn in 1995 de Onderwijsraad en de VSNU geconsulteerd.6 De VSNU stelt voor een vak geschiedenis en maatschappijleer in te voeren met vijf thema's: (a) staats- en natievorming, (b) religies en secularisatie, (c) ontwikkeling van wetenschap en technologie, (d) economische ontwikkelingen en (e) sociale ongelijkheid.7 Hiervoor zijn op havo 160 en op vwo 200 studielasturen beschikbaar.8 In de maatschappelijke profielen beslaat geschiedenis (havo) 240 slu en (vwo) 360 slu.9 Maatschappijleer is niet opgenomen in het profiel cultuur en maatschappij. Evenmin is staatsinrichting vermeld bij het vak geschiedenis en maatschappijleer.10 De vakken economische wetenschappen en recht II en handelswetenschappen en recht zijn omgezet in het vak management & organisatie.11
Studiehuis vwo/havo
Het studiehuis en de profielen zijn in 1998 vastgelegd.12 De introductie van het studiehuis - door de school naar eigen inzicht vorm te geven - vormt een geheel aan maatregelen, waardoor meer zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van leerlingen voor hun studievoortgang kan ontstaan. Ook wordt het groepsstuderen op school gestimuleerd. De resultaten vallen behoorlijk tegen, met de beëindiging van het studiehuis tot gevolg.13
Compromisvak geschiedenis en maatschappijleer bovenbouw vwo/havo
Na de Kamerbehandeling van het Besluit invoering profielen voortgezet onderwijs is besloten per 1 augustus 2003 in het algemene deel het vak geschiedenis en maatschappijleer in te voeren.14 Aanvankelijk was het vak mens- en maatschappijwetenschappen voorgesteld.15 De Kamerbrede kritiek leidde tot intrekking van het voorstel. Hierna is door de VSNU het vak geschiedenis en maatschappijleer naar voren geschoven, waarin de vakken geschiedenis en staatsinrichting, aardrijkskunde en maatschappijleer opgaan. Maar de vakverenigingen zien ook dit voorstel niet als levensvatbaar noch leiden tot de gewenste onderwijskundige vernieuwing, maar eerder afbreuk doen aan het streven naar vernieuwing in de bovenbouw vwo/havo. Er bestond geen enkele twijfel bij de NVLM en docenten maatschappijleer over het aanzienlijke identiteitsverlies van hun vak.16
KNAG: gekant tegen vak mens- en maatschappijwetenschappen
Het omineuze voorstel verdient het in de ogen van de Tweede Kamer niet om langer in serieuze overweging genomen te worden. Ook het KNAG is fel gekant tegen het opgaan van aardrijkskunde in een vak mens- en maatschappijwetenschappen. Maar ook hierover blijken meer wegen naar Rome te leiden, gezien de grote verdeeldheid in de geografische gelederen. Een minderheid blijkt vóór de invoering van een vak geschiedenis en maatschappijleer, dat uiteindelijk in de Wvo wordt vastgelegd met het oog op invoering in het school jaar 2003/04.
Van Dijk: vak met perspectief in burgerschap of civics
Uitgaande van de onderbrenging van staatsinrichting in dit vak17 acht de in par. 4.29 aangehaalde docent Van Dijk de reanimatie van maatschappijleer als politieke vorming gedoemd te mislukken. ‘Er moet een perspectief komen in burgerschap of civics met een internationale en historische component als verplicht vak naast een profielvak oriëntatie op sociale wetenschappen’.18