6.2.1.1 Algemeen belang versus particulier belang

Volgens de jurisprudentie van de Hoge Raad staat algemeen nut tegenover particulier of individueel belang, maar algemeen nut kan wel een beperkt belang zijn. Reeds in 1926 overwoog de Hoge Raad namelijk “dat toch elk maatschappelijk belang is te stellen tegenover een ander maatschappelijk belang en dus in dien zin is een slechts beperkt maatschappelijk belang, terwijl ook nauwelijks eenig maatschappelijk belang denkbaar is, bij de behartiging waarvan elk lid der maatschappij zonder uitzondering baat vindt”.1 De Hoge Raad voegde eraan toe dat de woorden ‘algemeen maatschappelijk belang’ louter “gebezigd zijn om de tegenstelling uit te drukken met wat slechts particulier belang is”.

De wetgever sloot zich hierbij aan.2 De doelstelling en de wijze om die doelstelling te bereiken hoeven niet door de meerderheid van de samenleving te worden gedragen, zo blijkt uit de parlementaire toelichting.3 Volgens de staatssecretaris is het niet noodzakelijk dat een instelling het hele maatschappelijk spectrum bedient; zij kan zich vanuit haar eigen ideologie richten op een specifiek deel daarvan.4 Hoewel in het spraakgebruik algemeen belang doelt op het belang van iedereen, zal het in werkelijkheid zelden voorkomen dat met een maatschappelijk belang de belangen van elk lid van de samenleving zonder uitzondering worden behartigd. Dus een belang op een afgebakend gebied of voor een beperkte doelgroep kan als algemeen belang kwalificeren.5 Ook als de doelgroep beperkt is tot een rechtspersoon met de anbi-status, kan er sprake zijn van het dienen van een algemeen belang, zodat een instelling als steunstichting van een rsli met een anbi-status, zelf als anbi kan worden aangemerkt.

Wanneer de doelgroep echter zo beperkt is dat het bijvoorbeeld een besloten groepbetreft, waarin toetreding of vervanging niet mogelijk is of alleen mogelijk is via geboorte of huwelijk of tot slechts één persoon beperkt is, kan geen sprake zijn van algemeen belang. Dan is sprake van een particulier belang.6

Van een particulier belang als tegenhanger van algemeen belang is eveneens sprake als de doelstelling en activiteiten van een instelling primair gericht zijn op behartiging van de belangen van of (winst)uitkeringen aan de oprichters, bestuurders, leden (bij verenigingen), aanhangers of deelnemers, hun familieleden of de donateurs.7