De ex-werknemer (MSR nr. 83) 2023/4.3.3:4.3.3 Het einde van de pensioenovereenkomst

De ex-werknemer (MSR nr. 83) 2023/4.3.3

4.3.3 Het einde van de pensioenovereenkomst

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De rechtsverhouding tussen de ex-werkgever en ex-werknemer kan op basis van de hiervoor besproken problematiek zowel contractueel zijn (er is een voortdurende overeenkomst) als postcontractueel (de overeenkomst is geëindigd maar nog niet alle daaruit voortvloeiende verbintenissen).1 De postcontractuele rechtsverhouding is daarmee in ieder geval een rechtsverhouding die voortkomt uit een geëindigde arbeidsovereenkomst.

Een vervolgvraag is wanneer die overeenkomsten die voortduren na het einde van de arbeidsovereenkomst eindigen. Voor een overeenkomst als de huurovereenkomst is dat vrij eenvoudig te benoemen: het einde van de huur. Voor de pensioenovereenkomst ligt dat ingewikkelder. De Pw regelt de beëindiging van de pensioenovereenkomst niet en kent geen mogelijkheid tot (tussentijdse) opzegging.2 Daarom zal moeten worden teruggevallen op de hoofdregel in het verbintenissenrecht dat een overeenkomst pas eindigt als alle verbintenissen teniet zijn gegaan.3 ‘Cru geformuleerd’, aldus annotator Heemskerk bij het ECN-arrest, ‘eindigt de laatste pensioenverbintenis pas bij de dood’. In hoger beroep meent het hof, en in cassatie ook A-G Timmermans, dat niet de dood, maar de laatste pensioenbetaling het einde betekent van de pensioenovereenkomst, wat uiteraard kan samenvallen met de dood van de ex-werknemer. Dezelfde bewoording hanteert het hof Amsterdam in het hiervoor al genoemde Delta Lloyd-arrest.4

Zou je het standpunt innemen dat een nabestaande via een derdenbeding partij kan worden bij een pensioenovereenkomst die (ook) nabestaandenpensioen omvat, dan kan een pensioenovereenkomst zelfs de dood van de ex-werknemer overleven.5 Wie dit standpunt zoals ik te ver vindt gaan, en meent dat de nabestaande enkel een van de ex-werknemer afgeleid recht heeft en alleen een relatie heeft met de pensioenuitvoerder (althans krijgt bij overlijden van de ex-werknemer),6 zal op zijn minst moeten onderkennen dat een uit de pensioenovereenkomst voortvloeiende verbintenis de dood van de ex-werknemer kan overleven, net zoals een in de arbeidsovereenkomst toezegde overlijdensuitkering aan nagelaten betrekkingen die uitstijgt boven artikel 7:674 BW als verbintenis de arbeidsovereenkomst kan overleven.7

Interessant is tot slot de vraag of waardeoverdracht of afkoop desondanks kan leiden tot een voortijdig einde van de pensioenovereenkomst. Het complicerende daarbij is dat het bij waardeoverdracht of afkoop gaat om een rechtshandeling in de relatie tussen de ex-werknemer en de pensioenuitvoerder, terwijl de pensioenovereenkomst nu eenmaal geldt tussen de ex-werknemer en ex-werkgever.8 Bij afkoop koopt de pensioenuitvoerder de waarde van zijn verbintenissen jegens de ex-werknemer af, en bij waardeoverdracht wordt de waarde van de verbintenissen tussen de oude pensioenuitvoerder en de ex-werknemer overgedragen.9 Betoogd kan worden dat ook dan de pensioenovereenkomst van kracht blijft als een feitelijk lege huls; een niet onbekend fenomeen dat we ook wel kennen voor de arbeidsovereenkomst, met name bij langdurige arbeidsongeschiktheid.10 Mij is echter onduidelijk welke verbintenis de ex-werkgever dan nog zou hebben en daarom zou ik concluderen dat de pensioenovereenkomst bij waardeoverdracht of afkoop eindigt.11

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.