De civielrechtelijke inbedding van het besluitenaansprakelijkheidsrecht (O&R nr. 128) 2021/8.5.2.2.0:8.5.2.2.0 Introductie

De civielrechtelijke inbedding van het besluitenaansprakelijkheidsrecht (O&R nr. 128) 2021/8.5.2.2.0

8.5.2.2.0 Introductie

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

716. Ten slotte zijn er normen waarvan zich niet duidelijk laat vaststellen of, en in hoeverre, zij de gelaedeerde willen beschermen tegen de geleden schade. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij vergunningenverleningen in strijd met bestemmingsplanregels die leiden tot winstderving bij een concurrent.

717. Bestemmingsplanregels dienen het belang van de goede ruimtelijke ordening.1 Zij hebben vanwege die gerichtheid niet het oogmerk om concurrentieverhoudingen te reguleren.2 Toch laat zich daaruit niet steeds negatief vaststellen dat zij dus niet willen beschermen tegen winstderving als gevolg van met die regels strijdige toegenomen concurrentie. Bij de ruimtelijke ordening speelt namelijk in verschillende opzichten toch ook (onder meer) de bescherming van het ondernemersklimaat een rol. Volgens de ABRvS kan het behouden en herstellen van een uit ruimtelijk oogpunt goed ondernemingsklimaat ook een ruimtelijk belang zijn.3 Daaronder valt ook het verlies van klanten en handel.4 Bestemmingsplanregels zijn dus soms ook gericht op bescherming van economische belangen van ondernemers.5 In de parlementaire geschiedenis van de – op het moment van schrijven nog niet inwerking getreden – Omgevingswet (Ow) komt dat oogmerk inmiddels ook explicieter naar voren:6

“De gemeente draagt zorg voor een veilige en leefbare woon- en werkomgeving en is het eerste loket als het gaat om voorzieningen voor de burger. In het economische domein gaat het bijvoorbeeld om het stimuleren van de lokale economie of het verzorgen van kwalitatief en kwantitatief voldoende woon-, werk- en detailhandelslocaties. In het ruimtelijk domein gaat het om de ruimtelijke ontwikkeling van stad en platteland in brede zin, waarbij onder meer de afweging tussen milieu, natuur, water, economie en wonen een rol speelt.”

718. Sommige brancheringsregels (art. 3.1.2 lid 2 sub b Bro)7 zijn van deze hybride vorm een goed voorbeeld. Zulke regels willen het leefmilieu in een bepaald stadsdeel bevorderen en/of leegstand van winkelpanden voorkomen. Zij hebben in zoverre dus een ruimtelijk oogmerk. Dat doel bereiken zij in essentie op twee manieren.

719. Allereerst kan een brancheringsregel een verschraling van winkelaanbod trachten te voorkomen door een verbod in te stellen op bepaalde type winkels. Zo verbiedt Amsterdam in het centrum op toeristen gerichte winkels:8

“Het is verboden gronden en bouwwerken te gebruiken ten behoeve van een toeristenwinkel, toeristische dienstverlening, kantoor met baliefunctie gericht op toeristen, eetwinkel en een voorziening gericht op entertainment.’’

Van dit type brancheringsregel kan de beschermingsomvang volgens mij nog goed (negatief) vastgesteld worden. De regels streven door middel van een verbod een zuiver ruimtelijk doel na: diversiteit van winkelaanbod. De regel biedt daarom volgens mij geen bescherming aan derden (zoals andere toeristenwinkels) die winst derven als gevolg van de vestiging van een winkel in strijd met deze brancheringsregel.

720. Ten tweede kan een brancheringsregel trachten te voorkomen dat elders binnen de gemeente detailhandel verdwijnt. Deze verschijningsvorm verbiedt of beperkt daartoe bepaalde vormen van detailhandel in delen van het bestemmingsplangebied ten behoeve van het winkelbestand elders binnen of buiten dat gebied:9 nieuwe vestigingslocaties mogen niet ten koste gaan van oude vestigingslocaties.10 Deze regel stond bijvoorbeeld centraal in de kwestie Appingedam.11 Het bestemmingsplan stond op het perifeer gelegen gebied Woonplein alleen volumineuze detailhandel toe, zoals meubelen, keukens etc. De gemeente wilde met dat verbod voorkomen dat er leegstand in het winkelgebied in het centrum zou ontstaat waardoor de leefbaarheid in het centrum zou worden aangetast.Het gaat bij deze regels dus om een op zich ruimtelijk doel dat zich wel via een economische weg materialiseert: de detailhandel in het centrum wordt via een perifeer verbod enigszins beschermd. Zulke regels strekken volgens de ABRvS mede ertoe een ondernemer te vrijwaren van de aantasting van een goed ondernemingsklimaat.12

721. Van deze regels laat zich de beschermingsomvang in ieder geval wel deels negatief vaststellen: ze beschermen bijvoorbeeld geen concurrerende vastgoedeigenaren die wel vastgoed in de omgeving hebben, maar zich niet in het plangebied willen vestigen of eigenaar zijn van vastgoed in het plangebied dat door de brancheringsregel geraakt wordt.13 Dat is navolgbaar: de brancheringsregel is niet gericht op behoud van die ondernemers – ook al hebben zij er misschien wel voordeel van.

722. Maar hoe zit het met een concurrent uit het centrum van Appingedam? Kan die schadevergoeding vorderen als de gemeente toch in strijd met de brancheringsregel in de periferie aan een concurrent een bouwvergunning verleent? Hoe werkt de driestapstoets hier uit? Die vraag laat zich volgens mij beantwoorden aan de hand van de kwestie Amelandse benzinestation II14 en de daarop geuite kritiek.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.