5.7.6 Fair trial; Ktg. Amsterdam 5 januari 1996, NIPR 1996, 145

Verder is de uitoefening van rechtsmacht door de Nederlandse rechter op grond van het relatieve forum necessitatis op zijn plaats indien de eiser zich kan wenden tot een bevoegd buitenlands gerecht, maar een behoorlijke of eerlijke rechtsgang aldaar voor hem niet is gewaarborgd (art. 9 sub c Rv). De oorzaak hiervan kan zijn gelegen in de nationaliteit, religie, ras1 of politieke opvatting2 van de eiser. Of in het feit dat om een andere reden geen onpartijdige en/of onafhankelijke rechtspraak is gewaarborgd.3 Illustratief zijn de onder 'oud' procesrecht gewezen uitspraken waarin de Nederlandse rechter geroepen wordt om te oordelen over vorderingen, hoofdzakelijk tot betaling van achterstallig loon, ingesteld door in Nederland alsmede in het buitenland wonende piloten jegens Kuwait Airways Corporation. De piloten zijn voormalige houders van de Iraakse nationaliteit. In de tussen partijen geldende arbeidsovereenkomst is een beding opgenomen op grond waarvan de rechter te Koeweit exclusief bevoegd is ter zake van alle geschillen voortvloeiend uit het beding.4 Volgens de piloten moet aan dit beding voorbij worden gegaan, omdat zij in Koeweit niet op een eerlijk proces kunnen rekenen. In Ktg. Amsterdam 5 januari 1996, NIPR 1996, 145 overweegt de rechter als volgt:

De kantonrechter zet de forumkeuze opzij en verklaart zich als noodforum bevoegd, omdat de piloten met recht kunnen vrezen dat een gerechtelijke procedure in Koeweit niet eerlijk zal verlopen. De uitkomst is bevredigend. Opvallend is dat niet, althans niet expliciet, wordt getoetst of voldaan is aan het vereiste van verbondenheid met de Nederlandse rechtssfeer. Dat de zaak voldoende binding met Nederland heeft lijkt mij duidelijk, nu een van de piloten in Nederland woont. De kantonrechter beroept zich voor het oordeel over 'fair trial' op onder andere een rapport van Amnesty International inzake de rechtspleging in Irak. De Nederlandse rechter kan, gesteld voor de vraag of een eerlijke rechtsgang in het buitenland is gewaarborgd, naast rapporten van mensenrechtenorganisaties ook gebruik maken van de landeninformatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, de lijst van de Immigratie- en Naturalisatie-dienst over onveilige landen voor de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers en van informatie verkregen van de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging in het buitenland.

In Ktg. Amsterdam 27 april 2000, Prg. 2000, 5493 (bekrachtigd door Rb. Amsterdam 27 maart 2002, Prg. 2002, 5861) en Ktg. Amsterdam 27 april 2000, NIPR 2000, 315, loopt het anders met de rechtsmacht van de Nederlandse rechter af. In beide zaken was het oordeel van de kantonrechter dat, gesteld dat juist is dat een effectieve rechtsgang in Koeweit voor de piloten ontbreekt, de Nederlandse rechter zich dan slechts als noodforum bevoegd kan verklaren indien de zaak enige aanknoping met de Nederlandse rechtssfeer heeft. Volgens de kantonrechter was hiervan niet gebleken, zodat hij zich onbevoegd verklaarde.5