3.4.2.4 Onbewuste schuld en bewuste schuld

In het strafrecht kan schuld worden onderscheiden in onbewuste schuld en bewuste schuld.1 Ik noem dit onderscheid om duidelijk te maken dat de vaststelling dat de belastingplichtige zich er bewust van is dat de belastingheffing of -betaling mogelijk onjuist is vanuit het strafrecht bezien niet steeds tot voorwaardelijk opzet hoeft te leiden, maar ook op bewuste schuld kan neerkomen.

Vertaald naar het fiscale boeterecht is de belastingplichtige zich er bij onbewuste schuld ten tijde van het doen van de aangifte niet van bewust geweest dat de belastingheffing of -betaling onjuist zou zijn. Bij bewuste schuld is de belastingplichtige zich wel van deze mogelijkheid bewust geweest. Hij heeft die onjuiste belastingheffing of -betaling echter niet gewild, maar is er ten onrechte van uitgegaan dat de belastingheffing of -betaling toch wel juist zou het zojuist gemaakte onderscheid kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een werkgever die kosten van een werknemer heeft vergoed zonder te verifiëren of in verband met die vergoeding loonbelasting moest worden ingehouden. Als de werkgever ten onrechte geen loonbelasting heeft ingehouden, omdat hij niet wist dat de kostenvergoedingen als loon moeten worden beschouwd, terwijl hij dat wel had kunnen en moeten weten, kan worden gesproken van onbewuste schuld. Als de werkgever wel heeft vermoed dat bepaalde kostenvergoedingen mogelijk als loon moeten worden beschouwd, maar er ten onrechte van uit is gegaan dat deze kostenvergoedingen toch niet tot het loon zouden behoren, kan worden gesproken van bewuste schuld.

De termen onbewuste en bewuste schuld worden in de fiscale boetejurisprudentie niet gebruikt. De beslissingen waarin tot grove schuld is geconcludeerd, betreffen veruit het meest situaties van onbewuste schuld. Situaties van bewuste schuld komen maar weinig voor.2 Ik veronderstel dat dit zo is, omdat in het fiscale boeterecht snel tot voorwaardelijk opzet wordt geconcludeerd als de belastingplichtige zich er bewust van is geweest dat de belastingaangifte, -heffing of -betaling mogelijk onjuist was. Op het onderscheid tussen bewuste schuld en voorwaardelijk opzet wordt later in dit hoofdstuk, bij de bespreking van voorwaardelijk opzet, teruggekomen.