Pleitbaar standpunt in het fiscale boete- en strafrecht (FM nr. 148) 2016/3.4.2.3:3.4.2.3 De gedragsnorm bij grove schuld in het fiscale boeterecht

Pleitbaar standpunt in het fiscale boete- en strafrecht (FM nr. 148) 2016/3.4.2.3

3.4.2.3 De gedragsnorm bij grove schuld in het fiscale boeterecht

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Vertaald naar het fiscale boeterecht houdt het begrip grove schuld bij de boete bij navordering en naheffing in dat een belastingplichtige vanuit het oogpunt van boeteoplegging voor de onjuiste belastingheffing of -betaling verantwoordelijk wordt gehouden, terwijl de wil van die belastingplichtige niet op die onjuiste heffing of betaling gericht is geweest. Omdat de wil tot de onjuiste heffing of betaling ontbreekt, steunt het verwijt op het niet naleven van een gedragsnorm van voorzichtig of zorgvuldig gedrag die de belastingplichtige had kunnen en moeten volgen.

Deze gedragsnorm wordt samengesteld met behulp van de onderliggende normen die voorafgaand en tijdens het doen van een aangifte in acht moeten worden genomen. Later in deze paragraaf wordt hier nader op ingegaan. Voorts wordt de gedragsnorm aan de hand van een criteriumfiguur toegesneden op de belastingplichtige.1 Van een beursgenoteerd bedrijf kan en mag bijvoorbeeld meer worden verwacht dan van een kleine onderneming. Tot slot is van de gedragsnorm afwijkend gedrag op zich nog niet voldoende om in het fiscale boeterecht tot grove schuld te komen. Voor grove schuld is een in laakbaarheid aan opzet grenzende onachtzaamheid vereist.2

Ten behoeve van de samenstelling van de gedragsnorm zijn in het belastingrecht verschillende onderliggende normen aan te wijzen.3 Hierbij maak ik een onderscheid tussen normschendingen die leiden tot feitelijke onjuistheden en normschendingen die leiden tot onjuistheden die voortkomen uit onjuiste interpretatie of toepassing van het recht.

Feitelijke onjuistheden kunnen bijvoorbeeld zijn veroorzaakt door het niet naleven van onderliggende geschreven, al dan niet wettelijke normen met betrekking tot het voeren en bewaren van de administratie, zoals bijvoorbeeld de bewaarplicht van art. 52 lid 4 AWR.4 Daarnaast kunnen feitelijke onjuistheden zijn veroorzaakt doordat de belastingplichtige niet de zorgvuldigheid heeft gehanteerd die van hem kan en mag worden verwacht, bijvoorbeeld bij het overnemen van gegevens in de aangifte.

Onjuistheden die voortkomen uit onjuiste interpretatie of toepassing van het recht kunnen zijn ontstaan doordat de belastingplichtige, in strijd met de zorgvuldigheid die van hem kan en mag worden verwacht, geen onderzoek heeft gedaan naar de toepasselijke bepalingen uit het belastingrecht.5 Deze onderzoeksplicht lijkt in het fiscale boeterecht niet hoog afgesteld. Volgens de belastingkamer van de Hoge Raad kan onjuiste interpretatie of toepassing van belastingrecht pas leiden tot grove schuld als er voor de desbetreffende belastingplichtige redelijkerwijs aanleiding zou moeten zijn om te vermoeden dat de aangifte onjuist is.6 Of van een dergelijke aanleiding kan worden gesproken, hangt af van de desbetreffende belastingplichtige, de toepasselijke wet- en regelgeving en de overige omstandigheden van het geval.7 Een toegankelijke voorlichting door de belastingdienst of een andere gezaghebbende instantie, een eerdere correctie of waarschuwing door de inspecteur, eerdere ervaringen van die belastingplichtige met de desbetreffende wet- en regelgeving en de mate van ingewikkeldheid van de wet- en regelgeving kunnen daarbij een rol spelen, maar bijvoorbeeld ook de omstandigheid dat de belastingplichtige een zodanige transactie is aangegaan dat onderzoek op zijn plaats was, of de omstandigheid dat hij een op het eerste gezicht ongeloofwaardige interpretatie of een advies van een onbetrouwbare bron heeft gevolgd.8

In de literatuur is opgemerkt dat het subjectieve oordeel van de rechter, ontleend aan diens kennis omtrent de in de maatschappij levende gevoelens, doorslaggevend zal zijn voor het oordeel dat er aanleiding was om te vermoeden dat de aangifte onjuist is.9 Dit sluit aan bij de hiervoor in paragraaf 3.4.2.2 gemaakte opmerking dat schuld niet alleen wordt ingevuld door de feiten en omstandigheden van het geval, maar ook wordt ingevuld aan de hand van normen die aansluiten bij in de maatschappij levende opvattingen.

Voor het ontbreken van grove schuld geldt niet als voorwaarde dat de onjuiste interpretatie of toepassing van het belastingrecht pleitbaar is. Het is voldoende dat de belastingplichtige redelijkerwijs niet had hoeven te vermoeden dat zijn aangifte onjuist is.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.