6.3.2.0 Introductie

In het bovenstaande is uitgegaan van de standaardsituatie, waarin min of meer duidelijk is wat de feitelijke toedracht van een bepaald strafbaar feit is geweest. Die feitelijke toedracht is vanzelfsprekend niet altijd helder. Bij twijfel kan de Staatsanwalt in het Anklageschrift zekerheidshalve voor twee ankers gaan liggen. Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen als iemand onder ede twee compleet verschillende verklaringen heeft afgelegd, maar niet zonder meer duidelijk is welke verklaring meinedig is. Of wanneer bij een verdachte gestolen spullen worden aangetroffen, maar niet duidelijk is of de verdachte moet worden aangemerkt als heler of dief.1 In een dergelijk geval moeten alle in aanmerking komende toedrachten en delicten in het Anklageschrift worden opgenomen.2

Aan Brunner3 ontleen ik het volgende voorbeeld van een Anklageschrift waarin de Staatsanwalt zowel diefstal als heling heeft opgenomen:

Als in het Eröffnungsbeschluss voor de alternatieve feiten rechtsingang wordt verleend, komen deze in het Hauptverfahren aan de orde. Bij de beoordeling van die feiten is in Duitsland, net als in Nederland, ‘in dubio pro reo’ een belangrijk rechtsbeginsel. In Duitsland wordt het onder meer afgeleid uit § 261 StPO.4 Een veroordeling wegens een strafbaar feit is alleen mogelijk als de rechter er van overtuigd is dat de verdachte het strafbare feit heeft gepleegd. Twijfelt de rechter, dan moet hij uitgaan van de voor de verdachte meest gunstige gang van zaken en hem vrijspreken. Er doen zich, zoals gezegd, echter gevallen voor waarin niet precies kan worden vastgesteld wat er is gebeurd. Desalniettemin zou vrijspraak op onbegrip stuiten. Als voorbeeld kan worden genoemd het geval waarin een hiv-geïnfecteerde, die door zijn arts is voorgelicht over de omvang, gevolgen en overdraagbaarheid van zijn ziekte, op twee verschillende dagen onbeschermde seks heeft met S. Bij één van beide contacten draagt de verdachte het virus over aan S, maar er kan niet worden vastgesteld op welke dag S is geïnfecteerd.5 In de Duitse literatuur wordt opgemerkt dat vrijspraak in een dergelijk geval onacceptabel zou zijn.6 In de rechtspraak en literatuur hebben zich gevallen van meervoudige feitenvaststellingen ontwikkeld, met het doel om enerzijds onrechtvaardige vrijspraken te vermijden en anderzijds onterechte veroordelingen te voorkomen. Bij de rechterlijke besluitvorming over een meervoudige feitelijke basis kan vervolgens een eenduidige of meervoudige veroordeling volgen. Een eenduidige veroordeling – dat wil zeggen een bestraffing wegens één delict – heeft voorrang. Een wahldeutige (meervoudige) veroordeling is een wettelijk niet geregelde – en daarom enigszins omstreden7 – uitzonderingsconstructie die alleen toegestaan is als een eenduidige veroordeling niet mogelijk is.8 In het onderstaande worden eerst de verschillende vormen van eenduidige veroordelingen op basis van een meervoudige feitelijke basis besproken. Pas daarna komt de echte Wahlfeststellung aan de orde.