2.2.2 Het beroep in de (parlementaire) geschiedenis

De juridische geschiedenis van het beroep begint op 2 juli 1934. Op deze datum werd bij wet het toentertijd in het Wetboek van Koophandel bestaande onderscheid tussen handelsdaden en niet-handelsdaden en tussen kooplieden en niet-kooplieden afgeschaft.

Deze onderscheidingen werden niet meer passend bevonden bij de maatschappelijke ordening.1 Het sterk op de voorgrond plaatsen van koop als de handeling die het handelsrecht typeert was, volgens de wetgever, een miskenning van de betekenis die – naast de koophandel – de industrie, het verkeer, de op bedrijfstechnische grondslagen rustende landbouw en tal van andere beroepen in het maatschappelijke verkeer verkregen hadden. In plaats van het onderscheid tussen de (niet-)kooplieden en de (niet-)handelsdaden, werd voortaan een onderscheid gemaakt tussen diegenen die een beroep uitoefenden en diegenen die een bedrijf hadden.2

Het begrip ‘beroep’ was volgens de wetgever een algemeen begrip dat mede het ‘bedrijf’ omvatte. Beroep is dus het genus van het species bedrijf. Helaas treffen we in de parlementaire geschiedenis bij de Wet van 2 juli 1934, en in deze wet zelf, geen definitie van het begrip ‘beroep’ aan. Het begrip ‘bedrijf’ wordt wel gedefinieerd. Een bedrijf werd volgens de wetgever uitgeoefend wanneer de betrokkene regelmatig en openlijk in zekere kwaliteit optreedt om voor zichzelf winst te behalen.3 Overigens was de minister toentertijd in eerste instantie van mening dat het verschil tussen beroep en bedrijf (en dus de betekenis van beide begrippen) het beste door verkeersopvattingen zou kunnen worden bepaald. Op aandringen van de Tweede Kamercommissie heeft hij later toch de begrippen geprobeerd af te bakenen. Volgens de minister was het verschil tussen beide begrippen dat het bij beroepsuitoefening om regelmatige maatschappelijke werkzaamheid gaat en bij bedrijfsuitoefening om een beroep waarbij niet de persoonlijke kwaliteiten van de beoefenaar op de voorgrond staan.4

Met betrekking tot de verkeersopvatting werd het verschil tussen beroep en bedrijf niet gemaakt door middel van juridische criteria, maar door middel van traditioneel bepaalde sociologische noties.5 De tweedeling vindt haar oorsprong in de uit de negentiende eeuw stammende beeldvorming van personen die werkzaam waren uit roeping (bijvoorbeeld de arts en de notaris) en anderen die werkten om geld te verdienen. Diegenen die werkzaam waren uit roeping kregen hiervoor vaak geen beloning, eventueel ontvingen zij zogenoemd ‘eregeld’. Het zou de beroepsbeoefenaar niet om het geld te doen zijn. Daarnaast zou hij door cliënten worden benaderd om zijn persoonlijke bekwaamheid, integriteit of anderszins.6 Belangrijk voor het verschil tussen beroep en bedrijf was de maatschappelijke status die (een bepaalde vorm van) beroepsbeoefening had. Over het ‘cachet’ dat door het publiek aan een bepaalde persoonlijke of ambtelijke hoedanigheid werd toegekend, zei minister Van Schaik in 1934 het volgende:

In 1987 hebben ook de preadviseurs voor de jaarvergadering van de NJV8 geen definitie van het beroep kunnen geven. Zoals preadviseur Arisz toen echter ook al terecht heeft opgemerkt: ‘ook zonder precieze definitie is het vrije beroep een maatschappelijke realiteit.’9

Ook in de wetsgeschiedenis van titel 7.13 is nooit een definitie gegeven van het begrip ‘beroep’. Wel is er een en ander opgemerkt over het verschil tussen een beroep en een bedrijf. Zo werd het verschil tussen beroep en bedrijf in het eerste wetsontwerp van titel 7.13 van Van der Grinten in 1972 gehandhaafd.10 De reden hiervoor was dat de wetgever toen nog van de gedachte uitging dat de v.o.f. van oudsher de rechtsvorm is voor de uitoefening van een onderneming. Met onderneming werd toen bedoeld een bedrijf met een winstoogmerk. De v.o.f. was daarmee volgens de wetgever geen geschikte rechtsvorm voor beoefenaren van een beroep, omdat zij immers juist niet (primair) een winststreven11 hebben. Daarnaast wilde de wetgever het verschil tussen beroep en bedrijf in stand houden, omdat de bepalingen met betrekking tot de v.o.f. niet zouden stroken met het persoonlijke karakter van de uitoefening van een beroep.12

In het laatste wetsvoorstel tot vaststelling van titel 7.1313 was het verschil tussen beroep en bedrijf komen te vervallen. De belangrijkste reden hiervoor was dat de wetgever vond dat dit onderscheid te moeilijk te maken is en er te veel grensgevallen zijn.14

In de parlementaire geschiedenis is dus geen definitie van het beroep terug te vinden. Wel kunnen op grond van de hiervoor beschreven historische achtergrond een viertal historische kenmerken van het begrip ‘beroep’ worden gedestilleerd. Ten eerste dient het om een maatschappelijke werkzaamheid te gaan. Bij deze werkzaamheid staan de persoonlijke kwaliteiten van de beroepsbeoefenaar voorop. Daarnaast heeft een beroepsbeoefenaar van oudsher een maatschappelijke functie waaraan een bepaalde status wordt toegekend. Ten slotte is het behalen van winst, van oudsher, niet het primaire doel van diegenen die een beroep uitoefenen. Het voornaamste doel van beroepsbeoefenaren was, in ieder geval van oudsher, het dienen van een maatschappelijk belang.