4.7.4 §823 I BGB: Verkehrspflichten

Ten derde kan de rechtspersoon aansprakelijk zijn voor schending van een persoonlijke zorgplicht (Verkehrspflicht) op grond van §823 I BGB. Het BGB kent, anders dan het BW, geen ‘Generalklausel’ voor foutaansprakelijkheid (Verschuldenshaftung).1 Als Generalklausel fungeren drie ‘allgemeine Deliktstatbestände’: de Rechtsgutverletzung van §823 I BGB, de schending van een wettelijke plicht, opgenomen in §823 II BGB (Schutzgesetzverletzung) en de onzedelijke opzettelijke schadetoebrenging, geregeld in §826 BGB (sittenwidrige vorsätzliche Schädigung). Op grond van §823 I BGB is diegene aansprakelijk die “vorsätzlich oder fahrlässig das Leben, den Körper, die Gesundheit, die Freiheit, das Eigentum oder sein sonstiges Recht eines anderen widerrechtlich verletzt.”2 Daarnaast zijn in de rechtspraak de zogenaamde Verkehrs(sicherungs)pflichten ontwikkeld.3 De positie van deze Verkehrspflichten binnen het wettelijk systeem is omstreden. De heersende leer gaat ervan uit dat de Verkehrspflichten passen binnen het eerste lid van §823 BGB.4 Het stelsel van deze Verkehrspflichten is tegenwoordig erg omvangrijk en is nogal casuïstisch van aard. Deze Verkehrspflichten hebben in de Duitse rechtspraktijk een dominante plek weten te bemachtigen.5

Hoewel de Duitse wetgever het individu voor ogen had als schender van de verplichtingen uit §823 I en II BGB, wordt algemeen erkend dat de rechtspersoon ook drager van de plichten uit §823 I en II kan zijn.6 Wagner kenmerkt de Verkehrspflichten als “Motor der Rechtsfortbildung“ voor de Unternehmenshaftung.7 Het meest in het oog springende kenmerk van deze grondslag van Unternehmenshaftung is dat de norm niet is gericht tot een individu behorende tot de organisatie, maar tot de organisatie zelf. Het bestaan, de inhoud en de reikwijdte van deze normen zijn geënt op het gevarenpotentieel van de onderneming en niet op het risicovolle gedrag van de organen en werknemers.8 Schending van een Verkehrspflicht bewerkstelligt aansprakelijkheid vanwege schending van een persoonlijke gedragsnorm van de ondernemer. Hierin verschilt toepassing van §823 van toepassing van §831 BGB.