Voor risico van de ondernemer (O&R nr. 142) 2023/4.7.2:4.7.2 §831 BGB

Voor risico van de ondernemer (O&R nr. 142) 2023/4.7.2

4.7.2 §831 BGB

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

§831 BGB1 regelt de aansprakelijkheid van de Geschäftsherr (meester) voor schadeveroorzakend handelen van Verrichtungsgehilfen (werknemers of hulppersonen). De ingangseisen van §831 vertonen overlap met de eisen van art. 6:170 BW.2 Anders dan bij art. 6:170 BW, wordt bij aansprakelijkstelling op grond van §831 de principaal een verwijt gemaakt:3 die had zijn ondergeschikte niet goed geselecteerd en/of had onvoldoende toezicht gehouden op zijn ondergeschikte. Daarmee komt het belangrijkste onderscheid bloot te liggen tussen de Nederlandse aansprakelijkheid voor ondergeschikten en het Duitse equivalent: waar art. 6:170 BW een risicoaansprakelijkheid is met schuldelementen, is §831 BGB een schuldaansprakelijkheid met een bewijsvermoeden.4 Dit bewijsvermoeden houdt in dat de ‘meester’ zijn personeel niet zorgvuldig heeft geselecteerd, geïnstrueerd en opgeleid, en dat de schade met een zorgvuldige selectie, instructie en/of opleiding van het personeel niet zou zijn ontstaan.5

Voor een succesvol beroep op §831 BGB dient de gelaedeerde te bewijzen dat de oorzaak van de schade is gelegen in het handelen van een ondergeschikte,6 dat die ondergeschikte handelingsbekwaam was en dat hij heeft gehandeld in de uitoefening van zijn taak.7 Daarmee is in beginsel gegeven dat de ondergeschikte onrechtmatig heeft gehandeld. Het volstaat als de gelaedeerde aanwijst wat de aard, het tijdstip en de omstandigheden waren van het ongeval en dat gelet op deze aard en omstandigheden tussenkomst van een hulppersoon aannemelijk is. Niet vereist is dat de benadeelde de concrete ondergeschikte als schadeveroorzaker aanwijst.8 De werkgever kan dit vermoeden ontzenuwen door te bewijzen dat de ondergeschikte de nodige zorgvuldigheid in acht heeft genomen bij de uitoefening van zijn taak.9 Daarnaast kan de werkgever zich disculperen door aan te tonen dat hem zelf geen verwijt valt te maken, omdat hij voldoende zorg heeft betracht bij de selectie en het toezicht van de ondergeschikte en dat de schade ondanks zijn inspanningen is ontstaan (§831 I, tweede volzin BGB). Voorts kan de principaal het Entlastungsbeweis voeren dat de schade ook was ontstaan bij inachtneming van alle vereiste zorgvuldigheid.10 Indien de principaal een grootonderneming is, is niet vereist dat de principaal bewijst dat hij de ondergeschikte persoonlijk heeft geselecteerd en geïnstrueerd, omdat dit niet verwacht kan worden van een eigenaar van een grootbedrijf. Het is toegestaan dat de principaal aantoont dat hij werknemers in dienst heeft genomen die nieuw personeel op zorgvuldige wijze selecteren en die toezicht houden op het handelen van de werknemers en de arbeidsprocessen in het bedrijf.11 Dit wordt het dezentralisierter Entlastungsbeweis genoemd.12 Het dezentralisierter Entlastungsbeweis is in de literatuur veelvuldig bekritiseerd, omdat het voor grootondernemingen vrij eenvoudig is om onder aansprakelijkheid op grond van §831 BGB uit te komen.13 Ofschoon veel stemmen opgaan om dit dezentralisierter Entlastungsbeweis af te schaffen, omdat het onrechtvaardig en achterhaald zou zijn, blijven de wetgever en de rechtspraak vasthouden aan deze disculpatiegrond.14 Er zijn echter verschillende mogelijkheden voor de benadeelde om deze disculpatiegrond te omzeilen. Ik bespreek er twee:15 de toepassing van §31 BGB (paragraaf 4.7.3) en toepassing van Organisationspflichten (paragraaf 4.7.5).

Een succesvol beroep op §831 BGB leidt tot aansprakelijkheid van de Geschäftsherr voor onrechtmatig handelen van de aangestelde. Dit laat onverlet dat de werknemer en de principaal ook op grond van de algemene onrechtmatigedaadsbepaling (§823 I of II BGB) aansprakelijk kunnen zijn.16 Is dit het geval, dan kan de gelaedeerde zowel de principaal als de aangestelde aanspreken voor zijn schade.

Zoals aangegeven, is §831 BGB van wezenlijk andere aard dan art. 6:170 BW. Terwijl bij art. 6:170 BW alleen de daad – en daarmee het daderschap – van de werknemer een rol speelt, is bij §831 BGB sprake van twee gedragingen: de (onrechtmatige) gedraging van de ondergeschikte en de (onrechtmatige) gedraging van de werkgever. De inhoud van de gedragingen verschillen. De gedraging van de ondergeschikte ziet op de handeling die de schade ‘primair’ heeft veroorzaakt. Te denken valt aan het verkeerd instellen van een machine of het niet opruimen van verpakkingsmateriaal. De gedraging van de werkgever ziet op het selecteren, monitoren en opleiden van personeel. Hoewel zowel de gedraging van de ondergeschikte als de gedraging van de principaal wordt getoetst aan §823 I BGB,17 zijn de toepasselijke normen verschillend. Ten aanzien van de werkgever gaat het namelijk om specifieke organisatieverplichtingen, zoals selectieverplichtingen, toezichtverplichtingen en instructieverplichtingen. Het gaat om een specifieke concretisering van de “allgemeinen deliktischen Pflicht zur gefahrvermeidenden Unternehmensorganisation.”18 De literatuur gaat bij mijn weten niet in op de vraag hoe die handeling van de werkgever wordt geconstrueerd.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.