4.4.7 Verantwoordelijkheid is niet af te kopen

De grote nadruk die de EU in haar externe beleid legt op het tegengaan van irreguliere migratie, herbergt het risico dat andere doelen van het buitenland beleid zoals ontwikkelingssamenwerking, zorg voor stabiliteit en democratie, versterking van de rechtsstaat en terrorismebestrijding, ondergeschikt raken. Dit zou uiteindelijk zelfs kunnen leiden tot een verslechtering van de leefomstandigheden en mensenrechten in een land en daarmee tot een prikkel om te vertrekken. De prestaties die van derde landen gevraagd worden, werken tevens door in hun omgang met hun eigen buurlanden. Enerzijds omdat de Unie hen verzoekt om hun grens- en visumbeleid restrictiever te maken, anderzijds om hun verantwoordelijkheid tot een minimum te beperken. Dit domino-effect beperkt niet alleen het recht om een land te verlaten en om bescherming te krijgen, maar roept ook de morele vraag op hoe dit zich verhoudt tot een eerlijke verdeling van de verantwoordelijkheid voor vluchtelingen. Het laat zich in elk geval moeilijk rijmen met de doelstellingen van het Global Compact on Refugees.1

Een integrale en duurzame benadering vergt een combinatie van steun aan derde landen voor een goede opvang van grote aantallen vluchtelingen en het delen in de verantwoordelijkheid voor bescherming door middel van substantiële hervestiging. De lidstaten en het Europees Parlement onderhandelen over een Verordening voor een uniforme hervestigingsprocedure, die echter nog steeds is gebaseerd op vrijwilligheid van de lidstaten.2 In opvang in derde landen wordt nu weliswaar meer geïnvesteerd, maar dat wordt deels betaald uit reguliere fondsen voor ontwikkelingshulp. Bovendien is deze hulp vaak afhankelijk gesteld van hun medewerking aan grenscontroles en terugname van vluchtelingen of ongedocumenteerde migranten. Steun voor betere bescherming in transitlanden (middels het in hoofdstuk 2 voorgestelde fonds) zou onvoorwaardelijk beschikbaar moeten zijn. Daarnaast kunnen EU lidstaten derde landen stimuleren om hun beschermingssystemen te verbeteren met positieve prikkels, zoals visafacilitering, arbeidsmigratie of handelsvoordelen.

Het tegengaan van irreguliere migratie raakt rechtstreeks de rechten van vluchtelingen omdat zich in de ‘ongecontroleerde migratiestroom’ nu eenmaal ook vluchtelingen bevinden. Het ontbreekt vluchtelingen aan de legale middelen om zich voor een asielverzoek naar de EU te begeven. Zolang hen geen alternatief wordt geboden in de vorm van hervestiging of duurzame en volledige bescherming in een transitland, zullen zij gebruik blijven maken van de diensten van smokkelaars en bereid zijn een gevaarlijke tocht te ondernemen.