2.3.4 Ontstaan van pandgebruik bij fiducia

Niet alleen bij het pandrecht, maar ook bij de fiducia (zekerheidsoverdracht) kon de gezekerde schuldeiser een recht van pandgebruik krijgen. Dit recht ontstond van rechtswege met de fiduciaire eigendomsoverdracht. Na het verrichten van de mancipatio1 werd de zekerheidseigenaar immers eigenaar. Met het eigendomsrecht verkreeg hij alle bevoegdheden die uit het eigendomsrecht voortvloeiden, waaronder het recht de zaak te gebruiken en de vruchten ervan te trekken. Het belangrijkste bewijs hiervoor vormt PS 2,13,2, waaruit blijkt dat al hetgeen de zekerheidseigenaar had verkregen door een hem fiduciair overgedragen slaaf in mindering kwam op de gesecureerde vordering.2 Verder bewijs vormen Digestenteksten die mogelijk oorspronkelijk op fiducia zagen, waaruit een bevoegdheid tot pandgebruik blijkt.3 De zekerheidseigenaar kon zijn recht van pandgebruik evenwel alleen uitoefenen als hij het zekerheidsobject onder zich had. Omdat fiducia er vaak toe strekte een vuistloos zekerheidsrecht tot stand te brengen, kon de zekerheidseigenaar vermoedelijk slechts bij uitzondering een recht van pandgebruik uitoefenen.