13.3.5.3 Geen vergelijkbaar voorschrift voor zuivere splitsingen?

In de literatuur is tijdens de parlementaire behandeling voorafgaand aan de invoering van art. 13k, lid 5, Wet VPB 1969 de vraag opgeworpen waarom die regeling niet ook geldt voor splitsingen.1 De auteurs verwezen daarbij als voorbeeld naar de splitsingsvariant waarin een joint-venture wordt beëindigd via een aandeelhouderssplitsing:

De vraag van de auteurs is als volgt beantwoord:2

De wetgever is nogal stellig. De vraag of bedoelde splitsingsvariant mogelijk is, wordt in de civielrechtelijke literatuur namelijk verschillend beantwoord.3 Alleen al daarom bestaat de reële kans dat dergelijke splitsingen in de praktijk tot stand komen. En dat roept vervolgens fiscale vragen op (zie ook hierna).4 Door in het geciteerde antwoord slechts te focussen op het door de auteurs gegeven voorbeeld – en dat vervolgens min of meer weg te schrijven – lijkt de wetgever voorbij te gaan aan de kern van de vraag. Naast de zojuist behandelde aandeelhouderssplitsing zijn er namelijk ook andere splitsingsvarianten denkbaar waarbij de deelneming van een verkrijgende rechtspersoon in de splitsende rechtspersoon als gevolg van de splitsing verdwijnt, zonder dat die verkrijger in ruil daarvoor volledig wordt gecompenseerd in de vorm van toegekende aandelen. Zie het volgende voorbeeld:5

V1 heeft een deelneming in S. In het kader van een zuivere splitsing gaat het vermogen van de splitsende rechtspersoon (S) over naar twee verkrijgende rechtspersonen (V1 en de nieuw opgerichte V2). Omdat de aandelen in S vervallen (art. 2:334x, lid 4, BW), verdwijnt de deelneming. Bij de splitsing worden door V2 aandelen toegekend aan V1, maar V1 kent geen aandelen aan zichzelf toe (art. 2:334e, lid 2, BW). De vraag rijst of hier nu een vergelijkbaar potentieel claimhandhavingsprobleem speelt als waarvoor in art. 13k, lid 5, Wet VPB 1969 een regeling is getroffen in het geval van juridische fusies. Dat lijkt gedeeltelijk het geval te zijn als de aandelen van de belastingplichtige/verkrijger (V1) in de splitser (S) zich direct vóór de splitsing in de belaste sfeer bevinden. Voor zover V1 bij de zuiver splitsing aandelen krijgt toegekend in V2 is de vennootschapsbelastingclaim gewaarborgd door de bestaande splitsingsregels in art. 13j, lid 4, Wet VPB 1969. De claim wordt volgens mij naar evenredigheid verdeeld over de aandelen die de belastingplichtige na de splitsing heeft in de splitsingspartners.6 Zoals gezegd, ontvangt V1 echter geen eigen aandelen bij de splitsing. De claim kan in zoverre niet worden gekoppeld aan vervangende aandelen.7 We zijn dan terug bij de constatering dat de splitsingsregeling geen pendant heeft van art. 13k, lid 5, Wet VPB 1969. Anders gezegd: als de wetgever meent dat art. 13k, lid 5, Wet VPB 1969 bij juridische fusies nodig is om belastingclaims te handhaven, dan lijkt zo’n bepaling even zo goed nodig bij zuivere splitsingen.

Overigens zou betoogd kunnen worden dat het potentiële claimverlies in de kiem wordt gesmoord door de splitsingsregels voor splitsingspartners. De redenering hierbij is als volgt. Als de splitsende rechtspersoon de zuivere splitsing fiscaal gefaciliteerd tot stand wil brengen terwijl het aandelenbelang van de verkrijger in de splitser zich (gedeeltelijk) in de belaste sfeer bevindt, zou gesteld kunnen worden dat niet wordt voldaan aan de eis dat de latere heffing is verzekerd.8 Een fiscaal gefaciliteerde splitsing is dan alleen mogelijk op grond van de doorschuifregeling op verzoek ex art. 14a, lid 3, Wet VPB 1969. Vervolgens komt (mogelijk, zie hierna) standaardvoorwaarde 1, lid 1 in beeld.9 Daarin is bepaald dat vermogensbestanddelen die door de zuivere splitsing ophouden te bestaan, onmiddellijk vóór het splitsingstijdstip moeten worden gewaardeerd op de waarde in het economische verkeer.10 Dit voorschrift zou dan tot gevolg (moeten) hebben dat de belastingclaim die rust op het verdwenen aandelenbelang bij de verkrijger wordt afgewikkeld. Ik plaats drie kanttekeningen bij deze redenering: