Aandeelhoudersverantwoordelijkheid (VDHI nr. 129) 2015/7.4.7:7.4.7 Een keuze: kort geding of enquêteprocedure

Aandeelhoudersverantwoordelijkheid (VDHI nr. 129) 2015/7.4.7

7.4.7 Een keuze: kort geding of enquêteprocedure

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De belanghebbende dient derhalve, met het oog op het verzoeken/vorderen van voorlopige of onmiddellijke voorzieningen – tot op zekere hoogte – een keuze te maken tussen de enquêteprocedure en het kort geding. Bij het maken van de keuze tussen een kort geding en enquêteprocedure speelt een aantal verschillen een rol.1 Hieronder worden deze verschillen kort uiteengezet.

Allereerst is de kring van personen die een enquêteverzoek kan doen beperkt,2 terwijl in beginsel eenieder met een voldoende belang een kort geding kan starten.3 Hoewel de kring van personen die een enquêteprocedure kan verzoeken beperkt is, bestaat er nu het een verzoekschriftprocedure betreft wel de mogelijkheid voor ‘iedere belanghebbende’4 om een verweerschrift in te dienen. Daarbij heeft de belanghebbende bovendien de mogelijkheid om een onmiddellijke voorziening te verzoeken en over alle aspecten van het (verzoek tot het bevelen van een) onderzoek zijn standpunt kenbaar te maken.5 Ten tweede dient de rechter in kort geding slechts rekening te houden met de belangen van de procespartijen, terwijl de Ondernemingskamer ook rekening zal houden met de belangen van andere belanghebbenden.6 Uit artikel 2:349a lid 2 BW volgt dat bij het treffen van een onmiddellijke voorziening moet worden gekeken naar de belangen van de institutioneel betrokkenen. Ten derde is het voor derden eenvoudiger om te interveniëren in een enquêteprocedure dan in een kort geding. Bij het kort geding moet er een incidentele conclusie worden genomen, hetgeen kan leiden tot vertraging in de procedure, terwijl in de verzoekschriftprocedure slechts een verweerschrift behoeft te worden ingediend.7 Ten vierde heeft de Ondernemingskamer meer mogelijkheden tot het treffen van voorzieningen dan de rechter in kort geding.8 De rechter in kort geding moet een materiële rechtsgrondslag hebben voor het treffen van een voorziening,9 terwijl de Ondernemingskamer daartoe niet beperkt is.10 Ten vijfde is er bij de enquêteprocedure sprake van slechts één feitelijke instantie,11 terwijl in kort geding hoger beroep (en daarna nog cassatie) openstaat. Zijn de feiten bij aanvang van de procedure nog niet geheel duidelijk, dan kan dit een reden zijn om voor het kort geding te kiezen.12

Daarnaast heeft de Ondernemingskamer als voordeel dat zij volledig gespecialiseerd is in het optreden bij ondernemingsrechtelijke geschillen en bovendien schuwt zij het, blijkens het verleden, niet doortastend in te grijpen waar nodig, waarbij zij het belang van de vennootschap consequent centraal stelt.13 Hierin schuilt echter ook een risico. De Ondernemingskamer wordt wel bekritiseerd (maar ook bejubeld) omdat zij veelal de procedure stuurt en weinig oog heeft voor het principe van lijdelijkheid van de rechter, waardoor de verzoeker het risico loopt de grip op zijn zaak te verliezen.14

Hoewel tussen het kort geding en de enquêteprocedure belangrijke verschillen bestaan, staan beide mogelijkheden naast elkaar open voor de belanghebbende die zich wil verzetten tegen een voor hem schadelijke gedraging van een aandeelhouder.15 Daarbij dient de voorzieningenrechter zich blijkens de parlementaire geschiedenis terughoudend op te stellen als ook de Ondernemingskamer geadieerd is of zal worden:

‘Het spreekt vanzelf dat de president in kort geding een terughoudend standpunt moet innemen indien van hem een voorziening wordt gevraagd vóór het enquêteverzoek is ingediend en dat hij, indien een dergelijk verzoek wordt gedaan met het oog op een in te dienen enquêteverzoek, in beginsel de duur van de door hem te treffen voorziening beperkt tijdstip dat de Ondernemingskamer op een verzoek om voorlopige voorzieningen zal hebben beslist. Aldus kunnen tegenstrijdige of slecht met elkaar in overeenstemming te brengen beslissingen worden voorkomen.’16

Dit beperkt het risico dat door verschillende rechters tegenstrijdige voorzieningen worden getroffen. Het komt desalniettemin voor dat de voorzieningenrechter de zaak dermate spoedeisend vindt dat ondanks de aanhangige enquêteprocedure een voorlopige voorziening wordt getroffen.17 Wel is een trend zichtbaar waarbij de mogelijkheid om een onmiddellijke voorziening bij de Ondernemingskamer te verzoeken frequenter wordt gehanteerd dan de mogelijkheid om middels een kort geding een voorlopige voorziening te verzoeken.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.