Einde inhoudsopgave
Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/6.14.3
6.14.3 Sociale leeropbrengst van burgerschapsvorming 2012
Th.E.M. Wijte, datum 08-01-2024
- Datum
08-01-2024
- Auteur
Th.E.M. Wijte
- JCDI
JCDI:ADS977013:1
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen (V)
Staatsrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
NDP Nieuwsmedia, ´Nieuws in de klas´, www.nieuwsindeklas.nl, maart 2012.
Peilingsonderzoek ´Balans Actief Burgerschap en Sociale Integratie´, www.cito.nl.
Ibid., p. 1; zie: www.nieuwsindeklas.nl.
N. Hoendervanger, ’Amerikaanse verkiezingsnacht’, M & P 2016, 07, p. 22-23: gelderlander.nl/regio/nijmegen-e-o/nijmegen/nijmeegsescholieren-kijken-gespannen-naar-clintonvs-trump-1.6621827.
Ibid., p. 1.
Dijkstra 2012, p. 23.
A.B. Dijkstra, Interview Trouw van 21 juni 2012: ’Scholen en onderwijsbestel willen burgerschap hoger op de Onderwijsagenda en de school moet zich ook richten op zaken waar ze het verschil kan maken. En is dat op het gebied van kennis of ook van houding?’; vgl. H. Wassink & Cl. Boonstra, ‘Het succes van ons onderwijs is niet meetbaar’, NRC 12 januari 2018, p. 19.
ICCS/2009: ICCS-Nederland.nu. De ongewijzigde resultaten van de volgende ICCS verschenen in 2016. In 2022 volgt de volgende ICCS van beperkter landenomvang, met voorgenomen voorstudies in 2021. Het rapport is in 2023 verschenen.
H. Obbink, ´Scholier zakt voor burgerschap´, Trouw 21 juni 2012. Ondertitels: ´Nederland laatste op internationale ranglijst en ‘Thema moet meer aandacht krijgen in onderwijs´.
Redactie, ´Koppel burgerschapskunde aan les in sociale vaardigheden´, Trouw 27 juni 2012.
´Inspectie en Burgerschap´, M & P 2015, 07, p. 22.
Dijkstra 2012, p. 39.
H. Obbink, ´Scholieren scoren slecht op burgerschap´, Trouw 21 juni 2012. De ondertitels zijn: ´Waarom bungelt Nederland onderaan internationale ranglijst? En invloed van school lijkt beperkt; vgl. ´Gebrek aan burgerschap is alarmerend´, Trouw 22 juni 2012. De ondertitel is: ´Deskundigen: ´Normen en waarden moeten vaste plaats in onderwijs krijgen’.
Vgl. H. Obbink, Trouw 21 juni 2012.
Vgl. Olgers e.a. 2014.
Ibid., 2010.
Tonkens 2006.
Vgl. M. Stroetinga,´Burgerschapskunde hoeft niet ingewikkeld te zijn´, Trouw 28 augustus 2012 en H. Obbink, ´Het klaslokaal wordt een oefenplaats voor democratie´, Trouw 27 augustus 2012.
Redactie podium Trouw 27 juni 2012; vgl. F.C.M.A. Michiels & C.W. Noorlander, ´Sanctionering in het onderwijs´, NTOR 2013, 2, p. 121-122, Rapport Meetinstrumenten voor sociale competenties, metacognitie en advanced skills, Amsterdam: Kohnstamminstituut 2013, G. Ledoux & J. Meijer, ´Hoe meet je of een leerling goed kan samenwerken?’, Didactief 2014, 5, p. 48-49 en Inspectie en burgerschap 2015, p. 22.
M. Hurenkamp, ´Burgerschap moet schoolvak worden´, socialevraagstukken.nl 2012.
Kranten lezen en burgerschap
In 2012 verschijnt over burgerschapsvorming Nieuws in de klas (vh Krant in de klas), educatieplatform van NDP Nieuwsmedia, met Tijd voor Actualiteit.1 In Kranten lezen goed voor leerprestaties burgerschapsonderwijs zijn de resultaten gepubliceerd van de Periodieke Peiling van het Onderwijsniveau (PPON) over lesactiviteiten en de effectiviteit van burgerschapsvorming. Er is gekeken naar activiteiten als het onderhouden van sociale contacten, de rol van de media, de deelname aan het verenigingsleven en de goede doelenacties.2 Uit het onderzoek blijkt dat deze activiteiten bij de leerlingen nauwelijks in verband staan met de burgerschapskennis, behalve bij degenen die vaak de krant lezen.3 Hieruit blijkt het kranten lezen de leerprestaties positief te beïnvloeden, en dat de krantenlezers significant hoger scoren op de kennistoetsen. Verder gebruiken docenten de sociale media, en bieden de vakken aardrijkskunde en geschiedenis burgerschapsvorming goede aanknopingspunten. Nieuws in de klas ziet hierin een bevestiging dat het werken met multimediaal nieuws bijdraagt aan de vergroting van de taalvaardigheid, mediawijsheid en burgerschap.4 ‘Nieuwsmedia zijn de logische bronnen voor het onderwijs in mediawijs burgerschap, omdat ze een cruciale rol spelen bij het waarborgen van democratie. Ze informeren over en betrekken ons bij de plurale samenleving […], registreren de Haagse politiek, agenderen onderwerpen en leveren commentaar. Nieuwsmedia duiden de maatschappelijke veranderingen en zetten deze in gang’, stelt Fifi Schwarz.5
Burgerschapsvorming als sociale leeropbrengst 2012
In zijn UvA-oratie (2012) spreekt socioloog Dijkstra over burgerschapsvorming als sociale leeropbrengst (social returns) die onmisbaar is voor een vitale samenleving en democratie.6 Hij vraagt zich af of deze gemeten kan worden en of het is vast te stellen wat de scholen effectief maakt.7 Hij gaat in op de scores in de International Civic and Citizenship Education Study (ICCS)8 onder veertien- en vijftienjarigen die ertoe leiden dat burgerschapsonderwijs, zoals taal en rekenen9, hoger op de (politieke) agenda wordt gezet.10 Dijkstra ziet ‘een burgerschapsdip bij deze categorie leerlingen11; andere leerlingen denken positiever over burgerschapswaarden’.12 De samenleving is gebaat bij het handelen op grond van de gedeelde basiswaarden als verdraagzaamheid en non-discriminatie en bij een school die gedeelde basiswaarden overdraagt.13 NVLM-voorzitter Teunissen acht de ICCS-scores verklaarbaar.14 Het onderzoek gaat immers over veertienjarigen, terwijl burgerschap in de bovenbouw aan bod komt. Bovendien is burgerschap iets voor de hele school: ’Het moet in alle lessen aan bod komen en het werkt pas goed bij afgebakende lessen met toetsen en bevoegde docenten.15 Met een paar uurtjes maatschappijleer […] red je het niet’.16
Tonkens en Hurenkamp: apart vak burgerschap
Tonkens, destijds bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, sluit zich hierbij aan en ziet de negatieve houding van jongeren over de gelijke rechten voor migranten als zorgelijk.17 Ook onderwijsadviseur Stroetinga ziet de houding van 14-jarigen als alarmerend. Burgerschap moet in de curricula een duidelijker plaats krijgen, bijvoorbeeld in de vorm van een maatschappelijke stage. Verder merkt zij op dat ‘in het basisonderwijs een leerkracht een jaar optrekt met leerlingen, wat goed werkt, want burgerschap vraagt rijping. In het voortgezet onderwijs beperkt deze aandacht zich tot speldenprikken, los weggezet in het rooster’.18 Voorts signaleert Trouw dat ‘burgerschap […] niet apart op het rooster staat en de inspectie voor geringe doorwerking heeft gewaarschuwd’.19 Hurenkamp pleit voor een in par. 9.11 te bespreken vak burgerschap en/of maatschappijleer.20