6.14.3 Sociale leeropbrengst van burgerschapsvorming 2012

In 2012 verschijnt over burgerschapsvorming Nieuws in de klas (vh Krant in de klas), educatieplatform van NDP Nieuwsmedia, met Tijd voor Actualiteit.1 In Kranten lezen goed voor leerprestaties burgerschapsonderwijs zijn de resultaten gepubliceerd van de Periodieke Peiling van het Onderwijsniveau (PPON) over lesactiviteiten en de effectiviteit van burgerschapsvorming. Er is gekeken naar activiteiten als het onderhouden van sociale contacten, de rol van de media, de deelname aan het verenigingsleven en de goede doelenacties.2 Uit het onderzoek blijkt dat deze activiteiten bij de leerlingen nauwelijks in verband staan met de burgerschapskennis, behalve bij degenen die vaak de krant lezen.3 Hieruit blijkt het kranten lezen de leerprestaties positief te beïnvloeden, en dat de krantenlezers significant hoger scoren op de kennistoetsen. Verder gebruiken docenten de sociale media, en bieden de vakken aardrijkskunde en geschiedenis burgerschapsvorming goede aanknopingspunten. Nieuws in de klas ziet hierin een bevestiging dat het werken met multimediaal nieuws bijdraagt aan de vergroting van de taalvaardigheid, mediawijsheid en burgerschap.4 ‘Nieuwsmedia zijn de logische bronnen voor het onderwijs in mediawijs burgerschap, omdat ze een cruciale rol spelen bij het waarborgen van democratie. Ze informeren over en betrekken ons bij de plurale samenleving […], registreren de Haagse politiek, agenderen onderwerpen en leveren commentaar. Nieuwsmedia duiden de maatschappelijke veranderingen en zetten deze in gang’, stelt Fifi Schwarz.5

In zijn UvA-oratie (2012) spreekt socioloog Dijkstra over burgerschapsvorming als sociale leeropbrengst (social returns) die onmisbaar is voor een vitale samenleving en democratie.6 Hij vraagt zich af of deze gemeten kan worden en of het is vast te stellen wat de scholen effectief maakt.7 Hij gaat in op de scores in de International Civic and Citizenship Education Study (ICCS)8 onder veertien- en vijftienjarigen die ertoe leiden dat burgerschapsonderwijs, zoals taal en rekenen9, hoger op de (politieke) agenda wordt gezet.10 Dijkstra ziet ‘een burgerschapsdip bij deze categorie leerlingen11; andere leerlingen denken positiever over burgerschapswaarden’.12 De samenleving is gebaat bij het handelen op grond van de gedeelde basiswaarden als verdraagzaamheid en non-discriminatie en bij een school die gedeelde basiswaarden overdraagt.13 NVLM-voorzitter Teunissen acht de ICCS-scores verklaarbaar.14 Het onderzoek gaat immers over veertienjarigen, terwijl burgerschap in de bovenbouw aan bod komt. Bovendien is burgerschap iets voor de hele school: ’Het moet in alle lessen aan bod komen en het werkt pas goed bij afgebakende lessen met toetsen en bevoegde docenten.15 Met een paar uurtjes maatschappijleer […] red je het niet’.16

Tonkens, destijds bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, sluit zich hierbij aan en ziet de negatieve houding van jongeren over de gelijke rechten voor migranten als zorgelijk.17 Ook onderwijsadviseur Stroetinga ziet de houding van 14-jarigen als alarmerend. Burgerschap moet in de curricula een duidelijker plaats krijgen, bijvoorbeeld in de vorm van een maatschappelijke stage. Verder merkt zij op dat ‘in het basisonderwijs een leerkracht een jaar optrekt met leerlingen, wat goed werkt, want burgerschap vraagt rijping. In het voortgezet onderwijs beperkt deze aandacht zich tot speldenprikken, los weggezet in het rooster’.18 Voorts signaleert Trouw dat ‘burgerschap […] niet apart op het rooster staat en de inspectie voor geringe doorwerking heeft gewaarschuwd’.19 Hurenkamp pleit voor een in par. 9.11 te bespreken vak burgerschap en/of maatschappijleer.20