9.1 Inleiding

Een van de belangrijkste conclusies van dit onderzoek tot nu toe luidt dat de rechterlijke bevoegdheid en ontvankelijkheidsvoorwaarden de Nederlandse rechter geen handvat bieden om politiek gevoelige geschillen op voorhand buiten de deur te houden. In de vorige hoofdstukken is gebleken dat de Nederlandse rechter in bepaalde typen geschillen toch een benadering hanteert die sterk aan een political question-doctrine doet denken. Concreet gaat het dan om geschillen over het buitenlands beleid en om geschillen waarin een inhoudelijk oordeel van de rechter het lopende politieke besluitvormingsproces zou doorkruisen. In dit hoofdstuk verschuift het perspectief naar de rechtsvormende taak van de rechter.

Bij deze vergelijking is de vertaling van de political question-doctrine in Nederland het zwakst: de rechtsvormende taak van de rechter gaat strikt genomen niet over de voorvraag of de rechter een inhoudelijke beoordeling achterwege moet laten, maar over de rechterlijke remedie nadat de rechter zich inhoudelijk heeft uitgesproken. Toch is een bespreking van de rechtsvormende taak voor dit onderzoek mijns inziens relevant. Ten eerste raakt deze taak bij uitstek aan de rol van de rechter ten opzichte van de andere staatsmachten. Ten tweede zijn de redenen voor de rechter om zich in het kader van zijn rechtsvormende taak terughoudend op te stellen deels vergelijkbaar met de redenen om een inhoudelijke beoordeling in sommige geschillen achterwege te laten. In hoofdstuk 5 is gebleken dat een vergelijkbare parallel in de rechtspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof zichtbaar is.