6.4.3.3 Immuniteit van de Staat

Een derde leerstuk dat hier bespreking behoeft, betreft de mogelijkheid voor het Openbaar Ministerie om de Staat strafrechtelijk te vervolgen. In het Volkelarrest uit 1994 heeft de Hoge Raad de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de Staat van de hand gewezen.1 De aanleiding voor dit arrest was een incident op de vliegbasis in Volkel waarbij kerosine, in strijd met de Wet bodembescherming, uit een opslagtank in de bodem terecht was gekomen. De vraag was of de Staat als eigenaar van de vliegbasis hiervoor strafrechtelijk kon worden vervolgd.

De Hoge Raad beantwoordde deze vraag ontkennend. Daarbij stelde hij voorop dat als uitgangspunt heeft te gelden dat de handelingen van de Staat strekken tot de behartiging van het algemeen belang. De Hoge Raad verwees vervolgens naar de zojuist besproken procedure voor het vervolgen van politieke ambtsdragers en naar de ministeriële verantwoordelijkheid:

Met dit alles strookt volgens de Hoge Raad niet dat de Staat strafrechtelijk aansprakelijk zou kunnen worden gesteld. In een voorkomend geval zal de strafrechter het Openbaar Ministerie daarom niet-ontvankelijk moeten verklaren.3 Of het handelen of nalaten van de Staat in een voorkomend geval strafrechtelijk verwijtbaar is, is daarmee een kwestie van het parlement en afhankelijk van politieke afwegingen. In een voorkomend geval zou dit kunnen leiden tot het aftreden of vervolgen van de verantwoordelijke minister voor een politiek ambtsmisdrijf. Voor de strafrechter is hierbij geen rol weggelegd.