HR, 27-02-2026, nr. 23/04269, nr. 24/03057, nr. 24/03073, nr. 24/03111, nr. 24/03415

Er zijn diverse zaken bij de Hoge Raad aanhangig waarin het gerechtshof een oordeel heeft gegeven of de heffingsambtenaar een afschrift van bepaalde gegevens had moeten verstrekken op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Ik heb enige van die zaken (alsnog) geselecteerd voor conclusie, waaronder de onderhavige zaak. Bij de conclusies in de geselecteerde zaken hoort een gemeenschappelijke bijlage (de Bijlage).

In de Bijlage staat centraal het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” in art. 40(2) Wet WOZ. Mijn analyse in de Bijlage mondt erin uit dat ik de Hoge Raad in overweging geef dat begrip zo uit te leggen dat daaronder wordt verstaan de gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag dat is vastgesteld in overeenstemming met een modeltaxatieverslag als bedoeld in art. 6 Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling, alsmede – als het om een woning gaat – de secundaire objectkenmerken van die woning voor zover die niet in het taxatieverslag zijn vermeld maar wel zijn gebruikt bij de waardebepaling.

In deze zaak gaat het wat betreft de gevraagde en niet verstrekte gegevens om KOUDV-correcties en de grondstaffel.

Bij de concrete beoordeling van de klachten in deze zaak is echter gebleken dat het in cassatie niet draait om deze gegevens. Het Hof heeft namelijk geoordeeld dat art. 40(2) Wet WOZ is geschonden doordat de Heffingsambtenaar die gegevens niet heeft verstrekt, en dit oordeel is in cassatie niet in geschil. Het Dagelijks Bestuur heeft namelijk geen incidenteel beroep in cassatie ingesteld (zie ‎3.5). Evenmin komt in deze zaak uit de verf de vraag of art. 6:17 Awb wordt geschonden als de heffingsambtenaar gegevens die onder art. 40(2) Wet WOZ vallen, niet verstrekt aan de gemachtigde. Het oordeel van het Hof dat art. 6:17 Awb niet is geschonden, is in cassatie namelijk niet bestreden door belanghebbende (zie ‎2.6). Omdat de analyse in deze zaak al was gedaan, heb ik niet alsnog afgezien van een conclusie in deze zaak. Wel heb ik aanleiding gezien om in twee andere vergelijkbare zaken, waarin dezelfde gemachtigde optreedt en die ik eveneens had geselecteerd voor conclusie, alsnog af te zien van conclusie.1.De gemachtigde ontvangt daarover bericht.

Wat in deze zaak in cassatie wel aan de orde is, is het oordeel van het Hof dat het geen aanleiding ziet voor een proceskostenveroordeling, hoewel art. 40(2) Wet WOZ is geschonden. Althans ik begrijp het (warrige) beroepschrift in cassatie zo dat (alleen) tegen dat oordeel wordt opgekomen (‎3.2-‎3.3).

Gelet op HR BNB 2025/44 slagen de klachten tegen dat oordeel (‎4.3-‎4.5).

Dit betekent dat het beroep in cassatie gegrond is. De Hoge Raad kan de zaak afdoen (‎4.6).

Feiten

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen een WOZ-beschikking die te zijnen aanzien is genomen voor het jaar 2020. Voor zover thans nog van belang, is in het bezwaarschrift verzocht om de grondstaffel en de taxatiematrix.2.

Het is niet in geschil dat de heffingsambtenaar van BsGR (de Heffingsambtenaar) niet heeft voldaan aan dit verzoek uiterlijk bij het doen van uitspraak op bezwaar,3.waarbij het bezwaar ongegrond is verklaard.

Belanghebbende heeft beroep ingesteld bij de rechtbank Den Haag (de Rechtbank). De Rechtbank heeft het beroep ongegrond verklaard.4.

Gerechtshof Den Haag

Belanghebbende heeft hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof Den Haag (het Hof). Het Hof heeft de uitspraak van de Rechtbank bevestigd.5.

Voor het Hof was onder meer in geschil of de Heffingsambtenaar in strijd met art. 6:17 Awb en/of art. 40(2) Wet WOZ heeft gehandeld doordat hij de grondstaffel en de taxatiematrix niet heeft toegezonden aan de gemachtigde.

Het Hof (rov. 5.5) heeft – in cassatie onbestreden – geoordeeld dat de Heffingsambtenaar art. 6:17 Awb niet heeft geschonden. Dit artikel regelt slechts aan wie stukken moeten worden toegezonden voor het geval dat er een gemachtigde is; het heeft geen betrekking op de vraag voor welke stukken een toezendplicht geldt.

Het Hof (rov. 5.8) heeft wel een schending van art. 40(2) Wet WOZ aanwezig geacht. Voor zover in het bezwaarschrift is verwezen naar een matrix, heeft het Hof het verzoek aldus opgevat dat belanghebbende heeft verzocht om verstrekking van kwaliteits-, onderhouds-, uitstralings-, doelmatigheids- en voorzieningsfactoren (KOUDV-factoren) van zowel de woning als de vergelijkingsobjecten. De Heffingsambtenaar heeft dit artikellid geschonden door de KOUDV-factoren niet te verstrekken. Hetzelfde geldt voor de grondstaffel, die evenmin op verzoek is verstrekt.

Het Hof (rov. 5.9) heeft vervolgens uiteengezet op grond van welke omstandigheden het aanleiding ziet om geen gebruik te maken van de hem toekomende bevoegdheid een proceskostenvergoeding toe te kennen, hoewel art. 40(2) Wet WOZ is geschonden.

Het Hof heeft daarnaast nog allerlei andere oordelen over andere geschilpunten gegeven (rov. 5.10-5.21), maar die zijn niet in geschil, althans als ik het goed begrijp – al is dat laatste een uitdaging (zie hierna ‎3.2-‎3.3).

Belanghebbende heeft op regelmatige wijze en ook tijdig beroep in cassatie ingesteld. Het Dagelijks Bestuur heeft een verweerschrift ingediend. Belanghebbende heeft gerepliceerd. Het Dagelijks Bestuur heeft gedupliceerd.

(Inhoud van) het beroep in cassatie

Het beroepschrift in cassatie is een wat warrig geheel van tekstblokken. Van sommige tekstblokken is evident dat ze niet van belang zijn voor déze zaak, dan wel valt als uitgangspunt niet uit te sluiten dat ze relevant zouden kunnen zijn, maar blijkt de relevantie vervolgens nergens uit. Ik wijs op de tekstblokken onder ‘Inleiding’ en ‘Bewijslast’. Verder bevat het beroepschrift bijna twee pagina’s aan ‘beschouwingen’, maar wordt niet op één plaats vermeld tegen welk oordeel van het Hof nu precies wordt opgekomen. De onderlinge verhouding tussen de tekstblokken in de ‘beschouwingen’ is mij daarnaast ook niet steeds helder. Evenmin is mij helder wat belanghebbende precies wil als het een bepaalde vaststelling doet, zoals de vaststelling dat de matrix niet is verstrekt in beroep (p. 3). Is daarmee beoogd op te komen tegen het andersluidende oordeel van het Hof in rov. 5.16? Daartegen spreekt dat het beroepschrift op geen enkele wijze ingaat op de motivering van dat oordeel. Ook is de verhouding tussen wat onder ‘Resumerend’ staat en de voorafgaande beschouwingen niet duidelijk. De pointe van die beschouwingen lijkt me te zijn dat het Hof “wel degelijk proceskosten [had] moeten toekennen” (p. 4) maar onder ‘Resumerend’ staat dat teruggewezen moet worden voor beoordeling van de WOZ-waarde, hetgeen bij mij de indruk oproept van een standaardtekstbok. Dit een en ander maakt het beroepschrift in cassatie de trekken heeft van een zoekplaatje.

Ik moet toch een duiding geven aan het beroepschrift in cassatie. Die duiding is dat belanghebbende alleen opkomt tegen het in ‎2.8 vermelde oordeel van het Hof in rov. 5.9 dat geen aanleiding bestaat voor een proceskostenvergoeding hoewel art. 40(2) Wet WOZ is geschonden. Dat baseer ik enerzijds op het zojuist vermelde slot van de beschouwingen en anderzijds op het begin daarvan, waarin belanghebbende met zoveel woorden vermeldt wat hij bestrijdt namelijk “dat het bezwaar enkel formele punten zou betreffen en geen inhoudelijke punten”. Dat laatste lijkt te zien op bepaalde elementen in de overwegingen van het Hof in rov. 5.9.

Verweerschrift

Volgens het Dagelijks Bestuur kunnen de klachten niet tot cassatie leiden.6.

Voor het geding in cassatie is vooral ook van belang dat het Dagelijks Bestuur geen (voorwaardelijk) incidenteel beroep in cassatie heeft ingesteld tegen het in ‎2.7 vermelde oordeel van het Hof dat art. 40(2) Wet WOZ is geschonden.

Uitgangspunt bij de beoordeling van de klachten is dat de Heffingsambtenaar de verplichting van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden doordat hij noch de grondstaffel noch KOUDV-factoren van de woning en vergelijkingsobjecten heeft verstrekt. Dit heeft het Hof immers geoordeeld (zie ‎2.7) en is in cassatie niet bestreden (zie ‎3.5).

Daarmee beperkt het geschil in cassatie zich tot het in ‎2.8 vermelde oordeel van het Hof dat geen aanleiding bestaat voor een proceskostenvergoeding ondanks de schending van art. 40(2) Wet WOZ. Dit oordeel berust, in de kern, op de grond dat belanghebbende ook beroep zou hebben ingesteld wanneer dat artikellid niet zou zijn geschonden.7.

Uit HR BNB 2025/448.– waarmee het Hof geen rekening kon houden – volgt dat, behoudens bijzondere omstandigheden, een schending van art. 40(2) Wet WOZ dient te leiden tot een vergoeding van de proceskosten.9.De zojuist vermelde grond geldt niet als een bijzondere omstandigheid.10.De beschouwing in het beroepschrift in cassatie lijkt mij overigens strikt genomen niet de vinger op de zere plek te leggen. Zij bestrijdt namelijk vooral de omstandigheden die het Hof in aanmerking heeft genomen maar bestrijdt niet zozeer dat die omstandigheden niet rechtvaardigen dat afgezien wordt van het toekennen van een proceskostenvergoeding. Nu (ook) belanghebbende HR BNB 2025/44 niet kon kennen, zou ik dat belanghebbende echter niet willen tegenwerpen. Het is bovendien wel (voldoende) duidelijk dat belanghebbende van opvatting is dat het Hof in de schending van art. 40(2) Wet WOZ aanleiding had moeten zien om een proceskostenveroordeling uit te spreken.

Gegeven dat de Heffingsambtenaar en het Dagelijks Bestuur evenmin kennis konden hebben van HR BNB 2025/44 en hen in dat opzicht niet kan worden tegengeworpen dat zij geen bijzondere omstandigheid hebben gesteld, heb ik in de stukken van het geding gezocht naar enige omstandigheid die als zodanig zou kunnen gelden, maar tevergeefs.

Daarom slagen de klachten: de schending van art. 40(2) Wet WOZ had het Hof aanleiding moeten geven voor vergoeding van de proceskosten in beroep. Dit geldt ook voor vergoeding van het griffierecht in beroep.11.

De Hoge Raad kan de zaak naar mijn mening afdoen. Aan belanghebbende dient een vergoeding van griffierecht en van proceskosten te worden toegekend voor de gedingen voor het Hof en voor de Rechtbank. Ook indien daarbij beslist zou moeten worden of er aanleiding is om gebruik te maken van de bevoegdheid om de proceskostenvergoeding te matigen met toepassing van art. 2(2) Besluit Proceskosten Bestuursrecht,12.noopt dat mijns inziens niet tot verwijzing.

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie gegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

Er zijn diverse zaken bij de Hoge Raad aanhangig waarin het gerechtshof een oordeel heeft gegeven of de heffingsambtenaar een afschrift van bepaalde gegevens had moeten verstrekken op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Ik heb enige van die zaken (alsnog) geselecteerd voor conclusie, waaronder de onderhavige zaak. Bij de conclusies in de geselecteerde zaken hoort een gemeenschappelijke bijlage (de Bijlage).

In de Bijlage staat centraal het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” in art. 40(2) Wet WOZ. Mijn analyse in de Bijlage mondt erin uit dat ik de Hoge Raad in overweging geef dat begrip zo uit te leggen dat daaronder wordt verstaan de gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag dat is vastgesteld in overeenstemming met een modeltaxatieverslag als bedoeld in art. 6 Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling, alsmede – als het om een woning gaat – de secundaire objectkenmerken van die woning voor zover die niet in het taxatieverslag zijn vermeld maar wel zijn gebruikt bij de waardebepaling.

In cassatie bestreden oordelen van het Hof

In deze zaak gaat het wat betreft de gegevens die volgens belanghebbende ten onrechte niet zijn verstrekt, om de KOUDVL-correcties, de waardes van bijgebouwen en de indexering. Het Hof heeft geoordeeld dat art. 40(2) Wet WOZ niet is geschonden. Het Hof heeft daartoe geoordeeld, zo begrijp ik, dat (i) in de bezwaarfase niet (voldoende gespecificeerd) een verzoek is gedaan om bepaalde specifieke gegevens inzake de indexering naar waardepeildatum, en dat (ii) wat betreft “de overige informatie waar gemachtigde naar verwijst”, de Heffingsambtenaar alle stukken die ten grondslag liggen aan het vaststellen van de waarde, heeft overgelegd, waarbij (iii) bovendien met betrekking tot de KOUDVL-correcties geldt dat deze niet ten grondslag liggen aan de waarde, maar pas in een later stadium worden becijferd.

Verder is in cassatie van belang dat het Hof belanghebbende (alleen) in het gelijk heeft gesteld in zijn hoger beroep op het punt dat de Rechtbank ten onrechte het griffierrecht niet heeft vergoed. Dat oordeel is weliswaar in cassatie niet in geschil, maar wel in geschil is de beslissing van het Hof om de daarmee verband houdende proceskostenvergoeding in hoger beroep te matigen tot € 60 op grond van art. 2(3) en art. 2(2) BPB.

Het Hof heeft daarnaast het incidentele hoger beroep van de Heffingsambtenaar gegrond verklaard voor zover dat inhoudt dat er aanleiding is om de vergoeding van immateriële schade (VIS) voor overschrijding van de redelijke termijn in bezwaar en beroep te matigen tot € 50 per half jaar.

Belanghebbende heeft beroep in cassatie ingesteld en drie middelen voorgesteld.

Beoordeling middelen

Middel I is gericht tegen het oordeel van het Hof dat art. 40(2) Wet WOZ niet is geschonden. Het middel valt uiteen in drie onderdelen, die betrekking hebben de KOUDVL-correcties, de waardes van bijgebouwen en de indexering. Het middel kan naar mijn mening niet tot cassatie leiden, reeds omdat deze gegevens niet onder art. 40(2) Wet WOZ vallen, gelet op de in ‎1.2 vermelde uitleg van art. 40(2) Wet WOZ die ik voorsta (zie ‎4.1). Overigens kan het middel in elk van zijn onderdelen ook om andere redenen niet tot cassatie leiden (‎4.3-‎4.6).

Middel II komt op tegen de matiging van de VIS tot € 50 per half jaar. Dit middel slaagt gelet op een recent arrest van 8 augustus 2025 (‎4.7-‎4.10).

Middel III keert zich met een rechtsklacht tegen het oordeel van het Hof om de proceskostenvergoeding in hoger beroep te matigen tot € 60. Dit middel kan niet tot cassatie leiden, omdat het oordeel zelfstandig wordt gedragen door de beslissing van het Hof om art. 2(2) BPB toe te passen, welke beslissing niet is bestreden dan wel tevergeefs wordt bestreden (‎4.11-‎4.16).

Dit betekent dat het beroep in cassatie gegrond is. De Hoge Raad kan naar mijn mening de zaak zelf afdoen (‎4.17).

Feiten

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen een WOZ-beschikking die te zijnen aanzien is genomen voor het jaar 2021 met betrekking tot een woning (de woning). Belanghebbende heeft in bezwaar verzocht om verstrekking van diverse gegevens.1.

De heffingsambtenaar van de gemeente Dijk en Waard (de Heffingsambtenaar) heeft aan belanghebbende verstrekt het taxatieverslag van de woning, de grondstaffel en een matrix met gegevens van de woning en de in het taxatieverslag genoemde vergelijkingsobjecten.

Nadat het bezwaar ongegrond is verklaard, heeft belanghebbende beroep ingesteld bij de rechtbank Noord-Holland (de Rechtbank). De Rechtbank heeft het beroep ongegrond verklaard en de Heffingsambtenaar veroordeeld tot vergoeding van zowel immateriële schade tot een bedrag van € 500 wegens overschrijding van de redelijke termijn als de proceskosten voor het geding in beroep.2.

Gerechtshof Amsterdam

Belanghebbende heeft principaal hoger beroep en de Heffingsambtenaar heeft incidenteel hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof Amsterdam (het Hof). Het Hof heeft beide hoger beroepen gegrond verklaard.3.

Principaal hoger beroep (incl. proceskostenveroordeling)

In het principale hoger beroep was onder meer in geschil of de Heffingsambtenaar de verplichting van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden. Het Hof heeft geoordeeld van niet. Omdat ik de uitspraak op dit punt niet steeds gemakkelijk vind om te doorgronden, geef ik eerst kort weer hoe ik de kern ervan begrijp, waarna ik de overwegingen citeer.

De eerste overweging ziet op het gestelde verzuim om bepaalde specifieke gegevens inzake de indexering naar waardepeildatum te verstrekken. Het Hof oordeelt dat in bezwaar niet (voldoende gespecificeerd) een zodanig verzoek is gedaan:

“5.1. Gemachtigde stelt dat de heffingsambtenaar heeft verzuimd om de stukken van het gedingtijdig, in de bezwaarfase toe te sturen. Uit de toelichting ter zitting begrijpt het Hof dat dit slaat op (en zich beperkt tot) het ontbreken van de datum waarop de verkoopovereenkomst van de verschillende vergelijkingspanden tot stand is gekomen (opdat de af- dan wel opwaardering naar waardepeildatum gevolgd kon worden). Dit verwijt treft geen doel. In bezwaar is een zodanig verzoek niet (voldoende gespecificeerd) gedaan, en evenmin (herhaald) na ontvangst van de overige gevraagde stukken en bescheiden. De enkele verwijzing naar: ‘onderbouwing van de indexering naar waardepeildatum ’ is daartoe onvoldoende specifiek - nog daargelaten dat het op de weg van de (professioneel) gemachtigde had gelegen om bij ontbreken van stukken de heffingsambtenaar daar op te wijzen en om aanvulling te verzoeken. Zoals de heffingsambtenaar terecht stelt, wordt in (hoger) beroep verwezen naar stukken, waar in de bezwaarfase nimmer om gevraagd is. Dit vindt bevestiging in het door belanghebbende opgemaakte hoorverslag, waarin is opgenomen:

“Verzoek tot gegevens aan gemeente ter onderbouwing vastgestelde waarde

Graag ontvangen wij inzicht in de gehanteerde KOUDV- en liggingsfactoren van de referentiepanden en het onderhavig object. Tevens ontvangen wij graag inzicht in de indexatie van de koopsommen van de referentiepanden.”“

De tweede overweging heeft betrekking op “de overige informatie waar gemachtigde naar verwijst”, waarbij het Hof nog een aanvullende motivering geeft (gelet op ‘nog’) wat betreft de KOUDVL-factoren en de wijze waarop daarmee is rekening gehouden bij de waardebepaling (hierna ook: KOUDVL-correcties). Wat betreft die overige informatie, is het Hof van oordeel dat de Heffingsambtenaar alle stukken die ten grondslag liggen aan het vaststellen van de waarde, heeft overgelegd. De extra motivering met betrekking tot de KOUDVL-correcties komt er – als ik het goed zie – op neer dat die niet hoefden te worden overgelegd, omdat ze niet ten grondslag liggen aan de waarde, maar pas in een later stadium worden becijferd:

“5.2. Wat betreft de overige informatie waar gemachtigde naar verwijst, is het Hof van oordeel dat in voldoende mate is komen vast te staan (mede gelet op de toelichting ter zitting) dat de heffingsambtenaar alle stukken die ten grondslag liggen aan het vaststellen van de waarde, heeft overgelegd aan gemachtigde.

Met betrekking tot de KOUDV-factoren overweegt het Hof nog dat bij een taxatie van een woning aan de hand van verkoopgegevens van andere woningen, de onderlinge verschillen in KOUDV-factoren inderdaad als hulpmiddel kunnen dienen om zo goed mogelijk rekening te houden met mogelijke verschillen tussen de te waarderen woning en die andere woningen.

Maar Het Hof ziet geen nut of noodzaak van het daarbij hanteren van min of meer vaste aanpassingspercentages voor verschillend becijferde KOUDV-factoren; alleen al niet omdat dit de suggestie kan oproepen van een (schijn)precisie die de gebruikte cijferindeling niet kan dragen. Het Hof is er ambtshalve mee bekend dat veelal in een later stadium de reeds vastgestelde waarde wordt onderbouwd door de verschillen in KOUDV-factoren uit oogpunt van efficiëntie en eenvoud op sjabloonmatige wijze te becijferen. Dat maakt het voorgaande echter niet anders. Deze becijfering vindt immers pas in een later stadium plaats en is daarmee geen gegeven dat aan de waardevaststelling ten grondslag heeft gelegen.”

De grief van belanghebbende over de hoogte van de proceskostenvergoeding in beroep slaagt niet naar het oordeel van het Hof (rov. 5.3-5.4). Dit oordeel is in cassatie niet in geschil.

De grief van belanghebbende dat de Rechtbank ten onrechte het griffierrecht niet heeft vergoed, slaagt daarentegen wel naar het oordeel van het Hof (rov. 5.5). Ook dit oordeel is in cassatie niet in geschil.

Omdat het hoger beroep gegrond is, ziet het Hof (rov. 7.1) aanleiding om de Heffingsambtenaar te veroordelen in de proceskosten. Het Hof ziet daarbij aanleiding om op grond van art. 2(3) Besluit proceskosten bestuursrecht (Bpb) en art. 2(2) BPB de vergoeding te matigen tot een bedrag van € 60.

Incidenteel hoger beroep

In het incidentele hoger beroep was in geschil het oordeel van de Rechtbank over de vergoeding van immateriële schade (VIS) voor overschrijding van de redelijke termijn. Het Hof heeft de Heffingsambtenaar in zoverre gelijk gesteld dat het van oordeel is dat er aanleiding is om de vergoeding te matigen tot een bedrag van € 50 per half jaar waarmee de redelijke termijn is overschreden, en daarmee in dit geval tot € 50 (rov. 6.6.7).

Belanghebbende heeft op regelmatige wijze en ook tijdig beroep in cassatie ingesteld. Het Dagelijks Bestuur heeft een verweerschrift ingediend. Belanghebbende heeft niet gerepliceerd.

Belanghebbende stelt drie middelen voor. Middel I richt zich tegen het oordeel van het Hof dat de verplichting van art. 40(2) Wet WOZ niet is geschonden. Het middel valt uiteen in drie onderdelen.

Het eerste onderdeel ziet op KOUDVL-correcties. Het betoogt dat in bezwaar is verzocht om de wijze waarop verschillen in KOUDVL-factoren zijn gecorrigeerd in de waardebepaling inzichtelijk te maken. De Heffingsambtenaar heeft dit niet inzichtelijk gemaakt, hoewel uit de taxatiematrix blijkt dat sommige KOUDVL-factoren van de vergelijkingsobjecten afwijken van het gemiddelde. Het Hof is ten onrechte daaraan voorbijgegaan.

Het tweede onderdeel ziet op de bijgebouwen. Het betoogt dat in bezwaar is verzocht om inzage in de waardes van de bijgebouwen en dat de Heffingsambtenaar daaraan geen gehoor heeft gegeven. Het Hof is daaraan voorbijgegaan, waardoor sprake is van een motiveringsgebrek.

Het derde onderdeel ziet op de indexering. Het acht onbegrijpelijk het oordeel van het Hof dat niet een voldoende specifiek verzoek is gedaan om de datum waarop de overeenkomst tot verkoop van elk van de vergelijkingsobjecten is aangegaan, omdat is verzocht om de onderbouwing van de indexering naar waardepeildatum en deze onderbouwing niet is te controleren zonder die datum. Overigens heeft de Heffingsambtenaar die onderbouwing niet verstrekt.

Middel II richt zich tegen het in ‎2.11 vermelde oordeel van het Hof over de vergoeding van immateriële schade.

Middel III richt zich tegen de in ‎2.10 vermelde beslissing van het Hof om de vergoeding van de kosten voor het geding in hoger beroep te matigen tot een bedrag van € 60.

Beoordeling van middel I

Dit middel kan naar mijn mening in al zijn onderdelen niet tot cassatie leiden, reeds gelet op het in ‎1.2 vermelde advies dat ik in de Bijlage geef aan de Hoge Raad over de uitleg van art. 40(2) Wet WOZ. Uitgaande van die uitleg vallen immers KOUDVL-correcties, de inzage in de waarde van bijgebouwen en de onderbouwing van de indexering niet onder art. 40(2) Wet WOZ.

Ten overvloede merk ik het volgende op.

Het eerste onderdeel betreffende KOUDVL-correcties richt zich tegen de in de tweede en derde alinea van rov. 5.2 gegeven motivering. Dit onderdeel ziet echter eraan voorbij dat die motivering een extra motivering is bovenop de motivering in de eerste alinea (althans zo begrijp ik de uitspraak; zie ‎2.7). In die alinea ligt, in samenhang bezien met het slot van rov. 5.1, besloten het oordeel van het Hof dat in bezwaar niet is verzocht om de KOUDVL-correcties. Zo het eerste onderdeel al zo wordt gelezen dat het dit oordeel bestrijdt, faalt het onderdeel op dit punt, omdat het verzuimt (voldoende specifiek) te onderbouwen dat in bezwaar om die correcties is verzocht (vgl. ook mutatis mutandis ‎4.4 hierna). Aangezien het oordeel van het Hof dat in bezwaar niet is verzocht om de KOUDVL-correcties, zelfstandig het oordeel van het Hof draagt dat art. 40(2) Wet WOZ niet is geschonden door het niet-verstrekken van de KOUDVL-correcties, kan het onderdeel dus niet tot cassatie leiden.

Het tweede onderdeel van het middel verwijt het Hof niet te zijn ingegaan op de gevraagde inzage in de waardes van bijgebouwen. Dit onderdeel faalt voor zover het miskent dat in rov. 5.1, slot, en rov. 5.2, eerste alinea, besloten ligt dat het Hof van oordeel is dat in bezwaar niet om die inzage is verzocht. Van een motiveringsgebrek is in dit opzicht geen sprake. Voor zover het onderdeel niet miskent dat het Hof dat oordeel heeft gegeven, maar tegen dat oordeel opkomt, faalt het onderdeel, omdat het verzuimt (voldoende specifiek) te onderbouwen dat in bezwaar om die inzage is verzocht. De enkele stelling dat daar in de bezwaarfase om is verzocht, volstaat niet, omdat uit die enkele stelling niet kan worden afgeleid dat het andersluidende oordeel van het Hof onvoldoende gemotiveerd is. Daarbij komt dat zeker nu belanghebbende wordt bijgestaan door een professioneel gemachtigde, de eisen van een behoorlijke rechtspleging meebrengen dat belanghebbende voor zijn stelling voldoende concreet had verwezen naar een of meer van de stukken van het geding in feitelijke instanties.4.Het is niet aan de (cassatie)rechter om in die stukken te gaan zoeken naar aanknopingspunten voor die stelling, te minder omdat dit de positie van de verwerende wederpartij, het Dagelijks Bestuur, zou schaden, nu voor de wederpartij duidelijk moet zijn waartegen zij zich dient te verweren.5.

Ik besluit met het derde onderdeel, dat ziet op de indexering. Voor zover het verzoek ziet op een “onderbouwing van de indexering naar waardepeildatum”, heeft het Hof vastgesteld dat belanghebbende daarmee heeft willen verzoeken om de datum waarop de overeenkomst tot verkoop van elk van de vergelijkingsobjecten is aangegaan (rov. 5.1 Hof). Deze uitleg berust op de toelichting die is gegeven op het verzoek in zoverre tijdens het onderzoek ter zitting van het Hof. Het proces-verbaal vermeldt daarover:6.

“De heffingsambtenaar stelt dat de indexeringspercentages zijn te herleiden uit de in bezwaar overgelegde matrix. Maar in de matrix die in beroep is overgelegd zijn andere data bij de verkopen genoemd. In de matrix in bezwaar wordt de leveringsdatum vermeld zonder de datum van de koopovereenkomst, dan kan niet worden gecontroleerd hoeveel tijd is gelegen tussen het sluiten van de koopovereenkomst en de levering. U vraagt of ik de heffingsambtenaar heb gevraagd om de koopovereenkomsten. Nee, ik heb gevraagd om een onderbouwing van de indexering. Ik kan het Kadaster raadplegen voor de koopakten, maar dit zijn onnodige kosten. Als de koopovereenkomst is gesloten ver vóór de levering, dan moet anders worden gekeken naar de koopsom. U houdt mij voor dat ik niet om de koopovereenkomsten heb gevraagd, alleen in het algemeen om een onderbouwing van de indexering, zodat de heffingsambtenaar niet kon weten dat ik dit wilde controleren. Wij willen kunnen controleren of is uitgegaan van juiste gegevens. (…).”

Gegeven deze toelichting, is die uitleg mijns inziens niet onbegrijpelijk. Daarvan uitgaande, is mijns inziens evenmin onbegrijpelijk dat het Hof het verzoek in zoverre onvoldoende specifiek heeft geacht. Immers, het is belanghebbende – blijkens die toelichting: naar eigen zeggen – niet ontgaan dat de taxatiematrix die is verstrekt in de bezwaarfase, alleen de datum vermeldt waarop de eigendom van elk van de vergelijkingsobjecten is geleverd en niet ook een eventueel afwijkende datum waarop elk is verkocht. Desondanks heeft hij – wederom: naar eigen zeggen – niet verzocht om de overeenkomsten tot verkoop, waaruit juist de datum van verkoop zou blijken. De toelichting op het derde onderdeel wijst niet op enige vindplaats in de stukken van het geding voor een specificatie naar de datum van verkoop in welke vorm dan ook. Daarom faalt dit onderdeel.

Beoordeling van middel II

Het Hof heeft met betrekking tot het incidenteel hoger beroep het primaire standpunt van de Heffingsambtenaar verworpen dat de Rechtbank ten onrechte VIS heeft toegekend. Dit oordeel is in cassatie niet bestreden.

Onderdeel van de uitgebreide overwegingen die hebben geleid tot dit oordeel, is het oordeel van het Hof (rov. 6.5.3) dat het in HR BNB 2024/1177.geformuleerde overgangsrecht van toepassing is in dit geval. Dat is in cassatie niet bestreden en ook naar mijn mening juist. Het heeft daaraan – terecht – de gevolgtrekking verbonden dat, kort gezegd, de (onder)grens van een financieel belang van € 15 van toepassing is. Het heeft (impliciet) geoordeeld dat aan die grens is voldaan omdat het financiële belang in dit geval € 84 is (rov. 6.5.3 in verbinding met rov. 6.1). Ook dit laatste oordeel is in cassatie niet bestreden.

Het Hof is wel meegegaan in het subsidiaire standpunt van de Heffingsambtenaar dat de hoogte van de VIS dient te worden gematigd van € 500 tot € 50 per half jaar. Gelet op het recente arrest van 8 augustus 20258.mocht het Hof dat naar mening niet doen, althans niet op de gronden die het heeft gebezigd. De grond dat de procedure gaat over een relatief gering en puur financieel belang (zie rov. 6.6.2 en 6.6.6 Hof), kan namelijk afwijking van het tarief van € 500 per half jaar niet dragen, in aanmerking genomen dat, zoals zojuist gezien (‎4.8), het financiële belang meer dan € 15 is.9.De andere gronden die het Hof heeft gebezigd, zijn – kort samengevat – dat deze procedure gaat over een gebruikelijke beschikking met een korte geldingsduur, eenvoudig is door het aanvoeren van standaardklachten die al vele malen zijn verworpen, en wordt gevoerd zonder risico op kosten voor belanghebbende (zie rov. 6.6.3-6.6.6 Hof). Ook die andere gronden kunnen noch afzonderlijk noch gezamenlijk zo’n matiging dragen.10.

Daarom slaagt middel II. In deze zaak heeft het Hof de VIS niet mogen matigen tot een bedrag van € 50 per half jaar waarmee de redelijke termijn is overschreden. De Hoge Raad kan de zaak op dit punt zelf afdoen door de uitspraak van de Rechtbank wat betreft de VIS te bevestigen. Dit impliceert dat het incidenteel hoger beroep van de Heffingsambtenaar ongegrond is. Dit brengt mee dat belanghebbende recht heeft op een proceskostenvergoeding in het incidentele hoger beroep.

Beoordeling van middel III

Ik merk allereerst op dat het slagen van middel II niet meebrengt dat middel III geen behandeling meer behoeft. Het slagen van middel II brengt weliswaar mee dat er aanleiding is voor een proceskostenvergoeding in hoger beroep, maar dat ziet op het incidentele hoger beroep (zie ‎4.10), terwijl middel III betrekking heeft op het oordeel van het Hof over de proceskosten in het principale hoger beroep.

Het Hof heeft de vergoeding van die proceskosten gematigd tot een bedrag van € 60. Dit is gebeurd op grond van art. 2(3) Bpb enart. 2(2) BPB, “al dan niet in samenhang bezien”. Ik begrijp het oordeel daarom zo dat het Hof zijn oordeel heeft beoogd te stutten met twee rechtsgronden.

In het systeem van het BPB is matiging van een op grond van art. 2(1) BPB vastgesteld bedrag (echter) al mogelijk op een van beide rechtsgronden (indien die grond van toepassing is).

Het middel houdt in dat het Hof op onjuiste gronden ertoe is overgegaan de vergoeding van de proceskosten in hoger beroep te matigen.11.Dit zegt nog niet waarom belanghebbende de matiging onjuist acht: gaat het volgens hem om een onjuiste toepassing van art. 2(2) Bpb, van art. 2(3) Bpb of van beide? Ik kan de toelichting niet anders lezen dan dat belanghebbende alleen betoogt dat het Hof ten onrechte art. 2(3) Bpb heeft toegepast.12.Dit betekent dat de in art. 2(2) BPB gelegen grond voor matiging in cassatie niet is bestreden. Aangezien die grond zelfstandig de beslissing tot matiging kan dragen, kan het middel niet tot cassatie leiden, wat er ook zij van de in cassatie wél bestreden grond.

Zo het middel toch ruimer wordt gelezen in die zin dat het ook inhoudt dat er geen grond is voor de toepassing van art. 2(2) BPB, zou die klacht falen (en zou de conclusie dus niet anders worden). Er is immers voldaan aan de voorwaarde voor toepassing van art. 2(2) BPB dat belanghebbende (slechts) gedeeltelijk in het gelijk is gesteld. Bovendien getuigt het oordeel van het Hof dat aanleiding bestaat om de proceskostenvergoeding op grond van art. 2(2) BPB te matigen, niet van een miskenning van de terughoudendheid die moet worden betracht bij de beslissing om die bepaling toe te passen, gelet op de door het Hof (in rov. 7.2-7.3) gegeven motivering.13.Ik merk daarbij op dat uit die motivering blijkt dat het Hof acht heeft geslagen op de complexiteit en werkbelasting van het geschilpunt waarop belanghebbende in het gelijk is gesteld.

Middel III kan dus niet tot cassatie leiden.

Na cassatie

Enkel middel II kan tot cassatie leiden. De Hoge Raad kan de zaak afdoen door de uitspraak van de Rechtbank te bevestigen wat betreft de VIS, en door de Heffingsambtenaar te veroordelen in de proceskosten in het incidentele hoger beroep (‎4.10).

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie gegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

Er zijn diverse zaken bij de Hoge Raad aanhangig waarin het gerechtshof een oordeel heeft gegeven of de heffingsambtenaar een afschrift van bepaalde gegevens had moeten verstrekken op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Ik heb enige van die zaken (alsnog) geselecteerd voor conclusie, waaronder de onderhavige zaak. Bij de conclusies in de geselecteerde zaken hoort een gemeenschappelijke bijlage (de Bijlage).

In de Bijlage staat centraal het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” in art. 40(2) Wet WOZ. Mijn analyse in de Bijlage mondt erin uit dat ik de Hoge Raad in overweging geef dat begrip zo uit te leggen dat daaronder wordt verstaan de gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag dat is vastgesteld in overeenstemming met een modeltaxatieverslag als bedoeld in art. 6 Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling, alsmede – als het om een woning gaat – de secundaire objectkenmerken van die woning voor zover die niet in het taxatieverslag zijn vermeld maar wel zijn gebruikt bij de waardebepaling.

In deze zaak heeft het Hof geoordeeld dat indexeringspercentages en de onderbouwingen daarvan niet vallen onder art. 40(2) Wet WOZ.

Belanghebbende heeft één middel voorgesteld met een rechtsklacht over dat oordeel. Dit middel faalt gelet op de in ‎1.2 vermelde uitleg van art. 40(2) Wet WOZ die ik voorsta.

Het beroep in cassatie is daarom naar mijn mening ongegrond.

Feiten

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen een WOZ-beschikking die te zijnen aanzien is genomen voor het jaar 2021. Voor zover thans nog van belang, is in het bezwaarschrift verzocht om (de onderbouwing van) de indexering naar de waardepeildatum voor de woning en de referentie-objecten.

Het is niet in geschil dat belanghebbende daarmee een voldoende specifiek verzoek heeft gedaan. Evenmin is in geschil dat de heffingsambtenaar van BghU (de Heffingsambtenaar) niet volledig heeft voldaan aan dit verzoek uiterlijk bij het doen van uitspraak op bezwaar, waarbij het bezwaar ongegrond is verklaard.

Belanghebbende heeft beroep ingesteld bij de rechtbank Midden-Nederland (de Rechtbank). De Rechtbank heeft het beroep ongegrond verklaard.1.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Belanghebbende heeft hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (het Hof). Het Hof heeft de uitspraak van de Rechtbank bevestigd.2.

Voor het Hof was onder meer in geschil of aanleiding bestaat voor vergoeding van de kosten voor het geding in (hoger) beroep en bezwaar. Dit geschilpunt spitste zich toe op de vraag of de Heffingsambtenaar de verplichting van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden. Het Hof heeft geoordeeld van niet.

Het Hof (rov. 4.7) heeft geoordeeld dat de indexeringspercentages en de onderbouwingen daarvan niet vallen onder art. 40(2) Wet WOZ, zodat de Heffingsambtenaar deze gegevens niet heeft hoeven te verstrekken aan belanghebbende. Het Hof heeft voor de gronden van zijn oordeel verwezen naar rov. 4.14 van een uitspraak van hetzelfde gerechtshof van 23 april 2024.3.Deze uitspraak is geciteerd in de Bijlage, punt 6.9. Het komt mij overigens voor dat het Hof ook bedoelt te verwijzen naar rov. 4.15 van die uitspraak, omdat in die rechtsoverweging de opvatting over de onderbouwing van de indexeringspercentages is neergelegd.

Belanghebbende heeft op regelmatige wijze en ook tijdig beroep in cassatie ingesteld. Het Dagelijks Bestuur heeft een verweerschrift ingediend. Belanghebbende heeft niet gerepliceerd.

Belanghebbende stelt één middel voor, dat zich richt tegen het in ‎2.6 vermelde oordeel van het Hof. Het middel betoogt dat de indexering en haar onderbouwing vallen onder art. 40(2) Wet WOZ. Als de indexering tot stand komt via een rekenkundig model, zoals het Hof heeft overwogen, valt zij niet daarom buiten dit artikellid. Integendeel, juist daarom valt zij daarbinnen want dan doet zich een zogeheten black box voor. Als de indexering tot stand komt op een andere wijze, valt zij daaronder. Ook dan is het voor belanghebbende van belang te weten hoe er is geïndexeerd want dit kan leiden tot aanzienlijke waardeverschillen. Bovendien heeft de Heffingsambtenaar in beroep méér gegevens verstrekt over de indexering dan wat is verstrekt uiterlijk bij het doen van de uitspraak op bezwaar.

Het middel berust op de opvatting dat zowel indexeringspercentages als de onderbouwingen daarvan vallen onder art. 40(2) Wet WOZ. De vraag is of deze opvatting juist is. Gelet op het in ‎1.2 vermelde advies dat ik in de Bijlage geef aan de Hoge Raad over de uitleg van art. 40(2) Wet WOZ, meen ik dat die vraag ontkennend moet worden beantwoord. Het middel faalt reeds daarom.

Ik merk daarbij nog op dat voor zover het middel met zijn verwijzing naar een black box uitgaat van de opvatting dat art. 40(2) Wet WOZ moet worden uitgelegd in lijn van het zogenoemde black box-arrest4., het middel faalt, omdat die opvatting naar mijn mening niet moet worden aanvaard (zie Bijlage, punt 7.60-7.67).

Ik merk verder nog op dat voor zover het middel betrekking heeft op indexeringspercentages, het ook reeds faalt bij gebrek aan belang bij de behandeling daarvan. Het Hof heeft immers in rov. 2.4, in cassatie onbestreden, vastgesteld dat bij e-mailbericht van 13 september 20215.de Heffingsambtenaar het “voor het objecttype en waardegebied van de woning gemiddelde indexeringspercentage” heeft verstrekt. Gelet op zowel de geschilomschrijving in rov. 3.3 als de weergave van de standpunten van partijen in rov. 4.5 en 4.6 – die beide in cassatie niet zijn bestreden – is het Hof ervan uitgegaan dat (niet in geschil is dat) met die verstrekking (tijdig)6.aan het verzoek om gegevensverstrekking is voldaan voor zover het gaat om de gehanteerde indexering. Ook dat uitgangspunt is in cassatie niet bestreden. Zo belanghebbende met de zin “[pas] in de beroepsfase heeft verweerder meer duidelijkheid verschaft omtrent de indexering” al (alsnog) zou betogen dat niet volledig aan het verzoek is voldaan voor zover het gaat om de gehanteerde indexering, kan hem dat niet baten, omdat dit feitelijk onderzoek zou vergen, waarvoor in cassatie geen plaats is.

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie ongegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

Er zijn diverse zaken bij de Hoge Raad aanhangig waarin het gerechtshof een oordeel heeft gegeven of de heffingsambtenaar een afschrift van bepaalde gegevens had moeten verstrekken op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Ik heb enige van die zaken (alsnog) geselecteerd voor conclusie, waaronder de onderhavige zaak. Bij de conclusies in de geselecteerde zaken hoort een gemeenschappelijke bijlage (de Bijlage).

In de Bijlage staat centraal het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” in art. 40(2) Wet WOZ. Mijn analyse in de Bijlage mondt erin uit dat ik de Hoge Raad in overweging geef dat begrip zo uit te leggen dat daaronder wordt verstaan de gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag dat is vastgesteld in overeenstemming met een modeltaxatieverslag als bedoeld in art. 6 Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling, alsmede – als het om een woning gaat – de secundaire objectkenmerken van die woning voor zover die niet in het taxatieverslag zijn vermeld maar wel zijn gebruikt bij de waardebepaling.

In deze zaak heeft het Hof geoordeeld dat indexeringspercentages en de onderbouwingen daarvan niet vallen onder art. 40(2) Wet WOZ.

Belanghebbende heeft één middel voorgesteld met een rechtsklacht over dat oordeel. Dit middel faalt gelet op de in ‎1.2 vermelde uitleg van art. 40(2) Wet WOZ die ik voorsta.

Het beroep in cassatie is daarom naar mijn mening ongegrond.

Deze conclusie bevat nog een extra hoofdstuk. Deze zaak leent zich namelijk om enige aspecten van de Bijlage – die op onderdelen relatief abstract van aard is – nader te illustreren. Dat doe ik in hoofdstuk ‎5.

Feiten

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen een WOZ-beschikking die te zijnen aanzien is genomen voor het jaar 2021. Voor zover thans nog van belang, is in het bezwaarschrift verzocht om (de onderbouwing van) de gehanteerde indexering naar de waardepeildatum voor de woning en de vergelijkingspanden.

Het is niet in geschil dat belanghebbende daarmee een voldoende specifiek verzoek heeft gedaan. Evenmin is in geschil dat de heffingsambtenaar van BghU (de Heffingsambtenaar) niet volledig heeft voldaan aan dit verzoek uiterlijk bij het doen van uitspraak op bezwaar, waarbij het bezwaar ongegrond is verklaard.

Belanghebbende heeft beroep ingesteld bij de rechtbank Midden-Nederland (de Rechtbank). De Rechtbank heeft het beroep ongegrond verklaard.1.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Belanghebbende heeft hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (het Hof). Het Hof heeft de uitspraak van de Rechtbank bevestigd.2.

Voor het Hof was onder meer in geschil of aanleiding bestaat voor vergoeding van de kosten voor het geding in (hoger) beroep en bezwaar. Dit geschilpunt spitste zich toe op de vraag of de Heffingsambtenaar de verplichting van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden. Het Hof heeft geoordeeld van niet.

Het Hof (rov. 4.12) heeft geoordeeld dat de indexeringspercentages en de onderbouwingen daarvan niet vallen onder art. 40(2) Wet WOZ, zodat de Heffingsambtenaar deze gegevens niet heeft hoeven te verstrekken aan belanghebbende. Het Hof heeft voor de gronden van zijn oordeel verwezen naar rov. 4.14 van een uitspraak van hetzelfde gerechtshof van 23 april 2024.3.Deze uitspraak is geciteerd in de Bijlage, punt 6.9. Het komt mij overigens voor dat het Hof ook bedoelt te verwijzen naar rov. 4.15 van die uitspraak, omdat in die rechtsoverweging de opvatting over de onderbouwing van de indexeringspercentages is neergelegd.

Belanghebbende heeft op regelmatige wijze en ook tijdig beroep in cassatie ingesteld. Het Dagelijks Bestuur heeft een verweerschrift ingediend. Belanghebbende heeft niet gerepliceerd.

Belanghebbende stelt één middel voor, dat zich richt tegen het in ‎2.6 vermelde oordeel van het Hof. Het middel betoogt dat de indexering en haar onderbouwing vallen onder art. 40(2) Wet WOZ. Als de indexering tot stand komt via een rekenkundig model, zoals het Hof heeft overwogen, valt zij niet daarom buiten dit artikellid. Integendeel, juist daarom valt zij daarbinnen want dan doet zich een zogeheten black box voor. Als de indexering tot stand komt op een andere wijze, valt zij daaronder. Ook dan is het voor belanghebbende van belang te weten hoe er is geïndexeerd want dit kan leiden tot aanzienlijke waardeverschillen. Bovendien heeft de Heffingsambtenaar in beroep méér gegevens verstrekt over de indexering dan wat is verstrekt uiterlijk bij het doen van de uitspraak op bezwaar.

Het middel berust op de opvatting dat zowel indexeringspercentages als de onderbouwingen daarvan vallen onder art. 40(2) Wet WOZ. De vraag is of deze opvatting juist is. Gelet op het in ‎1.2 vermelde advies dat ik in de Bijlage geef aan de Hoge Raad over de uitleg van art. 40(2) Wet WOZ, meen ik dat die vraag ontkennend moet worden beantwoord. Het middel faalt reeds daarom.

Ik merk daarbij nog op dat voor zover het middel met zijn verwijzing naar een black box uitgaat van de opvatting dat art. 40(2) Wet WOZ moet worden uitgelegd in lijn van het zogenoemde black box-arrest4., het middel faalt, omdat die opvatting naar mijn mening niet moet worden aanvaard (zie Bijlage, punt 7.60-7.67).

Ik merk verder nog op dat voor zover het middel betrekking heeft op indexeringspercentages, het ook reeds faalt bij gebrek aan belang bij de behandeling daarvan. Het Hof heeft immers in rov. 2.4, in cassatie onbestreden, vastgesteld dat bij e-mailbericht van 13 september 20215.de Heffingsambtenaar het “voor het objecttype en waardegebied van de woning gemiddelde indexeringspercentage” heeft verstrekt. Gelet op zowel de geschilomschrijving in rov. 3.3 als de weergave van de standpunten van partijen in rov. 4.10 en 4.11 – die beide in cassatie niet zijn bestreden – is het Hof ervan uitgegaan dat (niet in geschil is dat) met die verstrekking (tijdig)6.aan het verzoek om gegevensverstrekking is voldaan voor zover het gaat om de gehanteerde indexering. Ook dat uitgangspunt is in cassatie niet bestreden. Zo belanghebbende met de zin “[pas] in de beroepsfase heeft verweerder meer duidelijkheid verschaft omtrent de indexering” al (alsnog) zou betogen dat niet volledig aan het verzoek is voldaan voor zover het gaat om de gehanteerde indexering, kan hem dat niet baten, omdat dit feitelijk onderzoek zou vergen, waarvoor in cassatie geen plaats is.

De Bijlage is op onderdelen relatief abstract van aard. De onderhavige zaak is wel aardig om enige aspecten te illustreren.

Tijdens het onderzoek ter zitting heeft het Hof de gemachtigde van belanghebbende gevraagd waarop het verzoek om verstrekking van gegevens doelt voor zover het ziet op “(de onderbouwing van) de indexering naar de waardepeildatum”. Het proces-verbaal vermeldt daarover:7.

“Volgens de gemachtigde is het probleem dat de indexeringspercentages op de PMA [permanente marktanalyse, MP] zijn gebaseerd en dat niet inzichtelijk is welke transacties de heffingsambtenaar daarbij gebruikt. Doordat onduidelijk is welke transacties in de PMA zijn gebruikt kan de gemachtigde, anders dan de heffingsambtenaar stelt, niet narekenen of het indexeringspercentage juist is. De Raadsheer vraagt wat de gemachtigde van de gemeente zou willen ontvangen, wat zou hij doen als hij bijvoorbeeld 2.000 transactiecijfers ontvangt? De gemachtigde geeft aan te willen controleren welke keuzes aan de selectie van de heffingsambtenaar ten grondslag liggen. De bolletjesgrafiek biedt geen inzicht in deze keuzes.”

Deze passage illustreert het in Bijlage, punt 7.9, gesignaleerde risico van doorvragen. Tegemoetkomen aan het verzoek om de indexering(spercentages) volstaat niet. Er wordt ook verzocht om de onderliggende gegevens daarvan. En aangezien de gemachtigde die onderliggende gegevens – de transacties – ook wil controleren, zou bij verstrekking van die onderliggende gegevens denkelijk weer om de onderliggende gegevens dáárvan worden verzocht. Zo heb ik in de spreekwoordelijke wandelgangen begrepen dat soms inmiddels wordt gevraagd om de leverings- en verkoopdata van de transacties om te kunnen controleren of wel van de juiste datum is uitgegaan.

De passage roept ook een afbakeningsvraag op als van een ruime opvatting van art. 40(2) Wet WOZ zou worden uitgegaan. Stel nu dat de indexeringspercentages niet zijn gebaseerd op transacties die in het model zijn gebruikt, maar dat deze percentages ontleend zijn aan een externe bron, bijvoorbeeld CBS-informatie. Zou dan bij een ruime opvatting van art. 40(2) Wet WOZ de verplichting op de heffingsambtenaar rusten om desgevraagd ook de gegevens te verstrekken die aan die indexeringspercentages ten grondslag liggen maar waarover de heffingsambtenaar niet beschikt?

Een ander aspect van de Bijlage kan worden geïllustreerd aan de hand van de omstandigheid dat het Hof in de onderhavige zaak voor de gronden voor zijn oordeel dat de indexeringspercentages en de onderbouwingen daarvan niet vallen onder art. 40(2) Wet WOZ, verwijst naar rov. 4.14 van de uitspraak van gerechtshof van 23 april 2024 (zie ‎2.6). Wat in die rov. 4.14 staat, is mede gebaseerd op wat in díe zaak naar voren is gebracht. De overweging start namelijk met “Naar het Hof begrijpt uit de door de heffingsambtenaar ingediende stukken en zijn verklaringen ter zitting”, waarna een uiteenzetting van de desbetreffende taxatiesoftware volgt wat betreft indexering (zie Bijlage, punt 6.7). De onderhavige zaak betreft evenwel een ander bestuursorgaan en een ander jaar dan in de zaak aan de orde in de uitspraak van 23 april 2024 (gemeente Woerden; jaar 2020). Het Hof heeft in zijn uitspraak desondanks niet vastgesteld dat de werking van de onderhavige taxatiesoftware hetzelfde is als die in de zaak van de uitspraak van 23 april 2024. Dat had naar mij voorkomt als uitgangspunt wel gemoeten, gegeven dat verschillen tussen de taxatiemodellen en de daarbij gebruikte software (kunnen) bestaan. Dit illustreert dat een modeloverschrijdende maatstaf – te weten het input/output-criterium waarvan het gerechtshof uitgaat – niet wegneemt dat concreet onderzoek moet plaatsvinden naar wat de plaats van het in geding zijnde gegeven in de werking van het voorliggende model is (vgl. Bijlage, punt 7.33). Dit een en ander illustreert nog een ander aspect, te weten het bezwaar dat bij een modeloverschrijdende maatstaf de toets in cassatie van een oordeel aan de hand van die maatstaf afhankelijk kan zijn van (de informatie in) de stukken van het geding in feitelijke instanties (Bijlage, punt 7.34). Door – zoals in dit geval – indirect te verwijzen naar wat een (andere) heffingsambtenaar in een andere zaak heeft ingediend en verklaard, is de begrijpelijkheid van het feitelijke element van het oordeel niet goed controleerbaar in cassatie (als daarover wordt geklaagd).

Tot slot, het oordeel van het Hof dat de onderbouwingen van de indexeringscijfers niet onder art. 40(2) Wet WOZ vallen, is als gezegd gebaseerd op de uitspraak van 23 april 2024. Het gaat daarbij kennelijk om de volgende passage in rov. 4.15 van die uitspraak: “Indexeringspercentages vallen (…) niet onder het bereik van de toezendplicht. Dit brengt mee dat de onderbouwingen van die percentages daar evenmin onder vallen.” Deze redenering is opmerkelijk in het licht van het door het gerechtshof gemaakte onderscheid tussen “enerzijds de door de heffingsambtenaar aan de taxatiesoftware beschikbaar gestelde gegevens, (…) en anderzijds de zuiver rekenkundige uitkomsten van de taxatiesoftware” (Bijlage, punt 6.7). Immers, zoals in Bijlage, punt 6.9, is opgemerkt, de ‘onderbouwingen’ lijken juist de ‘input’ te zijn op basis waarvan de indexeringspercentages – door het gerechtshof gezien als ‘output’ – zijn berekend. Deze zaak biedt steun voor de juistheid van die veronderstelling.8.Deze zaak illustreert daarmee de in Bijlage, punt 7.31 opgeworpen vraag of het criterium van het gerechtshof wel voldoende onderscheidend vermogen heeft.

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie ongegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

Er zijn diverse zaken bij de Hoge Raad aanhangig waarin het gerechtshof een oordeel heeft gegeven of de heffingsambtenaar een afschrift van bepaalde gegevens had moeten verstrekken op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Ik heb enige van die zaken (alsnog) geselecteerd voor conclusie, waaronder de onderhavige zaak. Bij de conclusies in de geselecteerde zaken hoort een gemeenschappelijke bijlage (de Bijlage).

In de Bijlage staat centraal het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” in art. 40(2) Wet WOZ. Mijn analyse in de Bijlage mondt erin uit dat ik de Hoge Raad in overweging geef dat begrip zo uit te leggen dat daaronder wordt verstaan de gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag dat is vastgesteld in overeenstemming met een modeltaxatieverslag als bedoeld in art. 6 Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling, alsmede – als het om een woning gaat – de secundaire objectkenmerken van die woning voor zover die niet in het taxatieverslag zijn vermeld maar wel zijn gebruikt bij de waardebepaling.

In deze zaak gaat het wat betreft de gevraagde en niet verstrekte gegevens om KOUDVL-correcties en VvE-reservecorrecties. Het Hof heeft geoordeeld dat de Heffingsambtenaar art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden door KOUDVL-correcties niet te verstrekken. Het heeft vervolgens echter deze schending gepasseerd met toepassing van art. 6:22 Awb en overigens geen aanleiding gezien voor een proceskostenveroordeling. Het Hof heeft in het midden gelaten of de Heffingsambtenaar art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden door VvE-reservecorrecties niet te verstrekken, omdat ook als daarvan sprake zou zijn, de schending zou worden gepasseerd met toepassing van art. 6:22 Awb en er geen aanleiding zou zijn voor een proceskostenveroordeling.

Belanghebbende stelt twee middelen van cassatie voor. Middel I klaagt erover dat het Hof ten onrechte de beroepsgrond dat art. 40(2) Wet WOZ is geschonden, buiten beschouwing heeft gelaten. Middel II betoogt dat een schending van art. 40(2) Wet WOZ in geen geval is te passeren met toepassing van art. 6:22 Awb.

Middel I faalt voor zover het betrekking heeft op KOUDVL-correcties (‎4.2). Voor zover het betrekking heeft op VvE-reservecorrecties kan het middel niet tot cassatie leiden, reeds omdat VvE-reservecorrecties niet onder art. 40(2) Wet WOZ vallen, gelet op de in ‎1.2 vermelde uitleg van art. 40(2) Wet WOZ die ik voorsta (zie ‎4.5-‎4.6).

Het lot van middel II hangt ervan af hoe (welwillend) de toelichting op het middel wordt gelezen. De kernklacht over de toepassing van art. 6:22 Awb slaagt namelijk niet (‎4.8-‎4.10). Vraag is of in de toelichting ook een klacht kan worden gelezen over het oordeel van het Hof dat er geen aanleiding is voor een proceskostenveroordeling (ondanks de schending van art. 40(2) Wet WOZ). Ik meen van wel (‎4.11). Daarvan uitgaande slaagt het middel, gelet op HR BNB 2025/44 (‎4.12).

Het beroep in cassatie is daarom naar mijn mening gegrond.

Feiten

Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen een WOZ-beschikking die te zijnen aanzien is genomen voor het jaar 2021. Voor zover thans nog van belang, is in het bezwaarschrift verzocht om kwaliteits-, onderhouds-, uitstralings-, doelmatigheids-, voorzienings- en liggingscorrecties (KOUDVL-correcties) en om correcties voor reserves van een vereniging van eigenaren (VvE-reservecorrecties).

Het is niet in geschil dat belanghebbende daarmee een voldoende specifiek verzoek heeft gedaan. Evenmin is in geschil dat de heffingsambtenaar van BghU (de Heffingsambtenaar) niet heeft voldaan aan dit verzoek uiterlijk bij het doen van uitspraak op bezwaar, waarbij het bezwaar ongegrond is verklaard.

Belanghebbende heeft beroep ingesteld bij de rechtbank Midden-Nederland (de Rechtbank). De Rechtbank heeft het beroep ongegrond verklaard.1.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Belanghebbende heeft hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (het Hof). Het Hof heeft de uitspraak van de Rechtbank bevestigd.2.

Voor het Hof was onder meer in geschil of aanleiding bestaat voor vergoeding van de proceskosten. Dit geschilpunt spitste zich toe op de vraag of de Heffingsambtenaar de verplichting van art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden. Het Hof heeft geoordeeld van wel.

Voor zover het verzoek ziet op KOUDVL-correcties, heeft het Hof overwogen (rov. 4.10) dat art. 40(2) Wet WOZ zich uitstrekt tot die correcties en dat de Heffingsambtenaar dit artikellid heeft geschonden door de correcties niet op verzoek te verstrekken.

Het Hof (rov. 4.11) heeft de schending van art. 40(2) Wet WOZ gepasseerd met toepassing van art. 6:22 Awb op de grond dat deze schending belanghebbende niet heeft benadeeld. Het Hof heeft namelijk aannemelijk geacht dat hij ook beroep zou hebben ingesteld wanneer de Heffingsambtenaar dit artikellid niet zou hebben geschonden.

Het Hof (rov. 4.11) heeft geen aanleiding gezien voor een proceskostenveroordeling of een vergoeding van griffierecht, omdat aannemelijk is dat belanghebbende ook kosten zou hebben gemaakt als art. 40(2) Wet WOZ niet zou zijn geschonden.

Het Hof (rov. 4.12) laat in het midden of de Heffingsambtenaar art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden door geen VvE-gegevens te verstrekken. Reden is, zo begrijp ik, dat ook als daarvan sprake zou zijn, deze schending zou worden gepasseerd met toepassing van art. 6:22 Awb en er geen aanleiding zou zijn voor een proceskostenvergoeding.

Belanghebbende heeft op regelmatige wijze en ook tijdig beroep in cassatie ingesteld. Het Dagelijks Bestuur heeft een verweerschrift ingediend. Belanghebbende heeft gerepliceerd. Het Dagelijks Bestuur heeft niet gedupliceerd.

Belanghebbende stelt twee middelen voor.

Middel I klaagt erover dat het Hof ten onrechte de beroepsgrond dat art. 40(2) Wet WOZ is geschonden, buiten beschouwing heeft gelaten.

Middel II betoogt dat een schending van art. 40(2) Wet WOZ in geen geval is te passeren met toepassing van art. 6:22 Awb.

Anders dan het Hof, maken noch de middelen noch hun toelichting onderscheid tussen (a) KOUDVL-correcties en (b) VvE-reservecorrecties.

Beoordeling van middel I

Middel I maakt een verwijt dat het Hof niet treft voor zover het gaat om KOUDVL-correcties. In zoverre faalt het middel reeds omdat het de bestreden uitspraak verkeerd leest: het Hof heeft geoordeeld dat dit artikellid is geschonden doordat deze correcties niet zijn verstrekt (zie ‎2.6).

Voor zover het middel gaat om VvE-reservecorrecties, merk ik het volgende op.

Er is een overlap tussen middel I en middel II omdat zij beide de opvatting verdedigen dat bij een schending van art. 40(2) Wet WOZ het beroep altijd gegrond moet worden verklaard en een proceskostenvergoeding dient te volgen. Ik behandel die opvatting hierna bij middel II (zie ‎4.7 e.v.).

Verder berust middel I op de premisse dat VvE-reservecorrecties vallen onder art. 40(2) Wet WOZ want het verwijt het Hof niet te zijn ingegaan op vraag of de Heffingsambtenaar dat artikellid heeft geschonden door die correcties niet te verstrekken. De vraag is of deze premisse juist is. Gelet op het in ‎1.2 vermelde advies dat ik in de Bijlage geef aan de Hoge Raad over de uitleg van art. 40(2) Wet WOZ, meen ik dat die vraag ontkennend moet worden beantwoord.3.

Dit betekent dat middel I hoe dan ook niet tot cassatie kan leiden, ongeacht of het middel slaagt voor zover het klaagt over de grond waarop het Hof in het midden heeft gelaten of de Heffingsambtenaar art. 40(2) Wet WOZ heeft geschonden door de VvE-reservecorrecties niet te verstrekken.

Beoordeling van middel II

Bij de beoordeling van dit middel is het arrest HR BNB 2025/44 van groot belang.4.Met dit arrest kon het Hof geen rekening houden bij zijn uitspraak. Ook partijen konden met dit arrest nog geen rekening houden in hun stukken in cassatie.

Toepassing art. 6:22 Awb

Middel II faalt voor zover het berust op de opvatting dat de rechter hoe dan ook niet met toepassing van art. 6:22 Awb voorbij kan gaan aan een schending van art. 40(2) Wet WOZ. Deze opvatting is onjuist.5.

Het Hof heeft de geconstateerde schending van art. 40(2) Wet WOZ (wat betreft KOUDVL-correcties) en ook de veronderstelde schending daarvan (wat betreft VvE-reservecorrecties) gepasseerd met toepassing van art. 6:22 Awb op de grond dat belanghebbende ook beroep zou hebben ingesteld wanneer dit artikellid niet zou zijn geschonden, waarbij het heeft verwezen naar een bepaalde stelling over de vastgestelde WOZ-waarde die belanghebbende in (hoger) beroep heeft ingenomen (zie rov. 4.11-4.12). Daarmee heeft het Hof art. 6:22 Awb toegepast op de grond dat belanghebbende ook andere klachten heeft aangevoerd in (hoger) beroep. Voor zover het middel zich keert tegen deze grond, is het terecht voorgesteld, want het Hof heeft ten onrechte art. 6:22 Awb toegepast op die grond.6.

Het middel kan in zoverre echter niet tot cassatie leiden. Immers, het Hof heeft namelijk – in cassatie onbestreden – geoordeeld dat de Heffingsambtenaar aannemelijk heeft gemaakt dat de waarde van de woning niet te hoog is vastgesteld met de door hem overgelegde taxatiematrix en de daarop gegeven toelichting (zie rov. 4.3-4.6). Dit laat geen andere slotsom toe dan dat de uitspraak op bezwaar dezelfde uitkomst zou hebben gehad wanneer KOUDVL- en VvE-reservecorrecties wel tijdig zouden zijn verstrekt.7.Die slotsom rechtvaardigt wel het oordeel dat er aanleiding was om in dit geval art. 6:22 Awb toe te passen.8.

Geen aanleiding voor proceskostenvergoeding ondanks de met toepassing van art. 6:22 Awb gepasseerde schending van art. 40(2) Wet WOZ

Twijfel kan bestaan of middel II ook opkomt tegen het in ‎2.8 weergegeven oordeel van het Hof dat het geen aanleiding ziet voor een proceskostenveroordeling. Het middel zelf ziet alleen op het passeren van de schending van art. 40(2) Wet WOZ met art. 6:22 Awb. Ook de toelichting ziet daar in de kern op. Belanghebbende kon echter geen rekening houden met het HR BNB 2025/44. Bovendien is er wel een zin in de toelichting die erop duidt dat belanghebbende meer in het algemeen, dus los van de klacht over de toepassing van art. 6:22 Awb, klaagt over het niet-toekennen van een proceskostenvergoeding bij een schending van art. 40(2) Wet WOZ.9.Dat vindt steun in de conclusie van repliek, waarin belanghebbende erover klaagt dat het Hof is afgeweken van de gedragslijn van de hogerberoepsrechters dat bij toepassing van art. 6:22 Awb een proceskostenvergoeding wordt toegekend.10.Al met al meen ik dat er aanleiding is om belanghebbende het voordeel van de twijfel te geven.

Daarvan uitgaande, meen ik dat het middel op dit punt slaagt. Behoudens bijzondere omstandigheden, dient volgens de Hoge Raad een schending van art. 40(2) Wet WOZ te leiden tot een vergoeding van de proceskosten en van het griffierecht, ook wanneer de rechter zo’n schending heeft kunnen en mogen passeren met toepassing van art. 6:22 Awb.11.Het Hof heeft in de – in cassatie niet bestreden – geconstateerde schending van art. 40(2) Wet WOZ (wat betreft KOUDVL-correcties) geen aanleiding gezien voor een proceskostenveroordeling, met als redengeving dat aannemelijk is dat belanghebbende ook kosten gemaakt zou hebben wanneer art. 40(2) Wet WOZ niet was geschonden. Dat laatste hangt samen met zijn eerdere oordeel dat het aannemelijk is dat belanghebbende ook dan beroep had ingesteld, waarbij het heeft verwezen naar een bepaalde stelling over de vastgestelde WOZ-waarde die belanghebbende in (hoger) beroep heeft ingenomen. De redengeving is dus in wezen terug te voeren op de omstandigheid dat belanghebbende in beroep nog andere klachten heeft aangevoerd, naast de klacht over de schending van art. 40(2) Wet WOZ. Dat geldt echter niet als een bijzondere omstandigheid.12.Gegeven dat de Heffingsambtenaar noch het Dagelijks Bestuur kennis kon hebben van HR BNB 2025/44 en hen in dat opzicht niet kan worden tegengeworpen dat zij geen bijzondere omstandigheid hebben gesteld, heb ik in de stukken van het geding gezocht naar enige omstandigheid die als zodanig zou kunnen gelden, maar tevergeefs. Dit een en ander betekent dat het Hof ten onrechte heeft geoordeeld dat er geen aanleiding is voor een proceskostenveroordeling in beroep en voor een vergoeding van het griffierecht in beroep.13.

Na cassatie

De Hoge Raad kan de zaak naar mijn mening afdoen. Aan belanghebbende dient alsnog een vergoeding van griffierecht en van proceskosten te worden toegekend voor de gedingen voor het Hof en voor de Rechtbank. Ook indien daarbij beslist zou moeten worden of er aanleiding is om gebruik te maken van de bevoegdheid om de proceskostenvergoeding te matigen met toepassing van art. 2(2) Besluit Proceskosten Bestuursrecht,14.noopt dat mijns inziens niet tot verwijzing.

Ik geef de Hoge Raad in overweging het beroep in cassatie gegrond te verklaren.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

Advocaat-Generaal

De zaken

Deze bijlage hoort bij de conclusies in de zaken met nrs. 23/04269, 24/03057, 24/03073, 24/03111, en 24/03415. In elk van de zaken is aan de orde dat het gerechtshof een oordeel heeft gegeven of de heffingsambtenaar een afschrift van bepaalde gegevens had moeten verstrekken op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Dat artikellid bepaalt dat de heffingsambtenaar aan degene te wiens aanzien een WOZ-beschikking is genomen, op verzoek een afschrift verstrekt van “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde”.

Het gaat om de grondstaffel in de zaak met nr. 23/04269, KOUDVL-correcties in de zaken met nrs. 23/04269, 24/03057 en 24/03415, VvE-reservegegevens in de zaak met nr. 24/03057, waardes van bijgebouwen in de zaak met nr. 24/03415, en (onderbouwingen van) indexeringspercentages in de zaken met nrs. 24/03073, 24/03111 en 24/03415.

Brede opzet bijlage in verband met de bredere problematiek

De zojuist genoemde gegevens zijn slechts enkele van de gegevens waarvoor de vraag speelt of zij ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde als bedoeld in art. 40(2) Wet WOZ. Dezelfde vraag speelt (in potentie) voor (zeer) vele en (evenzeer) verschillende gegevens. Ik noem er enige. Valt de onderbouwing van KOUDVL-factoren onder art. 40(2) Wet WOZ? Die van hun correcties? Vallen gegevens van referentie-objecten daaronder, ook wanneer zij niet zijn vermeld in het (model)taxatieverslag (dus: een onvermeld referentie-object)? Vallen gegevens van een object daaronder dat ongeschikt is geacht als referentie-object (dus: een ‘afgevallen’ referentie-object)? Vallen gegevens uit iWOZ onder art. 40(2) Wet WOZ? En kadastergegevens bij een woning? En ook gegevens uit de Basisadministratie Gebouwen bij een onroerende zaak niet zijnde een woning? Vallen bij zo’n onroerende zaak bouwtekeningen daaronder; en vergunningen bij zo’n onroerende zaak? Omdat zulke vergunningen, bouwtekeningen en gegevens kunnen dienen ter controle van de inhoud en/of bestemming van de te waarderen onroerende zaak en/of referentie-objecten? Vallen gegevens waarvan gebruik wordt gemaakt bij het maken van een taxatiematrix onder art. 40(2) Wet WOZ, ook al maakt de heffingsambtenaar de matrix eerst in de bezwaar- of beroepsfase? Omdat zulke gegevens afkomstig zijn uit een systeem dat hem ter beschikking staat al in de bezwaarfase?

In dit opzicht zijn de onderhavige zaken niet meer dan voorbeelden van de bredere problematiek voor de belanghebbenden (en hun rechtsbijstandverleners) die zich afvragen welke gegevens zij kunnen opvragen op de voet van art. 40(2) Wet WOZ, voor heffingsambtenaren die een verzoek om gegevensverstrekking op die voet ontvangen, voor feitenrechters die een beweerdelijke schending van art. 40(2) Wet WOZ beoordelen en ook voor de cassatierechter die uiteenlopende oordelen van feitenrechters over zo’n schending controleert.

Omwille van die bredere problematiek heb ik ervoor gekozen om deze bijlage breed op te zetten. Deze brede opzet houdt niet in dat ik op alle zojuist genoemde vragen als zodanig inga. De brede opzet houdt namelijk in dat ik de problematiek vanuit een wat abstractere invalshoek aanvlieg: ik onderzoek aan de hand van welke maatstaf kan worden bepaald of een gegeven behoort tot “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde”. Tevens houdt die brede opzet in dat ik betrekkelijk uitgebreid inga op de praktijk van (modelmatige) WOZ-waardebepaling (zie onderdeel 4). Ook behandel ik ontwikkelingen in de regelgeving wat betreft verstrekking van gegevens over de vaststelling van een WOZ-waarde (zie onderdeel 5). Verder behandel ik relatief uitgebreid rechtspraak van gerechtshoven onder meer om te laten zien op welke (uiteenlopende) wijze zij trachten om het toepassingsbereik van art. 40(2) Wet WOZ af te bakenen (zie onderdeel 6).

Belang voorliggende kwestie

Meer duidelijkheid over (de afbakening van) het concept “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” is van groot belang voor de rechtspraktijk op het terrein van de WOZ. Hoewel art. 40(2) Wet WOZ al sinds de invoering van die wet onderdeel van die wet is, wordt naar mijn indruk (pas) sinds zo’n 10 jaar geleden een toenemend beroep op die bepaling gedaan. De kwestie of de heffingsambtenaar aan zijn verplichtingen ex. art. 40(2) Wet WOZ heeft voldaan, is bovendien (helaas) allengs een op zichzelf staande kwestie geworden in die zin dat feitenrechters in WOZ-zaken steeds meer bezig zijn met die kwestie dan met de vastgestelde WOZ-waarde – sterker nog: bij de bestudering van feitenrechtspraak viel me op dat vooral in hoger beroep soms alleen nog die kwestie voorligt.1.Het procederen over vooral of zelfs alleen art. 40(2) Wet WOZ heeft een extra prikkel gekregen met het – mijn inziens wat minder gelukkige – arrest HR BNB 2025/44,2.waaruit namelijk volgt dat indien art. 40(2) Wet WOZ is geschonden als regel een proceskostenvergoeding dient te volgen zelfs als de belanghebbende door die schending niet is benadeeld (!) en de uitspraak op bezwaar daarom met toepassing van art. 6:22 Awb in stand wordt gelaten. Daartegenover staat dat aangezien (i) voor zover ik overzie nagenoeg alleen geschillen over art. 40(2) Wet WOZ aan de rechter worden voorgelegd in zaken waarin rechtsbijstand wordt verleend op basis van no cure no pay, en (ii) de invoering van de Wet herwaardering proceskostenvergoedingen WOZ en bpm3.denkelijk voor een (forse?) afname van dergelijke zaken zal zorgen, het aantal zaken met geschillen over art. 40(2) Wet WOZ mogelijk zal afnemen.

Bespreking met twee medewerkers van de Waarderingskamer

Ten behoeve van het onderzoek voor deze bijlage heb ik samen met één van mijn medewerkers een bespreking gehad met twee medewerkers van de Waarderingskamer. Eén van hen is als lid van het managementteam verbonden aan de Waarderingskamer, terwijl de andere medewerker als jurist is verbonden daaraan en als gastonderzoeker aan de Universiteit Leiden. De bespreking is geweest op 18 juni 2025 ten kantore van de Waarderingskamer.

Het gesprek heeft in een vroeg stadium van mijn onderzoek plaatsgevonden. Reden om ook op deze wijze informatie te vergaren is dat een eerste verkenning leerde dat de hedendaagse (modelmatige) wijze waarop de WOZ-waarde van een woning wordt bepaald in de praktijk vér afstaat van de wijze waarop de heffingsambtenaar in rechterlijke procedures doorgaans een vastgestelde WOZ-waarde verdedigt (taxatierapport en een matrix waarin aan de hand van verkoopprijzen van enige vergelijkingsobjecten de vastgestelde WOZ-waarde wordt onderbouwd).4.Ik wilde daarom meer inzicht in (en ‘gevoel’ bij) die hedendaagse praktijk en de verschillende modaliteiten krijgen. Ook heb ik tijdens het gesprek afgetast wat het voor de WOZ-uitvoeringspraktijk zou betekenen als art. 40(2) Wet WOZ (zeer) ruim wordt uitgelegd. Veel van de verkregen inlichtingen van de medewerkers heb ik nadien kunnen terugvinden in openbaar toegankelijke bronnen, waarnaar in onderdelen 4 en 5 van deze bijlage wordt verwezen. Het in 4.43-4.55 opgenomen (zakelijke) verslag van de bespreking is daarom vooral gericht op onderdelen van het gesprek die een nadere kleuring en/of duiding geven aan de informatie in die bronnen. De bestudering van diverse bronnen ná de bespreking heeft nog geleid tot een nakomende vraag over het (niet)gebruik van grondstaffels in zogenoemde statistische modellen, waarover per e-mail contact is geweest (4.56-4.59). Voor de goede orde: de medewerkers hebben slechts kennisgenomen van het verslag en de passage over de nakomende vraag. Zij hebben dus geen kennisgenomen van mijn beschouwing – evenmin zijn zij (anderszins) gevraagd om hun opvatting over de inhoud van die beschouwing. Zij hebben dus evenmin kennis genomen van mijn weergave in onderdelen 4 en 5 over wat ik uit diverse bronnen afleid – een onverhoopt verkeerd begrip van die bronnen is dus louter aan mij toe te schrijven.

Een (onverwacht) advies

Mijn onderzoek en analyse in deze bijlage mondt erin uit dat ik de Hoge Raad in overweging geef het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” in art. 40(2) Wet WOZ zo uit te leggen dat daaronder wordt verstaan de gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag dat is vastgesteld in overeenstemming met een modeltaxatieverslag als bedoeld in art. 6 Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling (Regeling), alsmede – als het om een woning gaat – de secundaire objectkenmerken van die woning voor zover die niet in het taxatieverslag zijn vermeld maar wel zijn gebruikt bij de waardebepaling (7.58).

Ik had van te voren geenszins verwacht dat ik tot dit advies zou komen. Het advies impliceert namelijk dat ik de Hoge Raad in overweging geef om terug te komen op (en van) HR BNB 2023/156 (zie expliciet 7.52). Ik geef het advies dan ook niet zonder schroom en evenmin zonder aarzeling, want ik realiseer me dat de drempel (zeer) hoog ligt om HR BNB 2023/156 te heroverwegen. De schroom is er ook omdat het advies impliceert dat het me niet gelukt is om het in 1.5 bedoelde onderzoek tot een goed einde te brengen in de vorm van een adequate maatstaf.

Ik geef het advies dan ook niet lichtzinnig. Wat brengt mij tot het advies? Dat heeft bovenal te maken met mijn analyse van de vraag aan de hand van welke maatstaf kan worden bepaald of een gegeven behoort tot “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde”. Ik heb als startpunt voor die analyse het zojuist genoemde arrest HR BNB 2023/156 genomen, waarin de enge/smalle opvatting van gerechtshof Amsterdam is verworpen dat, kort gezegd, de heffingsambtenaar op grond van art. 40(2) Wet WOZ enkel is gehouden tot verstrekking van het taxatieverslag (7.5). Vervolgens heb ik onderzocht of het begrip “de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde” ruim zou kunnen worden opgevat in die zin dat elk gegeven dat een feitelijk verband heeft met de vastgestelde waarde onder het begrip kan worden geschaard. Ik kom daarbij tot de conclusie dat deze ruime maatstaf niet kan worden aanvaard, gelet op de bezwaren die daaraan zijn verbonden en, deels samenhangend, het ontbreken van voldoende aanknopingspunten daarvoor in de tekst, wetsgeschiedenis, wetssystematiek en strekking van art. 40(2) Wet WOZ (7.6-7.17). Dan rijst de vraag of een (midden)maatstaf kan worden geformuleerd op basis waarvan binnen de verzameling gegevens die een feitelijk verband hebben met de vastgestelde waarde, een onderscheid kan worden gemaakt tussen gegevens die wel respectievelijk niet onder art. 40(2) Wet WOZ vallen. Ik beantwoord die vraag ontkennend, omdat aanknopingspunten in de tekst, wetsgeschiedenis, wetssystematiek en strekking van art. 40(2) Wet WOZ ontbreken voor het formuleren van een dergelijke maatstaf (7.18-7.28). Ik heb me vervolgens afgevraagd of het niettemin mogelijk is om een maatstaf te formuleren die in die zin evenwichtig is dat hij enerzijds tegemoetkomt aan de strekking van art. 40(2) Wet WOZ en anderzijds werkbaar is en ook overigens niet te veel bezwaren oproept. Dat heb ik – op enigszins abstracte wijze – doordacht aan de hand van een modeloverschrijdende maatstaf, dat wil zeggen een maatstaf die niet is afgestemd op (de kenmerken van) een bepaald taxatiemodel. Het alternatief om diverse modelspecifieke maatstaven te ontwikkelen lijkt mij namelijk sowieso niet realistisch (7.30). Ik zie echter ook bij een modeloverschrijdende maatstaf te veel complicaties, die mede hun grond erin vinden dat een dergelijke maatstaf paradoxaal leidt tot een modelafhankelijk antwoord op de vraag of een bepaald gegeven onder art. 40(2) Wet WOZ valt (7.31-7.36).

Het advies vloeit vervolgens voort uit de vraag: wat dan (wel)? Op dit punt heb ik een stap teruggezet naar een vraag die voorafgaat aan de vraag naar de maatstaf, namelijk óf de Hoge Raad wel rechtsvormend zou moeten optreden op het terrein van art. 40(2) Wet WOZ. Ik betoog aan de hand van drie gezichtspunten dat er aanleiding is voor een rechterlijke pas op de plaats. Het eerste gezichtspunt is dat rechtsvorming op het terrein van art. 40(2) Wet WOZ geenszins vanzelfsprekend is gelet op de beperkte houvast die de wetsgeschiedenis biedt aan de rechter om te bepalen welke gegevens onder art. 40(2) Wet WOZ zijn te scharen, naast gegevens die zijn vermeld in een taxatieverslag (7.38-7.40). Het tweede gezichtspunt houdt in de kern in dat het terrein van art. 40(2) Wet WOZ een potentieel moeras voor rechtsvorming is. Ik signaleer namelijk aan de hand van vijf kritische factoren (minstens) vijf risico’s voor een door de rechter ontwikkelde maatstaf (7.41-7.42). Het derde gezichtspunt is dat er drie ontwikkelingen zijn die een wenkend perspectief bieden, te weten (i) dat de regelgever bezig is met het moderniseren van het (model)taxatieverslag in verband met de ontwikkelingen in de WOZ-waarderingspraktijk (7.44), (ii) daarmee samenhangend, dat de regelgever overweegt nader te concretiseren welke gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde, moeten worden verstrekt (7.45), en (iii) de opkomst van zogenoemde verantwoordingsdocumenten (7.46). Deze ontwikkelingen pleiten voor een rechterlijke terughoudendheid (7.47-7.49).

De drie gezichtspunten in onderlinge samenhang bezien leiden mij tot het advies aan de Hoge Raad om terug te komen van HR BNB 2023/156. Een radicale benadering, te weten volledig terugkomen van de verwerping van de opvatting van gerechtshof Amsterdam en die opvatting als juist aanvaarden, heeft daarbij mijn voorkeur. Een conserverende benadering (i.e. niet meer gegevens onder art. 40(2) Wet WOZ brengen dan de gegevens waarvan de Hoge Raad reeds expliciet heeft geaccepteerd dat zij onder art. 40(2) Wet WOZ vallen) lijkt aantrekkelijk uit het oogpunt van rechtszekerheid, maar is dat naar mijn mening juist niet uit datzelfde oogpunt (7.52). De rechtvaardiging voor het ‘omgaan’ kan worden gevonden in het derde gezichtspunt, al moet ik erkennen dat bij mij ook het eerste en tweede gezichtspunt veel gewicht in de schaal leggen (7.54).

Ik onderken dat het advies om aan te sluiten bij het taxatieverslag meebrengt dat de strekking van art. 40(2) Wet WOZ, zoals geformuleerd door de Hoge Raad, niet volledig tot haar recht komt, maar dat weegt mijn inziens minder zwaar dan de argumenten die pleiten voor rechterlijke terughoudendheid (7.55). Daarbij komt dat enige nuanceringen zijn te maken, waaronder (i) dat gelet op de wetsgeschiedenis niet gezegd kan worden dat het aansluiten bij het taxatieverslag in strijd is met de bedoeling van de wetgever, en (ii) dat de enge uitleg van art. 40(2) Wet WOZ niet betekent dat de belanghebbende blijvend op informatieachterstand staat, gelet op art. 7:4(2) Awb (7.56). In verband met dit laatste merk ik op dat bij de door mij voorgestane uitleg van art. 40(2) Wet WOZ een gelaagde structuur van gegevensverstrekking ontstaat (7.66).

Op één punt zie ik aanleiding voor een kleine bijstelling van mijn advies. Ik meen dat indien een taxatieverslag niet de secundaire objectkenmerken van de woning vermeldt die ten grondslag hebben gelegen aan de vastgestelde waarde van die woning, ook deze gegevens moeten worden verstrekt op grond van art. 40(2) Wet WOZ (7.57).

Hoe zit het dan met de betekenis van het black box-arrest voor de uitleg van art. 40(2) Wet WOZ? Ik merk allereerst op dat een black box-arrest-conforme invulling van art. 40(2) Wet WOZ nog geen oplossing geeft voor de onderhavige vraag hoe onderscheid moet worden gemaakt binnen de verzameling van gegevens die op enigerlei wijze zijn gebruikt bij de modelmatige waardebepaling (7.62). Het ligt bovendien niet voor de hand om hetgeen geldt voor art. 7:4(2) Awb door te trekken naar art. 40(2) Wet WOZ (7.63). Ik zou de met het black box-arrest verband houdende afbakeningsproblematiek vooral willen houden in de sfeer van art. 7:4(2) Awb en de toepassing van art. 40(2) Wet WOZ daarmee niet willen belasten (7.65). Daarmee hangt samen dat ik de voordelen zie van een gelaagde structuur van gegevensverstrekking (7.66).

Tot slot, voor de duidelijkheid: mijn advies om terug te komen van HR BNB 2023/156 is niet erop gebaseerd dat ik de daarin genomen stap om meer gegevens te scharen onder art. 40(2) Wet WOZ dan de gegevens opgenomen in het taxatieverslag, juridisch – in rechtsvindingtechnische zin – onjuist vind. Die stap immers goed te plaatsen in de brede totstandkomingsgeschiedenis van art. 40(2) Wet WOZ (zoals uiteengezet in HR BNB 2023/156) en spoort met de tekst en strekking ervan. Mijn advies is in de kern erop terug te voeren dat ik de stap – deels met de kennis van nu – in rechtsvorming-strategische zin te risicovol acht. Dan is de keuze om de ingeslagen weg te volgen of om een stap terug te doen en de praktijk en de regelgever de ruimte te bieden. Ik adviseer het laatste, mede gelet op de nieuwe ontwikkelingen in de praktijk en op regelgevend terrein. Het resultaat van de stap terug – aansluiten bij het taxatieverslag – is bovendien eveneens in rechtsvinding-technische zin verdedigbaar, nu het aansluit bij de directe wetsgeschiedenis en verenigbaar is met de tekst.

Opbouw bijlage

In onderdeel 2 ga ik in op de regeling van art. 40(2) Wet WOZ en haar totstandkomingsgeschiedenis. Dit onderdeel is niet louter inventariserend van aard. Het bevat ook een beschouwing.

Onderdeel 3 behandelt rechtspraak van de Hoge Raad over art. 40(2) Wet WOZ. Ook dit onderdeel is niet louter inventariserend van aard. Het bevat ook analyse, waaronder van het belangrijke arrest HR BNB 2023/156.

In onderdeel 4 geef ik een schets van de waardebepalingspraktijk. Dat doe ik aan de hand van de waarderingsinstructie van de Waarderingskamer (de Instructie), de door de Waarderingskamer gepubliceerde vraagbaak (de Vraagbak) en het eerder (1.7) genoemde gesprek met twee medewerkers van de Waarderingskamer. Ik richt me daarbij op de waardering van woningen. Dit onderdeel stelde me wel voor een dilemma. Enerzijds ontkom ik er niet aan om de praktijk op hoofdlijnen weer te geven; anderzijds ontneemt die weergave op hoofdlijnen het zicht op meer gedetailleerde informatie, terwijl die informatie juist nog meer inscherpt hoeveel gegevens betrokken (kunnen) zijn bij het waarderingsproces en hoe gevarieerd de waarderingspraktijk is.

In onderdeel 5 ga ik in op recente ontwikkelingen op regelgevend terrein. Ook ga ik in dat onderdeel in op verantwoordingsdocumenten die gemeenten en samenwerkingsverbanden publiceren.

Onderdeel 6 behandel ik rechtspraak van gerechtshoven over art. 40(2) Wet WOZ, waarbij ik me concentreer op rechtspraak over twee soorten gegevens.

Onderdeel 7 bevat mijn beschouwing, waarvan de conclusie en de hoofdlijnen hiervoor (1.9-1.16) zijn uiteengezet.

Sinds de inwerkingtreding van de Wet WOZ op 1 januari 19955.voorziet art. 40(2) van die wet in een verplichting tot verstrekking van de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde WOZ-waarde, op verzoek van degene tot wie de WOZ-beschikking zich richt. Kortheidshalve noem ik in het vervolg die gegevens ook wel ‘de onderliggende gegevens’ en diegene ‘de verzoeker’. Het artikellid luidt als volgt (sinds 17 februari 1999; zie 2.28):

“2. De in artikel 1, tweede lid, bedoelde gemeenteambtenaar verstrekt uitsluitend aan degene te wiens aanzien een beschikking is genomen, op verzoek een afschrift van de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde.”

Het oorspronkelijke wetsvoorstel voor de Wet WOZ voorzag niet in enige verplichting tot verstrekking van de onderliggende gegevens. Aanvankelijk regelde het eerste lid van het voorgestelde art. 41 de verstrekking van het WOZ-waardegegeven aan degene die een gerechtvaardigd belang heeft bij de verkrijging daarvan.6.Vervolgens is dit art. 41 uitgebreid met een tweede lid over de verstrekking van de onderliggende gegevens aan de verzoeker. Dit is gebeurd in twee stappen: de tweede nota van wijziging en een amendement. Ik ga op elk van beide stappen in. Overigens merk ik alvast op dat bij de derde nota van wijziging dat art. 41 is vernummerd tot het huidige art. 40.7.

Tweede nota van wijziging: inzage in de onderliggende gegevens

De eerste stap begint bij de Tweede Kamer, die heeft gevraagd of degene tot wie de WOZ-beschikking zich richt, onderliggende taxatiegegevens kan verkrijgen.8.In de memorie van antwoord laat de regering weten een daartoe strekkende bepaling aanvankelijk overbodig te vinden, al is mij niet duidelijk waarom. Enerzijds acht zij het onmogelijk en onnodig zulke gegevens reeds te verstrekken gelijktijdig met de WOZ-beschikking zelf. Anderzijds acht zij hun verstrekking mogelijk want zij erkent dat zulke gegevens bestaan en zelfs nodig zijn want zij verwijst naar het beginsel dat beschikkingen berusten op een deugdelijke motivering:9.

“(…) In de eerste plaats hebben de vragen betrekking op het verkrijgen van de onderliggende taxatiegegevens door de belastingplichtige. Zoals wij hiervoor in hoofdstuk 4 reeds opmerkten, worden de onderliggende taxatiegegevens niet altijd vastgelegd in een afzonderlijk taxatierapport. Het is daarom niet mogelijk en ook niet noodzakelijk om deze gegevens reeds direct bij de vaststellingsbeschikking over te leggen. Anderzijds is het natuurlijk wel zo dat deze gegevens er zijn; zonder die gegevens is het niet mogelijk een waarde te bepalen. Wij delen de opvatting dat die gegevens op verzoek zo snel mogelijk verstrekt moeten worden aan de belastingplichtigen. Dit vloeit ook voort uit het algemene beginsel van de motiveringseis voor beschikkingen. Een verdere expliciete wettelijke grondslag achten wij in dit licht gezien overbodig.”

Dit antwoord verwijst abusievelijk naar hoofdstuk 4 van dezelfde memorie van antwoord (over de WOZ-beschikking). Dat hoofdstuk mist namelijk een opmerking die ertoe strekt dat onderliggende taxatiegegevens niet steeds worden vastgelegd in een taxatierapport. Zo’n opmerking staat wel in hoofdstuk 5 daarvan (over de rechtsbescherming):10.

“Met betrekking tot het ter beschikking stellen van de onderliggende gegevens, de leden van de fracties van CDA, D66 en SGP vragen hiernaar, merken wij het volgende op.

Van taxaties van incourante objecten zijn er in de regel wel onderliggende taxatiegegevens beschikbaar, maar deze zijn niet altijd vastgelegd in een afzonderlijk taxatierapport. Het is derhalve niet mogelijk deze gegevens standaard bij de vaststellingsbeschikking te verstrekken. In het in de memorie van toelichting aangehaalde artikel van ir. P.E.M. Verheggen en mr. K.F. Walboom in FED van 7 januari 1988 wordt voorgesteld deze onderliggende gegevens op te nemen in een zogeheten taxatieverslag volgens een bepaald voorgeschreven model. Dit verslag zou voor de direct belanghebbenden beschikbaar dienen te zijn. (…)”

Het antwoord van de regering heeft de Tweede Kamer niet overtuigd, die nogmaals heeft verzocht om een voorschrift voor inzage in onderliggende taxatiegegevens op verzoek van degene tot wie de WOZ-beschikking zich richt.11.In de nota naar aanleiding van het eindverslag heeft de regering toegezegd zo’n voorschrift toe te voegen:12.

“De leden van de CDA-fractie herhalen hun verzoek om in de Wet WOZ neer te leggen dat taxatiegegevens aan de belastingplichtige op diens verzoek ter inzage moeten worden gegeven. Ook de leden van de fracties van WD, D66 en GPV hebben dit verzoek gedaan. Het blijkt dat onze verzekering dat de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en de motiveringsplicht van de Algemene wet bestuursrecht hiertoe reeds nopen, hen niet afdoende heeft kunnen overtuigen. Wij zijn het echter van harte eens met de stelling van deze leden dat voorkomen moet worden dat een gemeente, ondanks een verzoek van de belastingplichtige, de taxatiegegevens niet ter inzage verstrekt. Wij zullen daarom bij nota van wijziging een daartoe strekkend voorschrift in de Wet WOZ opnemen.”

Dit voorschrift is het voorgestelde art. 41(2), dat is ingevoegd bij tweede nota van wijziging van het wetsvoorstel.13.Het voorschrift regelt inzage in de onderliggende gegevens en (nog) niet hun verstrekking:

“2. Het college van burgemeester en wethouders geeft uitsluitend aan degene te wiens aanzien een beschikking is genomen, op verzoek inzage in de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde.”

Amendement: verstrekking van de onderliggende gegevens

Ook de tweede stap begint bij de Tweede Kamer, die een amendement heeft ingediend voor het voorgestelde art. 41(2). Dit amendement wijzigt dat voorschrift in die zin dat het alsnog voorziet in de verstrekking van de onderliggende gegevens aan de verzoeker. De toelichting is summier:14.

“Met dit amendement wordt beoogd te bereiken dat degene te wiens aanzien een beschikking is genomen desgevraagd het taxatierapport in fotokopie toegestuurd krijgt.”

Deze toelichting impliceert dat het taxatierapport onderliggende gegevens bevat. Zij geeft evenwel niet prijs of uitsluitend dit rapport zulke gegevens bevat. Zo niet, dan geeft zij ook niet prijs welke andere gegevens nog ten grondslag (kunnen) liggen aan de vastgestelde waarde.

Het amendement is aangenomen met algemene stemmen.15.In de eerste termijn van de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel heeft de indiener van het amendement net zo min prijsgegeven of en, zo ja, welke andere gegevens nog daaronder (kunnen) vallen. Sterker nog, de indiener lijkt de gegevens te vereenzelvigen met het taxatieverslag, althans ervan uit te gaan dat het gaat om gegevens die in het taxatieverslag (behoren te) worden opgenomen:16.

“(…) In het voorstel van de regering kunnen betrokkenen om erachter te komen waarop de beschikking gebaseerd is, inzage vragen in het taxatieverslag. Er wordt in het voorstel gesproken van "taxatiegegevens", maar ik noem het "taxatieverslag", want dat moet uiteindelijk door de Waarderingskamer bereikt worden. Het lijkt mij niet goed als wij de burgers alleen inzagerecht geven. Wij moeten op een gelijkwaardige manier met de belastingplichtigen omgaan. Dat betekent dat als wij verwachten dat de belastingplichtige zich schriftelijk tot de overheid richt, de overheid daar iets tegenover moet stellen en netjes een fotokopie van het taxatieverslag aan betrokkene toe moet zenden. Ook wat dat betreft moet er geen verschil tussen gemeenten zijn. Daarom hebben wij het amendement op stuk nr. 22 ingediend op artikel 42 [bedoeld zal zijn: art. 41; MP], waarin niet gesproken wordt van "inzage geven" maar van "een afschrift verstrekken".”

Voor andere leden van de Tweede Kamer die het woord hebben gevoerd in de eerste termijn geldt eveneens dat zij niet over hebben uitgelaten of en, zo ja, welke andere gegevens dan (gegevens in) het taxatierapport (kunnen) vallen onder gegevens als bedoeld in het amendement. Sommige leden hebben niet meer laten weten dan dat zij zich kunnen vinden in het amendement;17.andere leden hebben zich niet eens uitgelaten over dat laatste.18.Het is niet anders voor de regering.19.Wel heeft de staatssecretaris van Financiën aangegeven dat het amendement strookt met één van de doelstellingen van het wetsvoorstel, namelijk verbetering van de rechtsbescherming, maar – desgevraagd door de indiener van het amendement – heeft hij het amendement niet willen overnemen (en ook niet willen vragen om een tekstuele wijziging).20.

In de tweede termijn van de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel is de regering noch de Tweede Kamer ingegaan op de vraag welke gegevens ten grondslag (kunnen) liggen aan de vastgestelde WOZ-waarde. Zelfs de indiener van het amendement heeft slechts aangegeven het te willen handhaven. Ik citeer omdat in het in 3.5 opgenomen citaat uit het arrest HR BNB 2023/156 naar de passage wordt verwezen:21.

“Het amendement op stuk nr. 22 betreft het vervangen van het recht op inzage voor degenen die een beschikking krijgen door het geven van een afschrift. Dit amendement heeft geen verzet van de staatssecretaris ondervonden. Wij denken dat het zinvol is om dit amendement te handhaven.”

Na beide stappen is het wetsvoorstel in de Tweede Kamer aangenomen met algemene stemmen op 30 juni 1994.22.Tijdens de daaropvolgende behandeling in de Eerste Kamer is evenmin aandacht besteed aan de vraag welke gegevens ten grondslag (kunnen) liggen aan de vastgestelde WOZ-waarde. Dit geldt voor de schriftelijke behandeling van het wetsvoorstel in de senaat.23.Het geldt ook voor de mondelinge behandeling daarvan.24.Op 13 december 1994 is het wetsvoorstel voor de Wet WOZ, waaronder het huidige art. 40(2) daarvan, aangenomen in de Eerste Kamer zonder stemming.25.

Gedelegeerde specificatie van het taxatieverslag

Het taxatieverslag bevat gegevens die vallen onder art. 40(2) Wet WOZ (zie 2.7-2.9). Dit brengt mij bij het Uitvoeringsbesluit onderbouwing en uitvoering waardebepaling (Besluit). Het Besluit geeft uitvoering aan art. 20(2) Wet WOZ doordat art. 2 Besluit toestaat dat een ministeriële regeling een instructie vaststelt met regels voor (mede) de onderbouwing van de WOZ-waardebepaling en art. 3-7 Besluit bepalen wat de instructie moet regelen daarvoor.26.

Voor zover thans van belang, bevat de instructie volgens de eerste volzin van art. 6 Besluit richtlijnen voor de onderbouwing van de taxatie in de vorm van een model-taxatieverslag. De tweede volzin bepaalt wat het taxatieverslag minstens moet bevatten. Dat was (tekst tot 21 februari 2003; zie 2.17-2.18):

“(…) de objectaanduiding, de waarderelevante objectgegevens, de motivering van de individuele afwijking ten opzichte van de referentie-objecten en de getaxeerde waarde.”

In het artikelsgewijze deel van de nota van toelichting op het Besluit merkt de regering op dat het taxatieverslag de onderliggende gegevens bevat die moeten worden verstrekt aan de verzoeker op de voet van art. 40(2) Wet WOZ:27.

“Ten behoeve van de onderbouwing van de waarde wordt een model-taxatieverslag vastgesteld. Dit taxatieverslag bevat de aan de waardebepaling ten grondslag liggende gegevens. Een afschrift van het taxatieverslag wordt ingevolge artikel 40, tweede lid, van de wet [WOZ, MP] op verzoek aan degene te wiens aanzien een beschikking is genomen, verstrekt.”

Anders dan de indiener van het amendement (zie 2.8), laat de regering niet in het midden of ook andere gegevens dan het taxatieverslag vallen onder art. 40(2) Wet WOZ. Haar toelichting impliceert dat het taxatieverslag alle gegevens bevat die daaronder vallen want het bevat “de” onderliggende gegevens en een afschrift daarvan wordt verstrekt op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Het gaat blijkbaar uitsluitend om de gegevens die de tweede volzin van art. 6 Besluit noemt: objectaanduiding, waarderelevante objectgegevens, motivering van individuele afwijking ten opzichte van referentie-objecten en getaxeerde waarde. Het gaat volgens de regering niet om enig ander gegeven.

Met ingang van 21 februari 2003 is deze tweede volzin gewijzigd in die zin dat de volzin spreekt over “de relevante marktgegevens” in plaats van “de referentie-objecten”.28.Die wijziging is mijns niet wezenlijk voor het antwoord op de vraag of en, zo ja, welke andere gegevens nog ten grondslag (kunnen) liggen aan de vastgestelde WOZ-waarde. Immers, zij wijzigt slechts welke individuele afwijking het taxatieverslag moet motiveren; zij neemt evenwel niet weg dat dit verslag een individuele afwijking moet motiveren.

Daarbij komt dat die wijziging is ingegeven door de wens van de Waarderingskamer haar toezicht uit te oefenen via een procesmatige in plaats van een projectmatige aanpak. In de voordien geldende aanpak zag de Waarderingskamer erop toe dat de waardebepaling plaatsvond onder meer door verwerking van marktgegevens in referentiestelsels. Dit is niet nodig in de voortaan geldende aanpak, waarin zij erop toeziet dat de waardebepaling een directe relatie legt tussen een onroerende zaak en de relevante marktgegevens. Alleen in verband daarmee is de tweede volzin van art. 6 Besluit gewijzigd.29.Overigens is deze volzin nadien niet meer gewijzigd.

Sub-gedelegeerd model van het taxatieverslag

De ministeriële regeling die uitvoering geeft aan art. 6 Besluit, is de Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling (Regeling). Daartoe voorziet art. 6 Regeling in een aantal model-taxatieverslagen voor woningen en niet-woningen, die zijn opgenomen als bijlage bij de Regeling.30.Tot 1 januari 2001 telde dit art. 6 twee modellen: één voor woningen en één voor niet-woningen.31.

Vanaf 1 januari 2001 telt dat art. 6 drie modellen: één voor woningen en twee voor niet-woningen (al naargelang de waarde daarvan is bepaald op de vervangingswaarde of via huurkapitalisatie).32.Dit is geschied omwille van een toezegging van de staatssecretaris van Financiën voor een ‘beter’ model ter onderbouwing van de waarde van niet-woningen. De toelichting vermeldt daarover:33.

“In het kader van de evaluatie van de Wet waardering onroerende zaken (Kamerstukken II 1999/2000, 26 954, nr. 2, blz. 1) is toegezegd dat met ingang van 1 januari 2001 de modellen voor de taxatieverslagen van woningen en niet-woningen worden vervangen door modellen waarmee een betere onderbouwing van de waarde van de onroerende zaak wordt gegeven. Voor de niet-woningen wordt het huidige model vervangen door een model dat wordt gebruikt als de waarde is bepaald op de vervangingswaarde en een model dat wordt gebruikt als de waarde is bepaald door een methode van kapitalisatie van de bruto huur. Bij de invulling van de modellen kunnen de voorbeelden behulpzaam zijn die opgenomen zijn in bijlage 6.5 van de Waarderingsinstructie 1999 die elke gemeente heeft ontvangen van de Waarderingskamer.”

Kortheidshalve verwijs ik voor de thans geldende model-taxatieverslagen naar bijlage 4 voor woningen, bijlage 5 voor niet-woningen (vervangingswaarde) en bijlage 6 voor niet-woningen (huurkapitalisatie), telkens bij de Regeling.

Tussentijds wetgevingsoverleg: vragen en antwoorden over art. 40(2) Wet WOZ

In overeenstemming met art. 20(3) Wet WOZ is het ontwerp van het Besluit overgelegd aan beide Kamers.34.Dit ontwerp heeft de Tweede Kamer aanleiding gegeven tot vragen, die zijn gesteld tijdens een wetgevingsoverleg met de staatssecretaris van Financiën op 28 november 1994.35.De staatssecretaris heeft sommige vragen beantwoord in hetzelfde overleg; hij heeft andere vragen beantwoord bij latere brief van 7 december 1994.36.Aldus volgen zowel de vragen als hun antwoorden pas nadat het wetsvoorstel voor de Wet WOZ al is aangenomen in de Tweede Kamer op 30 juni 1994 en nog voordat het zou worden aangenomen in de Eerste Kamer op 13 december 1994 (zie 2.12). Daarop kom ik nog terug (zie 2.33). Eerst wend ik mij tot twee vragen want zij zien op art. 40(2) Wet WOZ.

De eerste vraag is afkomstig van de indiener van het amendement (zie 2.7). Hij meent dat de model-taxatieverslagen die uitvoering geven aan het voorgestelde art. 6 Besluit, niet alle gegevens bevatten die inzicht bieden in de waardebepaling, i.e. de marktgegevens en de taxatiegegevens die duidelijk maken op basis waarvan de vastgestelde waarde uiteindelijk tot stand is gekomen. Volgens hem moeten alle onderliggende en vergelijkende gegevens worden verstrekt die zijn verzameld voor de waardebepaling, zoals herbouwwaarde, afschrijvingspercentages en huurwaarde. De indiener lijkt een ruime opvatting te hebben van wat onder gegevens als bedoeld in art. 40(2) Wet WOZ moet wordt begrepen, namelijk “alle gegevens die voorhanden zijn en die bij gelegenheid van de taxatie verzameld zijn”:37.

“Wij vinden de uitwerking van deze bepaling [art. 40(2) Wet WOZ, MP] in de AMvB [het latere Besluit, MP] en met name ook in de waarderingsinstructie erg mager. Er worden formulieren [de model-taxatieverslagen, MP] vastgesteld waarop een beperkt aantal gegevens wordt verzameld en deze gegevens worden desgevraagd aan de belastingplichtige in afschrift gegeven. Op deze formulieren ontbreken echter alle gegevens die echt van belang zijn voor de belastingplichtige. Ik bedoel dan de marktgegevens en de taxatiegegevens, die duidelijk maken op basis waarvan het eindbedrag uiteindelijk tot stand is gekomen. Hierbij moet je denken aan gegevens over de herbouwwaarde, de afschrijvingspercentages en de huurwaarde. Het gaat dus om de onderliggende en de vergelijkende gegevens, zodat de belastingplichtige kan zien hoe het eindbedrag tot stand is gekomen. Mijn fractie vindt dat deze gegevens op de taxatieverslagen moeten worden vermeld en dat in ieder geval alle gegevens die voorhanden zijn en die bij gelegenheid van de taxatie verzameld zijn, ter beschikking moeten worden gesteld aan de belastingplichtige. Ik denk dat we de wet daarmee uitleggen, zoals deze door de Tweede Kamer is vastgesteld. (…) Het voorstel is dat op het formulier dat een onderdeel uitmaakt van de waarderingsinstructie, de gegevens die ik net heb genoemd, vermeld worden.”

Terzijde: de waarderingsinstructie waarop de indiener doelt, is de waarderingsinstructie jaarlijkse waardebepaling van de Waarderingskamer, die aan bod komt in onderdeel 4 van deze bijlage.

Hoewel de staatssecretaris van Financiën niet onwelwillend tegenover de suggestie van de indiener stond, heeft hij aangegeven niet eerder daarop te kunnen terugkomen dan na overleg met zijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken:38.

“(…) Hij [de indiener van het amendement, MP] heeft een suggestie gedaan voor artikel 40 WOZ. Hij zal begrijpen dat ik hierover contact moet opnemen met Binnenlandse Zaken. Dat zal ik doen vanuit een buitengewoon positieve grondhouding, want ik vind het een goede suggestie. Ik zal proberen Binnenlandse Zaken te overtuigen dat het zinvol is om het zo te doen.”

De tweede vraag is afkomstig van een ander lid van de Tweede Kamer. Hij leest in de Instructie een onwenselijke uitleg van art. 40(2) Wet WOZ in die zin dat de onderliggende gegevens pas hoeven te worden verstrekt na indiening van de gronden van bezwaar tegen een WOZ-beschikking:39.

“Dan kom ik op de zorgvuldigheid en de openbaarheid van gegevens. Het aangenomen amendement op stuk nr. 22 legt vast, dat op eerste verzoek een uitvoerig taxatieverslag dient te worden overlegd. Artikel 40, lid 2, WOZ: de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde, dienen ter beschikking te worden gesteld. De waarderingsinstructie geeft echter een niet gewenste uitleg aan dit amendement, namelijk dat eerst na de indiening van de motivering van een bezwaarschrift de volledige taxatiegegevens worden verstrekt. Hoe men over het amendement denkt, is niet van belang, het gaat om de juiste uitvoering ervan.”

Bij de brief van 7 december 1994 heeft de staatssecretaris van Financiën beide vragen beantwoord. Het antwoord op de tweede vraag is eenduidig: de onderliggende gegevens moeten worden verstrekt na een verzoek op de voet van art. 40(2) Wet WOZ. Het is anders voor het antwoord op de eerste vraag:40.

“Ik heb samen met Staatssecretaris Van de Vondervoort van Binnenlandse Zaken overlegd met de Waarderingskamer over een mogelijke uitbreiding van de gegevens die op de taxatieverslagen worden vermeld. Mede namens hen wil ik over dit onderwerp graag het volgende opmerken.

Ook wij leggen artikel 40, tweede lid, van de wet zo uit dat de gemeenten alle aan de taxatie ten grondslag liggende gegevens verstrekken, indien belanghebbenden op de voet van die bepaling om een afschrift van het taxatieverslag vragen.

De Waarderingskamer is in haar voorstel voor de model-taxatieverslagen uitgegaan van de model-taxatieverslagen die momenteel worden gehanteerd door beëdigde makelaars en taxateurs. Die modellen, die zijn ontworpen door de Nederlandse Vereniging van Makelaars, bevatten uitsluitend ter plaatse opgenomen of bekende feitelijke gegevens. Wij zijn van mening dat het bij de waarde in het economische verkeer van woningen in beginsel toereikend is wanneer de op het model-taxatieverslag vermelde gegevens worden verstrekt; het gaat er immers om of de waarde juist is. De waardegegevens van een of meer vergelijkbare objecten zullen echter eveneens vermeld kunnen worden.

Bij niet-woningen kunnen, indien de waarde wordt bepaald met behulp van factoren voor technische en functionele veroudering of door kapitalisatie van de (geschatte) huurwaarde, deze elementen van belang zijn bij de beoordeling van de vastgestelde waarde. Wij achten het zinvol dat de gemeenten deze gegevens verstrekken; het door mij vast te stellen model-taxatieverslag zal daartoe ook ruimte bieden. Gegevens die concurrentiegevoelig zijn, worden evenwel niet verstrekt voor zover zij gerelateerd zijn aan objecten van anderen.

Wij tekenen hierbij aan dat de elementen die bij de opbouw van de taxatie zijn gebruikt, niet afzonderlijk beoordeeld worden, omdat de ene te hoog en de andere te laag kan zijn geschat. Alleen de juistheid van de uiteindelijk vastgestelde waarde is maatgevend. De belastingrechter heeft onlangs nog in deze zin beslist (Hof Amsterdam 20 mei 1994, Belastingblad 1994, blz. 630).”

Het antwoord op de eerste vraag is niet eenduidig. Enerzijds moeten alle aan de taxatie ten grondslag liggende gegevens worden verstrekt. Anderzijds volstaat het om (alleen?) de gegevens te verstrekken die zijn vermeld op het model-taxatieverslag. Ik merk verder op dat in het antwoord van de staatssecretaris doorklinkt dat de bedoeling is dat een taxatieverslag zodanig is ingericht dat indien een belanghebbende om een afschrift daarvan verzoekt en hem dat wordt verstrekt, hem daarmee alle aan de taxatie ten grondslag liggende gegevens worden verstrekt. Ik heb niet de indruk dat de staatssecretaris ervan uitgaat dat op ruime schaal gegevens op een andere manier worden verstrekt dan door verstrekking van een taxatieverslag.

Latere wijzigingen van art. 40(2) Wet WOZ

Nadat art. 40(2) Wet WOZ in werking is getreden op 1 januari 1995, is het artikellid nog tweemaal gewijzigd. Ik sta slechts kort stil bij beide wijzigingen want zij zien op het subject van de verplichting (wie moet verstrekken?); zij zien niet op het object daarvan (wat moet diegene verstrekken?), waarover deze gemeenschappelijke bijlage gaat. Ten eerste, met ingang van 1 januari 1998 is het subject gewijzigd van “het college van burgemeester en wethouders” in “de in artikel 1, tweede lid, bedoelde gemeenteambtenaar”.41.Ten tweede, die wijziging heeft abusievelijk tot gevolg gehad dat de hoofdletter ontbrak aan het begin van het artikellid (“de” in plaats van “De”). Dit abuis is hersteld met ingang van 17 februari 1999 bij de Reparatiewet I.42.Sindsdien is het artikellid ongewijzigd gebleven.

Beschouwing

Welke gegevens liggen ten grondslag aan de vastgestelde waarde? De geschiedenis van het wetsvoorstel voor de Wet WOZ biedt nauwelijks aanknopingspunten voor het antwoord op deze vraag (zie 2.10-2.12; vgl. 2.5).

Een eerste opvatting is dat het gaat om gegevens die zijn vermeld in het taxatieverslag, mits het verslag is opgemaakt volgens het model waarin art. 6 Besluit en art. 6 Regeling voorzien. Hoewel dit model verschilt naargelang de onroerende zaak zelf een woning is of niet (zie 2.19-2.21), bevat het telkens de objectaanduiding, de waarderelevante objectgegevens, de motivering van individuele afwijking ten opzichte van de referentie-objecten (tot 21 februari 2003) of de relevante marktgegevens (vanaf 21 februari 2003) en de getaxeerde waarde (zie 2.14 en 2.17). Deze eerste opvatting impliceert dat de onderliggende gegevens daartoe zijn beperkt, zodat enig ander gegeven niet valt onder art. 40(2) Wet WOZ. De toelichting op het amendement (zie 2.7-2.9) en de nota van toelichting op het Besluit (zie 2.15-2.16) laten ruimte voor die opvatting. Maar in HR BNB 2023/15643.heeft de Hoge Raad de opvatting expliciet verworpen. In onderdeel 3 kom ik terug op dit arrest.

Een tweede opvatting kan worden ontleend aan het wetgevingsoverleg van 28 november 1994 (zie 2.23). Het gaat om een opvatting van de indiener van het amendement. Zijn opvatting houdt kort gezegd in dat gegevens vallen onder art. 40(2) Wet WOZ wanneer zij inzichtelijk maken hoe de vastgestelde WOZ-waarde is bereikt. Dit omvat onderliggende of taxatiegegevens van de onroerende zaak zelf en vergelijkende of marktgegevens van andere onroerende zaken waarmee is vergeleken ter bepaling van de vastgestelde waarde. Het gaat om een ogenschijnlijk zeer ruime opvatting (“alle gegevens die voorhanden zijn en die bij gelegenheid van de taxatie verzameld zijn”).

De indiener meent dat zijn opvatting strookt met de behandeling van het voorgestelde art. 40(2) in de Tweede Kamer (zie 2.23). Echter, ik heb bij noch de regering noch welk lid van de Tweede Kamer dan ook enige uitlating kunnen vinden die daarop wijst. Sterker nog, de regering heeft zich überhaupt niet uitgelaten over de uitleg van het begrip ‘de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde’ (zie 2.5 en 2.11). Ook menig lid van de Tweede Kamer heeft zich geheel niet uitgelaten daarover (zie 2.3-2.4 en 2.10-2.11). De enige uitzondering is de indiener zelf. En zelfs uit de opmerkingen van de indiener volgt niet meer dan dat hij met art. 40(2) Wet WOZ voor ogen had dat de betrokkene een kopie van het taxatieverslag zou kunnen verkrijgen (zie 2.7-2.9).

De enige uitlating die strookt met die opvatting, betreft dus opmerkingen van de indiener zelf. Maar zijn opmerkingen maken mijns inziens niet deel uit van de behandeling van het wetsvoorstel voor de Wet WOZ in de Tweede Kamer want zij zijn gemaakt pas nadat dit wetsvoorstel was aangenomen in dezelfde Kamer (zie 2.22). Weliswaar zijn zij gemaakt nog voordat het wetsvoorstel zou worden aangenomen in de Eerste Kamer (zie 2.22), maar ik heb niet kunnen vinden dat de regering de vragen die zijn gesteld tijdens het wetgevingsoverleg of haar antwoorden op enig moment heeft gedeeld met de senaat. Dit betekent dat beide Kamers die vragen en antwoorden niet hebben kunnen betrekken bij de behandeling van dat wetsvoorstel. Zo bezien komt aan de opmerkingen van de indiener geen belang toe voor een wetshistorische uitleg van art. 40(2) Wet WOZ.44.

Zelfs als zijn opmerkingen wél van belang zijn daarvoor, meen ik dat zo’n uitleg niet zonder meer voert tot dezelfde opvatting. Immers, ook dan heeft de regering zich niet ondubbelzinnig verenigd met diezelfde maatstaf. Hoewel de staatssecretaris van Financiën aanvankelijk niet onwelwillend stond tegenover een ruime maatstaf (zie 2.24), heeft hij zich uiteindelijk – na overleg met zijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken – niet duidelijk verenigd daarmee (zie 2.26). Daaraan doet niet af dat de staatssecretaris tevens heeft opgemerkt dat alle aan de taxatie ten grondslag liggende gegevens moeten worden verstrekt. Deze opmerking moet namelijk worden verstaan in de context van zijn antwoorden. Die context is dat het volgens hem in beginsel volstaat het taxatieverslag te verstrekken (bij woningen) en dat in voorkomend geval additionele gegevens kunnen worden verstrekt (bij woningen en niet-woningen; zie 2.26). In die context versta ik zijn opmerking zo dat hij zijn welwillende houding heeft genuanceerd.

De ruime opvatting kan mijns inziens evenmin goed worden bereikt via een ‘omweg’ langs art. 6 Besluit. Deze omweg zou verlopen als volgt: een wetshistorische uitleg van art. 40(2) Wet WOZ brengt met zich dat het taxatieverslag gegevens bevat die daaronder vallen en eenzelfde uitleg van art. 6 Besluit brengt met zich dat het taxatieverslag ruim moet worden opgevat, zodat het alsnog alle gegevens moet bevatten die inzichtelijk maken hoe deze waarde tot stand is gekomen. Op zichzelf acht ik de eerste stap in die omweg juist: de wetshistorie leert dat het taxatieverslag gegevens bevat waarop art. 40(2) Wet WOZ doelt (zie 2.7-2.9) en ook dat dit verslag moet worden verstrekt (zie 2.15-2.16).

Het is anders voor de tweede stap, die berust op dezelfde opmerkingen van de indiener tijdens het wetgevingsoverleg (zie 2.23). Hoewel ik het belang van zijn opmerkingen voor een wetshistorische uitleg van art. 40(2) Wet WOZ in twijfel trek (2.33), zijn zij niet zonder belang voor eenzelfde uitleg van art. 6 Besluit want het ontwerp van dit Besluit is voorgelegd aan beide Kamers, opdat beide Kamers hun oordeel kenbaar maken aan de regering (zie 2.22). Maar ook dan heeft de regering in antwoord op diezelfde opmerkingen zich niet ondubbelzinnig verenigd met een ruime opvatting die zich uitstrekt tot alle gegevens die inzichtelijk maken hoe de vastgestelde waarde is bereikt (zie 2.34).

Daarbij komt dat zo’n ruime opvatting niet is te verenigen met de tekst van art. 6 Besluit. Deze tekst bepaalt slechts wat het taxatieverslag minstens moet bevatten. Die tekst laat zich niet zo ruim uitleggen dat dit verslag minstens moet bevatten dat wat het hoogstens kan bevatten: alles wat inzichtelijk maakt hoe de vastgestelde waarde is bereikt. Ook een ‘omweg’ langs art. 6 Besluit bereikt mijns inziens dus niet zo’n ruime maatstaf.

Een derde opvatting houdt het midden tussen de smalle en ruime uitersten: art. 40(2) Wet WOZ beperkt zich weliswaar niet tot de gegevens die zijn vermeld in een (model) taxatieverslag, maar strekt zich ook niet uit tot alle gegevens die inzichtelijk maken hoe de vastgestelde waarde is bereikt. Dit strookt met de brief van 7 december 1994 (zie 2.26-2.27), die impliceert dat het in beginsel volstaat zo’n verslag te verstrekken en dat in voorkomend geval méér gegevens kunnen worden verstrekt. Maar deze brief biedt geen aanknopingspunten voor het antwoord op de vraag welke gegevens ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde (en welke niet). Bovendien mist die brief strikt genomen belang voor een wetshistorische uitleg van deze bepaling (vgl. 2.33).

Slotsom

Ik kom tot de slotsom dat de geschiedenis van art. 40(2) Wet WOZ of art. 6 Besluit niet op eenduidige wijze antwoord geeft op de vraag welke gegevens ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde. Integendeel, de geschiedenis van beide bepalingen biedt liefst drie uiteenlopende antwoorden: (a) een smalle opvatting, die zich beperkt tot alleen wat is vermeld in het (model)taxatieverslag, (b) een ruime opvatting, die zich uitstrekt tot alles wat de vastgestelde waarde inzichtelijk maakt, en (c) een ‘middenopvatting’.

Om meer inzicht te geven welke gegevens in potentie onder het bereik van art. 40(2) Wet WOZ zouden kunnen vallen, ga ik in dit onderdeel 4 in op de modelmatige wijze waarop de WOZ-waarde wordt bepaald.57.Dat doe ik aan de hand van de waarderingsinstructie jaarlijkse waardebepaling van de Waarderingskamer58.(de Instructie). De Instructie is de instructie waarop art. 2 Besluit doelt, dat toestaat dat een ministeriële regeling een instructie vaststelt met regels voor de onderbouwing en uitvoering van de waardebepaling (zie 2.13). De Instructie voorziet in richtlijnen voor gemeenten en samenwerkingsverbanden.59.(Gemakshalve spreek ik hierna slechts van gemeenten.) Volgens de regering bepaalt de Regeling slechts welke richtlijnen gelden als minimale eisen voor hen ter uitvoering van een uniforme en adequate waardebepaling.60.Volgens haar is de Instructie aan te merken als een aanvullende toelichting op de Regeling.61.De Instructie zelf is niet vastgesteld bij de Regeling (of enig andere ministeriële regeling).

Bij mijn bespreking van de Instructie betrek ik de Vraagbaak Waardebepaling Wet WOZ van de Waarderingskamer62.(de Vraagbaak). De Vraagbaak geeft namelijk een nadere toelichting op verschillende aspecten van de (modelmatige) waardebepaling. Ook betrek ik daarbij de in 1.7 genoemde bespreking met twee medewerkers van de Waarderingskamer.

Zowel de Instructie als de Vraagbaak is mijns inziens van belang om twee redenen. Ten eerste, beide verschaffen inzicht in de praktijk van (modelmatige) waardebepaling:63.welke gegevens worden verzameld, beheerd en/of gebruikt bij het bepalen van de waarde van onroerende zaken? Ten tweede, zij verschaffen inzicht in de samenhang tussen de (modelmatige) waardebepaling van onroerende zaken in het algemeen en de WOZ-waardebepaling van een individuele onroerende zaak in het bijzonder: op welke wijze en in welke mate houden gegevens die zijn verzameld, beheerd en/of gebruikt bij het bepalen van de (model)waarde van alle onroerende zaken verband met gegevens die ten grondslag liggen aan de WOZ-waarde van één onroerende zaak? Wel beperk ik mij tot een schets van de Instructie en de daarbij behorende bijlagen alsmede de Vraagbaak want zij overtreffen gezamenlijk ruim 750 bladzijden.64.

Woningen en niet-woningen

Evenals de Regeling, maakt de Instructie onderscheid tussen woningen en niet-woningen. Volgens art. 4(1)(a) Regeling wordt de WOZ-waarde van woningen bepaald door een methode van een systematische vergelijking met woningen waarvan marktgegevens beschikbaar zijn. De Instructie acht modelmatige waardebepaling de meest doelmatige werkwijze voor een jaarlijkse waardering van woningen.65.

Daarentegen biedt art. 4(1)(b) Regeling een keuze in methode ter bepaling van de WOZ-waarde van niet-woningen: huurkapitalisatie, systematische vergelijking met niet-woningen waarvan marktgegevens beschikbaar zijn dan wel discounted cash flow. En de Instructie biedt richtlijnen voor deze keuze: het hangt af van het soort niet-woning, de beschikbaarheid van marktgegevens en van taxatiewijzers of de WOZ-waarde van niet-woningen wordt bepaald op modelmatige wijze (of niet).66.Ik abstraheer van de Instructie en de Vraagbaak voor zover zij zien op niet-woningen. Een reden daarvoor is dat deze bijlage gaat bij zaken die alle zien op woningen. Een andere reden daarvoor is dat de wijze van modelmatige waardebepaling van woningen al genoeg inzicht biedt voor de onderhavige problematiek van art. 40(2) Wet WOZ.

Woningen

Volgens de Instructie valt de waardebepaling van woningen uiteen in twee fasen: (a) de permanente marktanalyse van woningen en (b) hun modelmatige waardebepaling.67.De eerste fase is opgedragen aan het college: het moet voortdurend de waarderelevante objectgegevens verzamelen, analyseren en registreren (art. 3(1) Regeling), onder meer marktgegevens van woningen verzamelen (art. 3(2)(a) Regeling), analyseren in hoeverre zulke verkooptransacties – kort gezegd – marktconform zijn (art. 3(5) Regeling),68.en zulke marktgegevens en dergelijke analyseresultaten registreren (art. 3(6) Regeling). Volgens de Instructie valt de eerste fase uiteen in vier stappen, die ik bespreek in 4.8-4.20:69.

1. Verzamelen van marktgegevens,

2. Beoordelen van geregistreerde objectkenmerken,

3. Inwinnen van aanvullende informatie, en

4. Analyseren van marktgegevens.

In de tweede fase vindt een modelmatige waardebepaling van woningen plaats. Deze fase maakt gebruik van de gegevens die zijn verzameld, geanalyseerd en geregistreerd in de eerste fase. Volgens de Instructie verloopt een modelmatige waardebepaling in zes stappen, die ik behandel in 4.21-4.41:70.

1. Selecteren van taxatiemodel,

2. Opstellen van toetsingsnormen ter beoordeling van modelwaarden,

3. Inrichten of kalibreren van taxatiemodel,

4. Genereren van modelwaarden,

5. Beoordelen of toetsingsnormen zijn voldaan, en

6. Handmatig toetsen of aanpassen van modelwaarde van individuele woningen.

Permanente marktanalyse van woningen

Volgens de Instructie dient de permanente marktanalyse van woningen drie doelen. Het primaire doel is te beoordelen in hoeverre de marktgegevens van sommige woningen bruikbaar zijn voor een modelmatige waardebepaling van alle woningen. Beide subsidiaire doelen zien op waarderelevante objectkenmerken. Een subsidiair doel is te inventariseren welke objectgegevens überhaupt relevant zijn voor de waardebepaling van woningen. Een ander subsidiair doel is te verifiëren of de objectgegevens die zijn geregistreerd (zie 4.6), overeenstemmen met de werkelijke objectgegevens van woning tot woning.71.

Stap 1 van de permanente marktanalyse is het verzamelen van verkoopgegevens van verkochte woningen en vraagprijzen van te koop staande woningen. De verkoopgegevens van verkochte woningen zijn afkomstig van het Kadaster72.– preciezer gezegd, de Dienst voor het kadaster en de openbare registers (de Dienst). Terzijde merk ik op dat de Dienst een publiekrechtelijke rechtspersoon is.73.Volgens de Instructie is een groot gedeelte van vraagprijzen van te koop staande woningen beschikbaar via andere bronnen, waaronder het zogeheten WOZ-datacenter.74.Het WOZ-datacenter maakt deel uit van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), een privaatrechtelijke rechtspersoon.

Stap 2 is het beoordelen van geregistreerde objectkenmerken. Primaire kenmerken zijn absolute kenmerken van een woning, zoals de grootte van het perceel, de woning of eventuele objectdelen (bijvoorbeeld: tuinhuis of garage), het bouwjaar, de buurt en het type woning. Secundaire kenmerken zijn relatieve kenmerken van een woning (ten opzichte van andere woningen), zoals kwaliteit, onderhoud, uitstraling, doelmatigheid, voorzieningen en ligging van een woning (KOUDVL-factoren).75.Zoals gezegd (zie 4.6), het college registreert waarderelevante objectgegevens van alle woningen. Dit omvat niet per se alle secundaire kenmerken. Het omvat niet eens per se alle primaire kenmerken. Zoals de Instructie expliciteert,76.bepaalt namelijk de markt welke primaire of secundaire kenmerken waarderelevant zijn. Dit geldt voor welke kenmerken het college registreert. Het geldt ook – en vooral – voor welke kenmerken worden betrokken in een modelmatige waardebepaling (zie 4.33).

Stap 2 dient ertoe te controleren of de geregistreerde objectkenmerken actueel en juist zijn.77.Daartoe worden de verkoopgegevens van verkochte woningen die zijn verzameld in stap 1, vergeleken met de geregistreerde objectkenmerken van dezelfde woningen. Immers, een wijziging in hun objectkenmerken kan zijn ontstaan door een vergunningsvrije verbouwing,78.een vergunningsplichtige verbouwing waarvoor geen vergunning is verleend,79.of eenvoudigweg achterstallig onderhoud.80.Dit kan blijken uit een vergelijking met verkoopgegevens, bijvoorbeeld doordat de beschrijving van een verkochte woning niet klopt met de geregistreerde kenmerken van dezelfde woning.81.

Stap 3 is het inwinnen van aanvullende informatie. Evenals stap 2, dient stap 3 ertoe te controleren of de geregistreerde objectkenmerken actueel en juist zijn. Daartoe is alleen een vergelijking met verkoopgegevens onvoldoende omdat zulke gegevens niet elke wijziging in waarderelevante objectkenmerken prijsgeven en zo’n vergelijking zich niet uitstrekt tot alle woningen maar is beperkt tot de verkochte woningen. De geregistreerde objectkenmerken van alle woningen worden dan ook vergeleken met vele andere bronnen. De Instructie bevat een niet-uitputtende lijst van andere bronnen, die loopt van geautomatiseerde vergelijking met basisregistraties tot handmatige vergelijking met luchtfoto’s en van periodieke uitwisseling van gegevens door bijvoorbeeld beleggers of woningcorporaties, tot eenmalige opgave door de belanghebbende zelf.82.Ten behoeve van (een begin van) inzicht in de praktijk van modelmatige waardebepaling behandel ik enige bronnen.

Eén van de bronnen is de beschrijving van te koop staande woningen en de daarbij behorende foto’s.83.De beschrijving kan aanwijzingen bevatten dat bijvoorbeeld het type of soort woning, de grootte van het perceel, de woning zelf of eventuele objectdelen niet overeenstemmen met de geregistreerde primaire objectkenmerken van dezelfde woning. Daarnaast kunnen de foto’s aanwijzingen bevatten dat één of meer KOUDVL-factoren niet overeenstemmen met de geregistreerde secundaire objectkenmerken daarvan. Telkens kunnen zulke aanwijzingen aanleiding geven tot nader onderzoek, zoals een opname ter plaatse.84.

Het WOZ-datacenter, dat deel uitmaakt van de VNG (zie 4.9), stelt een applicatie ter beschikking van gemeenten voor het raadplegen van de beschrijving van te koop staande woningen en de daarbij behorende foto’s. Deze applicatie is de zogeheten iWOZ, die vraagprijzen, beschrijvingen en foto’s van zulke woningen verzamelt, archiveert en toont via het besloten deel van de website van het WOZ-datacenter.85.Het openbare deel van dezelfde website vermeldt over dit besloten deel, waaronder iWOZ:86.

“Een deel van het WOZ-datacenter is uitsluitend toegankelijk voor medewerkers van gemeenten en uitvoeringsorganisaties die zich bezighouden met de uitvoering van de Wet WOZ. Dit deel bevat "privacygevoelige informatie”. Het is daarom een strikt beveiligd internetportaal dat alleen toegankelijk is voor gemeentelijke WOZ-medewerkers en dienstverleners die vallen onder de geheimhoudingsverplichting van artikel 2.5 Algemene wet bestuursrecht.”

Een andere bron is de opgave door de belanghebbende zelf.87.Zie ik het goed, dan doelt de Instructie daarmee op de particuliere eigenaar of gebruiker van een woning. De heffingsambtenaar kan diegene vragen gegevens te verstrekken over de (primaire of secundaire) objectkenmerken van de ‘eigen’ woning. Daartoe is diegene gehouden, dunkt me, want zulke gegevens kunnen van belang zijn voor de waardebepaling en -vaststelling te zijnen aanzien.88.Of de heffingsambtenaar kan diegene vragen aan te geven of de geregistreerde objectkenmerken van de ‘eigen’ woning kloppen met de werkelijke objectkenmerken daarvan. Dit kan via een (digitaal) formulier, waarbij de particuliere eigenaar of gebruiker van een woning de mogelijkheid heeft foto’s van de ‘eigen’ woning te verstrekken.89.

Daarmee hebben beide bronnen tot gevolg dat foto’s van woningen worden geraadpleegd bij het controleren van de geregistreerde (primaire en secundaire) objectkenmerken. In dit verband heeft de Waarderingskamer een richtlijn geformuleerd voor het gebruik van foto’s daarbij.90.De richtlijn is opgesteld naar aanleiding van een daartoe strekkend advies van de Autoriteit Persoonsgegevens en beoogt de privacy van bewoners te waarborgen.91.De Waarderingskamer acht de richtlijn van belang zowel wanneer foto’s afkomstig zijn van bewoners zelf, zoals bij de opgave door de belanghebbende, als wanneer zij afkomstig zijn uit een andere bron, zoals iWOZ of opname ter plaatse.92.De richtlijn houdt in dat foto’s met privacygevoelige informatie niet mogen worden gebruikt, zoals foto’s met personen, uitingen van geloofsovertuiging, voorkeur, gezondheid of ras. Volgens de richtlijn mogen foto’s worden gebruikt die informatie tonen over de onroerende zaak zelf want alleen zulke informatie is nodig ter controle van geregistreerde secundaire kenmerken, en niet (ook) over roerende of persoonlijke zaken. De richtlijnen geven voorbeelden:93.

“WEL: trappen, muren, vloeren, plafonds (vochtplekken, scheuren, houtrot) maarGEEN: meubels, vloerkleden of schilderijen.

WEL: afwerking van de keuken(kastjes), badkameronderdelen (bad, vloer, douche) maarGEEN: keukengerei, voedsel, toiletartikelen of medische voorzieningen.

WEL: raamkozijnen, (centrale) verwarming, energievoorzieningen zoals isolatie, maarGEEN: bedden, kasten of lampen.”

Tevens houdt de richtlijn in dat foto’s met privacygevoelige informatie direct worden verwijderd. Volgens de richtlijn mogen foto’s slechts worden bewaard als zij nodig zijn ter controle van geregistreerde secundaire kenmerken en moeten bewaarde foto’s worden verwijderd uiterlijk na zeven jaar of zoveel eerder als zij niet langer nodig zijn.94.

De Waarderingskamer houdt onder meer toezicht op stappen 2 en 3, die ertoe dienen te controleren of de geregistreerde objectkenmerken actueel en juist. Blijkens de Instructie vergt zij dat primaire en secundaire objectkenmerken van alle woningen minstens eenmaal in een periode van vijf jaar worden beoordeeld, en wel door een jaarlijkse controle van objectkenmerken bij telkens 20% van alle woningen.95.Bovendien vergt zij dat minstens jaarlijks wordt beoordeeld of de objectkenmerken die zijn geregistreerd, (nog steeds) waarderelevant zijn. Hetzelfde geldt voor de objectkenmerken die worden betrokken in een modelmatige waardebepaling.96.

Stap 4 is het analyseren van marktgegevens. Dit dient ertoe te beoordelen of en, zo ja, in hoeverre marktgegevens geschikt zijn voor gebruik in een modelmatige waardebepaling. Zo wordt beoordeeld of hetgeen is verkocht, telkens overeenkomt met hetgeen art. 16 Wet WOZ aanmerkt als één onroerende zaak. Zo ook wordt beoordeeld of de omstandigheden waaronder is verkocht, telkens overeenkomen met die waarop art. 17(2) Wet WOZ doelt. Ook dient deze stap ertoe te beoordelen welke objectkenmerken waarderelevant zijn en in hoeverre elk van de waarderelevante objectkenmerken bijdraagt aan de marktwaarde van woningen.97.Blijkens de Instructie vergt de Waarderingskamer dat gemeenten minstens jaarlijks beoordelen of de objectkenmerken die zij waarderelevant achten, aansluiten op hetgeen de markt waarderelevant acht.98.

Alle gegevens die zijn verzameld, geanalyseerd en geregistreerd in de eerste fase van permanente marktanalyse van woningen, (kunnen) worden gebruikt in de daaropvolgende fase van modelmatige waardebepaling van woningen, bijvoorbeeld bij de inrichting van het taxatiemodel of bij de keuze welke objectkenmerken dit model waarderelevant acht.99.Op deze tweede fase ga ik thans in.

Modelmatige waardebepaling

De fase van modelmatige waardebepaling valt uiteen in zes stappen (zie 4.7). Stap 1 is het selecteren van een taxatiemodel. Een taxatiemodel is de uitdrukking van het verband tussen de woningen en hun modelwaarden. De term ‘modelwaarden’ doelt op de waarden die het model genereert voor de te taxeren woningen. Een taxatiemodel is dus niet het geautomatiseerde systeem dat modelwaarden genereert. Dit systeem is het hulpmiddel waarmee een taxatiemodel de onderlinge verhoudingen uitdrukt tussen de woningen en hun modelwaarden. Het model zelf is de weergave van deze onderlinge verhoudingen.100.Hoewel het geautomatiseerde systeem en het taxatiemodel aldus zijn te onderscheiden van elkaar in conceptueel opzicht, zijn zij onlosmakelijk verbonden met elkaar in praktisch opzicht: het model bestaat niet los van het systeem want dit model geeft die onderlinge verhoudingen weer via dat systeem.

Blijkens de Instructie maakt de Waarderingskamer onderscheid tussen vier typen van taxatiemodellen. Dit zijn ideaaltypen want zij merkt op dat in de praktijk van modelmatige waardebepaling mengvormen van deze typen worden toegepast.101.Ik vat de ideaaltypen samen als volgt:102.

De vraag dringt zich op waarom de Waarderingskamer onderscheidt tussen modellen van type A en type B wanneer beide typen slechts verschillen in het aantal verkoopcijfers dat elk betrekt in een groepsgewijze benadering voor het generen van modelwaarden. Het antwoord volgt mijns inziens uit de Vraagbaak, waarin de Waarderingskamer toelicht welke kwaliteitseisen gelden voor het taxatiemodel. Eén van de kwaliteitseisen is dat een model minstens 25 verkoopcijfers betrekt ter bepaling van modelwaarden. De Vraagbaak vervolgt dat modellen van type A zich daarom niet mogen beperken tot een geringer aantal verkoopcijfers binnen dezelfde groep als de desbetreffende woning:103.

“(…) Deze eis houdt onder meer in dat de taxatie van woningen in een model dat gebruik maakt van afgebakende groepen (type a zoals genoemd in de Waarderingsinstructie) niet alleen gebaseerd mag zijn op verkoopprijzen binnen die groep. Er moet ook een geautomatiseerde of interactieve vergelijking gemaakt zijn met andere typen woningen of woningen in een andere buurt. Indien aantoonbaar te weinig verkoopcijfers beschikbaar zijn, kan eventueel met een geringer aantal worden volstaan; (…)”

Gegeven die kwaliteitseis, meen ik ervan te mogen uitgaan dat gemeenten de modelmatige waardebepaling plegen te baseren op de verkoopgegevens van minstens 25 verkochte woningen. Anders gezegd, ik ga ervan uit dat in de regel de verkoopcijfers, primaire en secundaire objectkenmerken van 25 of nog meer verkochte woningen ten grondslag liggen aan de modelwaarde van een woning, in die zin dat deze modelwaarde berust op een vergelijking van de woning met evenzoveel verkochte woningen. Ook ga ik ervan uit dat deze regel uitzondering lijdt in voorkomende gevallen, waaronder het geval dat de verkoopgegevens van slechts een geringer aantal verkochte woningen beschikbaar zijn.

Hoewel noch de Instructie noch de Vraagbaak het expliciteert, berust de modelwaarde van een woning op een vergelijking met een denkelijk (nog) veel groter aantal verkochte woningen in modellen van type D, die immers in toenemende mate gebruik maken van kunstmatig intelligente technieken. In de Vraagbaak suggereert de Waarderingskamer wel dat zulke modellen de verkoopgegevens van een zeer groot aantal verkochte woningen betrekken bij het bepalen van modelwaarden want zij maken onder meer gebruik van machine learning. Eén van de kenmerken van machine learning is nu dat het zeer grote gegevenssets vereist. In hun monografie over belastingrecht en technologie noemen Bomer e.a. ter illustratie een set van drie miljoen afbeeldingen van hetzelfde voorwerp of een set van vijftigduizend fiscale arresten.104.

De Waarderingskamer antwoordt bevestigend op de vraag of modellen die uitgaan van machine learning mogen worden gebruikt bij de modelmatige waardebepaling.105.Zij ziet als voordeel dat deze techniek sneller een toereikende weergave van onderlinge verhoudingen tussen de woningen en hun modelwaarde bereikt dan andere technieken. Wel ziet zij als nadeel dat die techniek niet steeds een transparante weergave bereikt, in die zin dat een modelwaardeverschil tussen twee of meer woningen eenduidig is terug te voeren op een verschil in objectkenmerken tussen de woningen:106.

“De genoemde technieken maken het inrichten en optimaliseren van een taxatiemodel veelal veel sneller dan het kalibreren van een taxatiemodel met de oorspronkelijke technieken. Daarom leent machine learning zich met name voor een situatie dat gewerkt wordt met verschillende modellen naast elkaar als dan niet door gebruik van een validatiemodel naast het primaire taxatiemodel.

Een andere reden waarom machine learning vaak gebruikt wordt voor de inrichting van een validatiemodel is dat bij toepassing van dit soort technieken veelal taxatiemodellen ontstaan die een goede weergave vormen van de verhoudingen op de markt, maar dat deze modellen veelal niet transparant zijn, omdat onderlinge verschillen lang niet altijd eenduidig en kwantitatief af te leiden zijn uit de verschillen in geregistreerde kenmerken.”

Het nadeel is dus dat modellen die uitgaan van machine learning, weliswaar een verband leggen tussen woningen en hun modelwaarden via waarderelevante objectkenmerken (evenals modellen van een ander type), maar niet steeds inzichtelijk maken welk verband zij leggen daartussen of welke objectkenmerken in welke mate zij waarderelevant achten (anders dan modellen van een ander type).107.Zowel dit verband als deze mate ligt als het ware besloten in de structuur van het model zelf – dus: in de lerende machine.

Elders in de Vraagbaak benoemt de Waarderingskamer hetzelfde nadeel.108.Dit nadeel brengt haar tot het advies een model dat uitgaat van machine learning te selecteren als controle- of validatiemodel. Een controle- of validatiemodel richt zich niet op het genereren van modelwaarden, maar bijvoorbeeld op het analyseren van marktgegevens ter bepaling van welke objectkenmerken in welke mate waarderelevant zijn (stap 4 in de permanente marktanalyse; zie 4.19) of op het vergelijken van de modelwaarden die het taxatiemodel genereert ter beoordeling van de kwaliteit van dit model.109.Voor zover ik heb kunnen nagaan, formuleert de Waarderingskamer evenwel niet een kwaliteitseis die zich verzet tegen het selecteren van uitsluitend een model dat uitgaat van machine learning.

Terzijde merk ik op dat het advies van de Waarderingskamer impliceert dat gemeenten een combinatie van twee of meer taxatiemodellen (kunnen) selecteren, waarbij één model kan uitgaan van machine learning.110.Begrijp ik het goed, dan omvat zo’n combinatie een primair model, dat dient voor het genereren van modelwaarden zonder gebruik van machine learning. Daarnaast omvat zo’n combinatie één of meer subsidiaire modellen, al dan niet met gebruik van machine learning. De subsidiaire modellen kunnen het primaire model ‘voeden’ doordat zij zijn gebruikt ter bepaling van de waarderelevante objectkenmerken waarmee het primaire model modelwaarden genereert. Of zij kunnen het primaire model valideren doordat zij hun modelwaarden vergelijken met die van dit model. In deze gemeenschappelijke bijlage spreek ik niettemin gemakshalve over een model (in plaats van een combinatie van modellen).

Stap 2 is het opstellen van toetsingsnormen ter beoordeling van modelwaarden. De WOZ-waarde die wordt toegekend aan een woning, is niet steeds gelijk aan de modelwaarde die het initiële model genereert voor de woning. Dit heeft twee redenen. De eerste reden houdt verband met stap 3, waarin het model onder meer wordt gekalibreerd. Dit betekent dat de vergelijking die het model maakt van een woning met verkoopgegevens van verkochte woningen, wordt geoptimaliseerd in een aantal iteraties.111.

Ter verduidelijking geef ik een – toegegeven: gechargeerd – voorbeeld. Stel dat in een zekere gemeente de woningen zijn verdeeld over drie buurten: een historisch centrum, een woonwijk uit de jaren zeventig en een nieuwbouwwijk in ontwikkeling. Stel ook dat in het afgelopen jaar alleen woningen zijn verkocht in de nieuwbouwwijk. Daarvan uitgaande, zou een eerste versie van het model een secundair objectkenmerk als onderhoud niet waarderelevant achten want dit kenmerk doet denkelijk niet ertoe bij nieuwbouwwoningen. Maar het doet wel ertoe bij woningen die zijn gebouwd in de zeventiger jaren en nog meer bij (nog oudere) woningen in het historisch centrum. Kalibratie dient ertoe dat een tweede (of latere) versie van het model dat kenmerk alsnog waarderelevant acht en ook dat de mate waarin het waarderelevant is, verschilt tussen woningen in het historisch centrum en die in de woonwijk uit de jaren zeventig.112.In de Vraagbaak gaat de Waarderingskamer eveneens ervan uit dat gemeenten beschikken over meer dan één versie van hetzelfde taxatiemodel. Zij licht daarin toe dat bijvoorbeeld stap 3 moet worden herhaald totdat het uiteindelijke model aansluit op de marktgegevens.113.

De tweede reden houdt verband met stap 6, die ertoe dient te beoordelen of aanleiding bestaat voor het handmatig aanpassen van de modelwaarde van een woning. Anders dan stap 3, leidt stap 6 niet tot een aanpassing op macroniveau – dus: in de inrichting van het model – maar op microniveau – dus: in de uitkomst van het model in individuele gevallen. Ook na kalibratie kan de modelwaarde in individuele gevallen onvoldoende aansluiten op de marktgegevens.114.Daarom kan stap 6 ertoe leiden dat de WOZ-waarde van een woning wordt bepaald in afwijking van de modelwaarde van de woning – een zogeheten overrule (zie 4.41).

Het gaat mij bij stap 2 niet zozeer om de toetsingsnormen die gemeenten opstellen voor het beoordelen van modelwaarden. Het gaat mij veeleer om de kwaliteitseisen die de Waarderingskamer formuleert daarvoor. Deze kwaliteitseisen illustreren namelijk de wijze waarop modellen plegen te zijn ingericht.

Eén van de kwaliteitseisen is dat het model wordt ‘gevoed’ met alle verkoopcijfers van verkochte woningen uit de periode van vijf jaar vóór de waardepeildatum en zes maanden nadien en met alle primaire en secundaire objectkenmerken van elke te taxeren woning. Dit waarborgt dat het model op controleerbare wijze de marktontwikkeling inzichtelijk maakt voor de periode tussen de verkoopdatum en de waardepeildatum. Het waarborgt ook dat het model elk waarderelevant objectkenmerk kan betrekken bij het bepalen van de modelwaarden.115.Zoals gezegd (zie 4.23), een andere kwaliteitseis is dat het model modelwaarden bepaalt via een vergelijking met verkoopgegevens, waaronder primaire en secundaire objectkenmerken, van minstens 25 verkochte woningen bij het bepalen van de modelwaarde voor enige woning.

Nog een andere kwaliteitseis is dat het model zowel dynamisch als robuust is. Een model is dynamisch als het is ingericht op een zodanige wijze dat het kan worden gebruikt voor een modelmatige waardebepaling naar een latere waardepeildatum.116.Een model is robuust als de verandering in modelwaarde die optreedt door een verandering in een primair of secundair objectkenmerk, overeenkomt met de verwachting.117.Dit betekent dat het model moet leiden tot een gelijke modelwaarde voor twee woningen met onderling gelijke objectkenmerken. Het betekent ook dat het model moet leiden tot een ongelijke modelwaarde voor twee woningen met onderling ongelijke objectkenmerken, en wel naar de (waarderelevante) mate van ongelijkheid.118.

Deze kwaliteitseisen hebben gemeen dat zij zien op het gebruik van het model ter bepaling van modelwaarden. Weer andere kwaliteitseisen zien op het gebruik van het model ter onderbouwing van de WOZ-waarde die is toegekend aan een woning. Zo moet het model de heffingsambtenaar in staat stellen de ontwikkeling in WOZ-waarde te verklaren tussen twee opeenvolgende waardepeildata. Dit is van groot belang voor de acceptatie van de vastgestelde waarde, aldus de Waarderingskamer.119.

Voor die acceptatie is eveneens van belang dat het model niet alleen een modelwaarde genereert van woning tot woning, maar ook de onderbouwing van elke modelwaarde. Daartoe moet het model de optie bieden een taxatieverslag met vergelijkingsobjecten op te maken. Deze optie is interactief: desgewenst kan de heffingsambtenaar een ander vergelijkingsobject selecteren als hij van oordeel is dat dit leidt tot een betere onderbouwing. Die optie kan evenwel niet leiden tot een hogere of lagere modelwaarde, maar slechts tot een andere onderbouwing van de vastgestelde waarde.120.Voor zover ik heb kunnen nagaan, stelt de Waarderingskamer evenwel niet een kwaliteitseis die met zich brengt dat het model een optie biedt opdat de heffingsambtenaar méér of andere gegevens dan een taxatieverslag met vergelijkingsobjecten kan verstrekken ter onderbouwing van een modelwaarde.

Wel moet het model de heffingsambtenaar in staat stellen een verklaring te geven voor bijvoorbeeld de verandering in modelwaarde die optreedt door een onjuist objectkenmerk, voor het verschil van de modelwaarde ten opzichte van (de getaxeerde waarde en de verkoopprijs) van een vergelijkingsobject of voor het verschil van de modelwaarde ten opzichte van (de getaxeerde waarde en de verkoopprijs) van een (bijvoorbeeld door de belanghebbende aangedragen) willekeurig object. Dit ondersteunt hem in het beoordelen van daarmee corresponderende bezwaargronden tegen de vastgestelde waarde.121.

Stap 3 is het inrichten en kalibreren van het taxatiemodel, welke stap al is besproken (zie 4.29-4.30). Stap 4 is het genereren van een modelwaarde voor elke te taxeren woning. In de Vraagbaak licht de Waarderingskamer deze stap toe als volgt:122.

“(…) berekenen van een waarde voor de desbetreffende woning door een directe vergelijking met een verkochte woning, een rekenkundige formule of een combinatie van beide. Bij de toepassing van modellen die gebaseerd zijn op kunstmatige intelligente technieken (AI) of machine learning is meestal sprake van een combinatie van beide, waarbij het vaak lastig is om de gemaakte vergelijkingen en rekenkundige formules expliciet uit het systeem te abstraheren; (…).”

Uit deze toelichting begrijp ik dat modellen van type A of B modelwaarden berekenen door een vergelijking met verkoopgegevens van verkochte woningen want zulke modellen gaan uit van een groepsgewijze benadering (zie 4.22). Ook begrijp ik daaruit dat modellen van type D modelwaarden berekenen door een rekenkundige formule, voor zover zij uitgaan van statistische regressie. Hetzelfde geldt voor modellen van type C, die immers uitgaan van kengetallen. Het is anders voor zover modellen van type D uitgaan van kunstmatig intelligente technieken, waaronder machine learning. In zoverre begrijp ik uit die toelichting dat zulke modellen modelwaarden berekenen door een combinatie van een vergelijking met verkoopgegevens en een rekenkundige formule (die het model denkelijk afleidt uit verkoopcijfers, primaire en secundaire objectkenmerken). Diezelfde toelichting herhaalt het nadeel dat de combinatie als het ware ligt besloten in de lerende machine zelf (zie ook 4.26): zij maken niet inzichtelijk welke combinatie van welke vergelijking en welke formule leidt tot een modelwaarde.

Stap 5 is het beoordelen of het model voldoet aan de toetsingsnormen die zijn opgesteld in stap 2 (zie 4.29). Daarmee kan stap 5 aanleiding geven tot nadere kalibratie van het model (via herhaling van stap 3; zie 4.29-4.30). Daarnaast kan deze stap aanleiding geven tot een nadere marktanalyse (via herhaling van stappen 1-4 daarvan; zie 4.8-4.20).123.Zo kan blijken dat het model een primair of secundair objectkenmerk waarderelevant acht, terwijl dit kenmerk nog niet is geregistreerd voor alle te taxeren woningen.124.Het kan ook blijken dat zo’n object kenmerk niet (langer) juist is geregistreerd voor sommige te taxeren woning. Uiteindelijk is het model afgerond als het voldoet aan de toetsingsnormen.

Stap 6 is het handmatig aanpassen van de modelwaarde. Zoals gezegd (zie 4.31), deze stap geschiedt in gevallen waarin de uitkomst van het model daartoe aanleiding geeft. Dit impliceert dat vakbekwame medewerkers, zoals taxateurs, niet alleen zijn betrokken bij de stappen 1-5 van modelmatige waardebepaling van woningen. Zij zijn ook betrokken bij de laatste stap daarvan opdat zij beoordelen of en, zo ja, in welke mate de uitkomst van het model in individuele gevallen aanpassing behoeft – hoe volledig, actueel en juist ook de gegevensverzameling en hoe verfijnd ook het model is. Ook in de Vraagbaak benadrukt de Waarderingskamer dat de kwaliteit van de waardebepaling niet alleen afhangt van de kwaliteit van de gegevensverzameling of van het model, maar ook van de kwaliteit van de betrokken medewerkers:125.

“De Waarderingskamer is van mening dat het voor goede taxatieresultaten noodzakelijk is dat er wordt gewerkt met (ook door de belanghebbende) gecontroleerde gegevens, betrouwbare systemen en vakbekwame mensen.”

Bespreking met medewerkers van de Waarderingskamer

Zoals opgemerkt in 1.7 heb ik ter voorbereiding van deze bijlage samen met één van mijn medewerkers een bespreking gehad met twee medewerkers van de Waarderingskamer (de medewerkers). Hierna doe ik een (zakelijk) verslag van deze bespreking. Dat verslag neem ik overigens met instemming van de medewerkers op, na het aan hen te hebben voorgelegd.

Tijdens de bespreking zijn de medewerkers ingegaan op de wijze waarop marktgegevens worden verzameld. Zij hebben toegelicht dat de Dienst verkoopgegevens van verkochte woningen ter beschikking stelt (vgl. 4.9) en ook dat het WOZ-datacenter zowel vraagprijzen van te koop staande woningen als de beschrijving en bijbehorende foto’s van verkochte of te koop staande woningen ter beschikking stelt (vgl. 4.13-4.15). De terbeschikkingstelling van die gegevens vindt plaats op verzoek van een gemeente. Zij geschiedt door de Dienst als onderdeel van de verstrekking van de gegevens uit de Basisregistratie Kadaster en wordt via een landelijk systeem van budgetfinanciering betaald. Zij geschiedt door het WOZ-datacenter via de applicatie iWOZ tegen een betaling van een tarief (vgl. 4.14).

De beschrijving en bijbehorende foto’s van verkochte of te koop staande woningen die via de applicatie iWOZ beschikbaar zijn, zijn voor gemeenten een wezenlijke bron van gegevens over primaire en secundaire objectkenmerken. Tevens is en blijft voor hen de opgave door de belanghebbende zelf een wezenlijke bron van zulke gegevens (vgl. 4.15). De medewerkers hebben toegelicht dat een positief en negatief effect is waar te nemen bij de opgave door de belanghebbende zelf.

Het positieve effect is dat de opgave kan bijdragen aan acceptatie van de vastgestelde waarde door belanghebbenden. Uit de ervaringen van gemeenten is het beeld naar voren gekomen dat dit effect optreedt als de opgave voorafgaat aan het nemen van de WOZ-beschikking. Dan hebben belanghebbenden de gelegenheid te laten weten aan de heffingsambtenaar dat de geregistreerde objectkenmerken juist zijn, althans welke objectkenmerken ontbreken of onjuist zijn. Zij die gebruik maken van deze gelegenheid, maken minder vaak bezwaar tegen de WOZ-beschikking dan zij die dezelfde gelegenheid niet krijgen of benutten. Dat effect treedt op wanneer het kenbaar is voor hen, bijvoorbeeld via een digitaal raadpleegbaar taxatieverslag, dat de objectkenmerken die zij juist achten, overeenkomen met die waarop de waardebepaling berust.

Het negatieve effect houdt verband met de medewerking van belanghebbenden aan de opgave. Eveneens is namelijk het beeld naar voren gekomen dat belanghebbenden minder vaak meewerken daaraan als zij percipiëren dat de gegevens die zij verstrekken, niet of onvoldoende vertrouwelijk zullen blijven. De medewerkers hebben toegelicht dat dit negatieve effect des te sterker is als belanghebbenden percipiëren dat de gegevens openbaar (kunnen) worden op enig moment. Ter illustratie hebben de medewerkers gewezen op de instructie voor het gebruik van foto’s voor het bepalen van secundaire objectkenmerken (vgl. 4.16-4.17). Deze instructie beoogt te waarborgen dat foto’s mét privacygevoelige informatie überhaupt niet worden gebruikt daarvoor en ook dat foto’s zónder privacygevoelige informatie niet langer worden bewaard dan nodig is.

Overigens is het negatieve effect niet beperkt tot de opgave door de belanghebbende zelf voor de permanente marktanalyse of modelmatige waardebepaling van woningen. Het is volgens de medewerkers meer in het algemeen een wezenlijk probleem in de uitvoering van de Wet WOZ dat verzoeken om gegevensverstrekking onbeantwoord blijven. Dit geldt in gevallen waarin degene tot wie het verzoek zich richt, niet wettelijk verplicht is gegevens te verstrekken. Het geldt ook – en juist – in gevallen waarin diegene wél wettelijk verplicht is daartoe.

Daarnaast is de modelmatige waardebepaling van woning aan bod gekomen tijdens de bespreking. De medewerkers hebben onder meer aangegeven dat modellen van het type D, die uitgaan van een statistische benadering, verschillen van modellen van het type A en B, die uitgaan van een groepsgewijze benadering (vgl. 4.22). In een groepsgewijze benadering genereert het model een modelwaarde voor een woning doordat het een woning vergelijkt met verkoopcijfers van verkochte woningen binnen dezelfde groep (type A) en daarbuiten (type B), waarbij het model rekening houdt met onderlinge verschillen in objectkenmerken. Zo’n benadering komt in wezen neer op een rechtstreekse vergelijking van de te taxeren woning met verkochte woningen.

Het is anders in een statistische benadering, waarin de objectkenmerken en verkoopcijfers van verkochte woningen als het ware een wolk aan datapunten vormen. Eerst gebruikt het model regressieanalyse ter bepaling van de samenhang tussen waarderelevante objectkenmerken en verkoopcijfers. Het model vat deze samenhang in een rekenkundige formule, die als het ware de best passende lijn tekent door de wolk aan datapunten. De output van de formule is de modelwaarde. De input daarvan valt uiteen in elk van de waarderelevante objectkenmerken (en een storingsterm voor de variatie in verkoopcijfers die losstaat van de variatie in waarderelevante objectkenmerken). Vervolgens genereert het model een modelwaarde voor een woning doordat het die waarde berekent, gegeven de waarderelevante objectkenmerken van de desbetreffende woning.

De medewerkers hebben het verschil in werking tussen een groepsgewijze en statistische benadering geïllustreerd met de grondstaffel. In een groepsgewijze benadering dient de grondstaffel ter benadering van de modelwaarde van grondoppervlak. Dit is niet zo in een statistische benadering, die regressieanalyse gebruikt ter bepaling van de afnemende meerwaarde van een toenemende grondoppervlak. Daarmee drukt het model (ook) de afnemende waarde uit in een continue lijn – want: in een rekenkundige formule – voor elk grondoppervlak. Korter gezegd, in zo’n benadering mist het model een grondstaffel. Zie echter 4.57 e.v. voor een nuancering.

Volgens de medewerkers is ook in een statistische benadering de modelwaarde van een woning te vergelijken met die van een andere woning. Het verschil in waarderelevante objectkenmerken tussen twee woningen vindt uitdrukking in het verschil in modelwaarde. Als beide woningen onderling verschillen in twee waarderelevante objectkenmerken, geeft het verschil in modelwaarde nog niet prijs in hoeverre dit verschil ontstaat door het ene dan wel het andere objectkenmerk. Daartoe is vereist dat beide woningen worden vergeleken met nog een derde woning, die slechts verschilt in één van de twee waarderelevante objectkenmerken waarin de eerste twee woningen verschillen. Dan leert een onderlinge vergelijking van de drie modelwaarden in hoeverre het verschil in modelwaarde ontstaat door het onderlinge verschil in elk van de twee waarderelevante objectkenmerken. Daarbij is belangrijk om te realiseren dat in de praktijk woningen vaak op een groter aantal kenmerken van elkaar verschillen, zodat lang niet altijd met het onderling vergelijken van een beperkt aantal woningen het inzicht volledig kan worden gevormd.

Weliswaar voorzien veel modellen in de optie om op geautomatiseerde wijze een model-taxatieverslag op te maken (vgl. 4.36), conform het in de regelgeving beoogde model-taxatieverslag, maar de medewerkers hebben erop gewezen dat modellen niet of slechts in geringe mate voorzien in de optie om andere gegevens te verstrekken die zijn gebruikt in de modelmatige waardebepaling van een woning. De medewerkers verwachten dan ook dat het gepaard zal gaan met aanzienlijke kosten voor gemeenten als zij naar aanleiding van individuele verzoeken telkens wisselende gegevens moeten verstrekken.

Bovendien hebben de medewerkers erop gewezen dat niet alle gegevens die zijn gebruikt in de modelmatige waardebepaling van woningen, ter beschikking staan van gemeenten. Voor zover modellen van type D uitgaan van kunstmatige intelligente technieken, waaronder machine learning, valt te denken aan het algoritme dat de machine in staat stelt te leren (vgl. 4.25-4.26). Dit algoritme staat niet ter beschikking van gemeenten die zulke modellen selecteren, kalibreren en hanteren voor de modelmatige waardebepaling van woningen. Het staat daarentegen ter beschikking van de marktpartij van wie zij zulke modellen afnemen; deze marktpartij heeft dat algoritme ontwikkeld.

Zelfs als alle gegevens die zijn gebruikt in de modelmatige waardebepaling van woningen, ter beschikking staan van gemeenten, staat het volgens de medewerkers hen niet altijd vrij al die gegevens te verstrekken. Zo kan het algoritme dat de machine in staat stelt te leren, ter beschikking zijn gesteld onder het beding dat het niet wordt verstrekt aan een derde. Dit beding zou gemeenten plaatsen voor een onbevredigende keuze als zij dat algoritme moeten verstrekken naar aanleiding van een daartoe strekkend verzoek: ofwel zij komen het beding na doordat zij niet tegemoetkomen aan het verzoek, ofwel zij komen tegemoet aan het verzoek doordat zij het beding niet nakomen.

Overigens is zo’n onbevredigende keuze niet beperkt tot modellen die uitgaan van kunstmatig intelligente technieken. Eenzelfde keuze zou volgens de medewerkers kunnen spelen bij andere modellen want een gemeente betrekt het model van een marktpartij, die beperkingen pleegt te stellen aan de openbaarmaking van de wijze waarop het model werkt. Het feit dat het gemeenten niet vrij staat om gegevens te verstrekken waarover zij beschikken, geldt niet alleen voor gegevens die ter beschikking staat van een marktpartij van wie men de modellen afneemt. De door de Dienst geleverde verkoopprijzen van woningen mogen bijvoorbeeld ook uitsluitend in een beperkte mate (maximaal aantal verkoopprijzen) verstrekt worden ter onderbouwing van een WOZ-waarde.

Aanvullende vraag aan medewerkers van Waarderingskamer

Sommige gemeenten beschrijven de wijze waarop een taxatiemodel modelwaarden voor woningen genereert in een verantwoordingsdocument. Zo’n document komt ook ter sprake in de toelichting op twee concept-wijzigingen van de Regeling die zijn voorgelegd ter consultatie, waarop ik inga in onderdeel 5.

Op deze plaats is van belang dat in enkele verantwoordingsdocumenten is te vinden dat het taxatiemodel een grondstaffel hanteert, ook wanneer dit model uitgaat van een statistische benadering. Ik noem bijvoorbeeld het verantwoordingsdocument van de gemeente Amsterdam voor de jaren 2024 en 2025.126.Deze gemeente maakt gebruik van een statistisch taxatiemodel, dat Ortax heet, en van grondstaffels.127.Dat heeft bij mij geleid tot de vraag of ik het juist heb begrepen dat een grondstaffel mist in zo’n benadering (zie 4.50).

Deze vraag heb ik voorgelegd aan beide medewerkers van de Waarderingskamer bij emailbericht van 6 augustus 2025. Hun antwoord, dat is ingekomen bij e-mailbericht van 8 augustus 2025, komt erop neer dat mijn begrip in beginsel juist is. Wel nuanceren zij dat bij sommige gemeenten een extra functionaliteit kan zijn toegevoegd aan een statisch taxatiemodel, zoals Ortax. Deze extra functionaliteit drukt de afnemende meerwaarde van een toenemend grondoppervlak alsnog uit in een staffel (in plaats van een continue lijn). Die functionaliteit is toegevoegd door Ortec, de leverancier van Ortax, op verzoek van gemeenten die constateerden dat verschillen in het grondoppervlak tussen woningen onvoldoende tot uitdrukking kwamen zonder diezelfde functionaliteit. Voor de goede orde – en met voorafgaande instemming van beide medewerkers van de Waarderingskamer – citeer ik uit hun antwoord:

“We bespraken het principiële verschil tussen statistische modellen (regressie, waarvan inderdaad Ortax het meest duidelijke voorbeeld is) en modellen meer gericht op directe vergelijking binnen groepen (bijvoorbeeld 4Value van xxllnc).

In de mail melden jullie [mijn medewerker en mijzelf, MP] het Verantwoordingsdocument van Amsterdam bestudeerd te hebben. (…) Terecht constateren jullie dat in dit document staat dat gewerkt is met het Ortax model en dat toch sprake is van grondstaffels.

[Verantwoordingsdocumenten van andere organisaties die met het Ortax-model werken; MP] zijn bijvoorbeeld beschikbaar voor de gemeenten waarvoor Belastingsamenwerking Oost Brabant (bijvoorbeeld gemeente Oss) of Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (bijvoorbeeld gemeente Enschede) de WOZ-uitvoering verzorgt. (…). Enerzijds valt op dat structuur en inhoud van het verantwoordingsdocument sterk lijkt op dat van de gemeente Amsterdam. Dat is niet vreemd nu zij hetzelfde taxatiemodel gebruiken. Maar ook opvallend is dat waar Amsterdam duidelijk wel grondstaffels benoemd (en ook kwantificeert in de bijlage) dat dit bij de beide andere organisaties niet gebeurt. Hierin komt duidelijk naar voren dat taxatiemodellen niet statisch zijn en dat het werken met deze modellen ook in ontwikkeling is.

Deze ontwikkeling komt mede doordat diverse taxateurs bij gemeenten en belastingsamenwerkingen met verschillende systemen voor taxatiemodellen werken of hebben gewerkt. Dit is bijvoorbeeld omdat ze eerder bij een andere organisatie hebben gewerkt of dat hun organisatie overgestapt is naar een andere leverancier van de taxatiesoftware. Deze gebruikers van taxatiesoftware gebruiken ook de mogelijkheid om wensen en ideeën voor doorontwikkeling van de software kenbaar te maken aan de leverancier. Dat betekent ook dat regelmatig een bepaalde functionaliteit die geboden worden door een bepaalde applicatie later ook geuit wordt als een wens in de richting van de leverancier van een andere applicatie.

Organisaties die werken met een zuiver statistisch model (regressie) lopen er soms tegen aan dat bepaalde verschillen tussen gerealiseerde verkoopprijzen samenhangend met bepaalde kenmerken van de verkochte woningen niet goed tot uitdrukking komen in een zuiver regressiemodel. Dat hangt inderdaad samen met het feit dat regressiemodellen bij alle kenmerken eigenlijk uitgaan van een “vloeiende lijn”. Maar de markt laat zich niet altijd goed vertalen in vloeiende lijnen.

Daarom hebben gebruikers gevraagd of er in de taxatiesoftware van Ortec toch niet de mogelijkheid kon komen om bepaalde kenmerken niet zuiver als een lineaire regressie in het taxatiemodel te benaderen. Dat leidt er bijvoorbeeld toe dat de taxatiemodellen van Ortax wat betreft het omgaan met bijgebouwen (garages etc.) sterk lijken op modellen die uitgaan van directe vergelijking. Beide soorten modellen werken met een “bijgebouwmodel” waarbij een bepaald soort bijgebouw in een bepaald waardegebied in de taxatie wordt betrokken op basis van een referentiebedrag (met vaak nog bepaalde correctiemogelijkheden), Binnen de regressiemodellen kan deze benadering gezien worden als het introduceren van “dummy-variabelen”. Waarbij bijvoorbeeld de aanwezigheid van een garage (de dummy-variabele krijgt dan de waarde “1”, terwijl een woning zonder garage de waarde “0” voor deze dummy krijgt) in het model wordt gedefinieerd als een dummy-variabele.

Op vergelijkbare manier constateren gebruikers van de Ortax modellen soms (in bepaalde regio’s of bij bepaalde marktontwikkeling of bij grote variëteit aan te taxeren woningen) dat verschillen tussen woningen wat betreft de aanwezige grond niet goed tot uitdrukking komt en dat het element van afnemende meerwaarde van de “extra vierkante meters tuin” niet goed tot uitdrukking kwam. Dit leid dan tot te hoge modelwaarden voor woningen met veel grond of juist te lage modelwaarden voor woningen op kleine kavels. Daarom is op verzoek van de gebruikers ook in het taxatiesysteem van Ortec de mogelijkheid gecreëerd om deze afnemende meerwaarde van extra grondoppervlakte met gebruik van grondstaffels explicieter tot uitdrukking te brengen. De gemeente Amsterdam laat zien dat zij van deze mogelijkheid gebruik gemaakt heeft. Bij andere organisaties is dat dus nog niet op een vergelijkbare manier gedaan/zichtbaar gemaakt.

Naarmate meer gemeenten ook binnen het Ortec systeem gebruik maken van grondstaffels om het fenomeen “afnemende meerwaarde van een grotere kavel” in het model tot uitdrukking te brengen, zal het voor steeds meer organisaties mogelijk zijn om in een taxatieverslag en/of een verantwoordingsdocument informatie te geven over het gebruik van grondstaffels bij het bepalen van de WOZ-waarde. Maar het is dus niet zo dat nu automatisch ook alle organisaties werken met grondstaffels. Maar de grenslijn tussen wel of geen grondstaffels beschikbaar loopt dus niet 100% parallel aan de grenslijn tussen gebruik van statisch model (lees Ortax) en andere modellen (zoals 4Value).”

Naast opheldering over het (niet-)gebruik van een grondstaffel in een model dat uitgaat van een statistische benadering, illustreert het antwoord en de daarbij gegeven toelichting hoe complex de praktijk is, te weten – in dit geval – de grote variëteit binnen een bepaalde benadering. Het illustreert ook dat terughoudendheid geboden is met aannames dat hetgeen voor het ene model geldt, ook wel zal gelden bij een ander model, ook al is dat een vergelijkbaar type model.

Slotsom

Onmiskenbaar bieden de Instructie en Vraagbaak inzicht in de praktijk van modelmatige waardebepaling van woningen, maar het inzicht dat zij mij bieden is dat deze praktijk zeer divers en complex is. De permanente marktanalyse is illustratief. Deze analyse leidt ertoe dat gemeenten weliswaar gegevens over primaire en secundaire objectkenmerken van woningen verzamelen, maar zij registreren en controleren slechts de waarderelevante objectkenmerken van woningen (zie 4.10-4.12). Dit zijn de objectkenmerken die de markt relevant acht (zie 4.11). Denkelijk zijn sommige objectkenmerken waarderelevant in alle gemeenten, terwijl andere objectkenmerken waarderelevant zijn uitsluitend in bepaalde gemeenten of zelfs uitsluitend in bepaalde buurten of wijken van dezelfde gemeente. Het verschilt dus van gemeente tot gemeente en mogelijk zelfs binnen één en dezelfde gemeente of en zo ja welke KOUDVL-factoren worden gebruikt in de modelmatige waardebepaling van woningen: in sommige gemeenten worden alle factoren gebruikt (bij alle of sommige woningen), in andere gemeenten worden sommige factoren wél en andere factoren níet gebruikt in onderling wisselende samenstelling (tussen deze gemeenten of ook nog eens tussen woningen in dezelfde gemeente).

Hetzelfde geldt voor de mate waarin objectkenmerken waarderelevant zijn. Aangezien de markt bepaalt óf zij waarderelevant zijn, bepaalt de markt ook in hoeverre zij dit zijn. Het verschilt dus evenzo van gemeente tot gemeente en mogelijk zelfs binnen één en dezelfde gemeente in welke mate de ene of de andere KOUDVL-factor van invloed is op de modelmatige waardebepaling van woningen.

Dit geldt ook voor de onderbouwing van KOUDVL-factoren. De Waarderingskamer ziet erop toe dat gemeenten jaarlijks bij telkens 20% van alle woningen controleren of de geregistreerde objectkenmerken actueel en juist (zie 4.18). Daartoe beschikken zij over vele en diverse bronnen (zie 4.12). Denkelijk worden niet alle bronnen gebruikt in alle gemeenten ter controle van alle geregistreerde objectkenmerken van alle woningen. Het verschilt dus van woning tot woning en mogelijk zelfs bij dezelfde woning van objectkenmerk tot objectkenmerk welke bron wordt gebruikt in de controle. Het is niet anders voor de onderbouwing van KOUDVL-factoren want deze controle stelt gemeenten in staat te onderbouwen waarom die factoren luiden zoals zij zijn geregistreerd. Ook de onderbouwing van KOUDVL-factoren verschilt dus van woning tot woning en mogelijk zelfs bij dezelfde woning van factor tot factor.

Daarbij komt dat niet alle bronnen voor dezelfde periode ter beschikking blijven staan van gemeenten. Voor zover zij bijvoorbeeld foto’s raadplegen ter controle van KOUDVL-factoren (zie 4.13-4.15), hanteert de Waarderingskamer als richtlijn dat zulke foto’s niet langer mogen worden bewaard dan nodig is en hoe dan ook niet langer dan zeven jaar (zie 4.16-4.17).

Blijkens de Instructie en Vraagbaak is ook de modelmatige waardebepaling zelf zeer divers en complex. Ongeacht het model dat een gemeente selecteert, elk model relateert geregistreerde primaire en secundaire objectkenmerken van woningen aan de modelwaarden daarvan (zie 4.21). Wel verschilt het van type tot type op welke wijze een model objectkenmerken relateert aan modelwaarden. Dit kan via een groepsgewijze benadering, zoals in modellen van type A of B (zie 4.22-4.24). Het kan ook via een statistische benadering, zoals in modellen van type D (zie ook 4.22). Voor zover modellen van dit type uitgaan van machine learning, maken zij overigens niet steeds inzichtelijk hoe zij objectkenmerken relateren aan modelwaarden (zie 4.25-4.26 en 4.39).

Zelfs als één of meer KOUDVL-factoren waarderelevant zijn en een model deze factoren relateert aan de modelwaarde van een woning, is daarmee nog niet gezegd dat die factoren zijn gebruikt bij het bepalen van de WOZ-waarde van de desbetreffende woning. Dit hangt af van de functie van het model. Als het een primair model is, dat dient voor het bepalen van WOZ-waarden, dan zijn zij daarbij gebruikt (zie 4.28). Maar zijn zij ook daarbij gebruikt als het een subsidiair model is? Ik zou menen van niet als zo’n model slechts ertoe dient de modelwaarden te valideren die het primaire model genereert (zie 4.27-4.28). En ik zou menen van wel als zo’n model ertoe dient het primaire model te voeden want dan bepaalt het subsidiaire model welke KOUDVL-factoren waarderelevant zijn en het primaire model relateert deze factoren aan modelwaarden (zie 4.28).

Dit een en ander roept de vraag op hoe gemeenten nog kunnen verantwoorden aan de belanghebbende – dus: degene te wiens aanzien zij een WOZ-beschikking nemen – welke gegevens zij verzamelen, registreren en gebruiken voor een modelmatige waardebepaling van woningen. Deze vraag brengt mij bij de consultatie over een voorgenomen wijziging van de Regeling, waarop ik thans inga.

5. Moderniseren van taxatieverslag voor woningen en verifiëren van waarderelevante objectgegevens

In dit onderdeel behandel ik ontwikkelingen op regelgevend terrein. Vanaf 8 april 2025 tot en met 2 juni 2025 zijn twee concept-wijzigingen van de Regeling voorgelegd ter consultatie. Ik memoreer dat de Regeling uitvoering geeft aan art. 6 Besluit, dat bepaalt wat het taxatieverslag minstens moet bevatten (zie 2.14-2.18). De Regeling voorziet daartoe in (onder meer) een modeltaxatieverslag voor woningen (zie 2.19-2.21). Eén concept-wijziging betreft het moderniseren van dit modeltaxatieverslag. De tweede betreft het verifiëren van de gegevens die het gemoderniseerde modeltaxatieverslag moet bevatten.128.De beoogde datum van inwerkingtreding van beide (concept-)wijzigingen treden in werking vanaf 1 januari 2026, zij het dat de eerste wijziging pas van toepassing is voor taxaties die zien op het jaar 2026 en de tweede voor taxaties die zien op het jaar 2027.129.Gemakshalve verwijs ik naar de Regeling zoals zij komt te luiden na de concept-wijzigingen, als de concept-Regeling. Aan het slot van dit onderdeel ga ik ook nog nader in op verantwoordingsdocumenten.

Moderniseren van modeltaxatieverslag voor woningen

Ik begin met het moderniseren van het modeltaxatieverslag voor woningen. Het huidige modeltaxatieverslag is vervat in bijlage 4 bij de Regeling. Deze bijlage is vormgegeven als een formulier (inclusief standaardtekstblokken), waarop uitsluitend nog de gegevens van de woning van de belanghebbende en de referentie-objecten moeten worden ingevuld. Art. 6(1) concept-Regeling vervangt die bijlage niet met een nieuw formulier maar met een tabel die aangeeft welke gegevens het taxatieverslag moet vermelden over de woning zelf en referentie-objecten. Blijkens de concept-toelichting is gekozen voor een tabel in plaats van een formulier om aan te sluiten bij ontwikkelingen in de WOZ-uitvoeringspraktijk en tegelijkertijd te zorgen voor duurzame regelgeving:130.

“2.5.2 Tabel met elementen van het taxatieverslag

Tot op heden was het opgenomen model taxatieverslag voor woningen een vast formulier in de bijlage van de UR instructie waardebepaling Wet WOZ. Ontwikkelingen in de WOZ-uitvoeringspraktijk hebben ervoor gezorgd dat dit formulier en daarmee het model inmiddels achterhaald is. Om recht te kunnen blijven doen aan ontwikkelingen in de WOZ-uitvoeringspraktijk en tegelijkertijd duurzame regelgeving te creëren, is er nu voor gekozen om geen vast formulier meer in de regelgeving op te nemen. In plaats daarvan is gekozen voor een model in de vorm van een tabel, met daarin de elementen die het taxatieverslag voor woningen dient te vermelden. Kort samengevat ziet deze verplichting op het vermelden van alle gegevens die relevant zijn voor de waardebepaling van een woning.”

De concept-toelichting schetst de ontwikkelingen in de WOZ-uitvoeringspraktijk die ertoe hebben geleid te kiezen voor een tabel in plaats van een nieuw formulier. Het formulier voldoet niet aan de huidige technische vereisten en biedt onvoldoende vertrouwen in de (modelmatige) waardebepaling. Daarnaast hebben de Waarderingskamer en de VNG nieuwe ontwerp-taxatieverslagen voorgelegd aan het ledenpanel van de Vereniging Eigen Huis en hebben sommige gemeenten nieuwe ontwerp-taxatieverslagen voorgelegd aan burgerpanels. De bevindingen zijn betrokken bij de totstandkoming van de tabel. Ik citeer (zonder de voetnoot):131.

“2.5.1 Achtergrond en ontwikkelingen in de praktijk

Het proces om tot een gemoderniseerd taxatieverslag te komen is niet nieuw. Al in 2009 is het model taxatieverslag vervangen omdat uit onderzoek van de Waarderingskamer bleek dat het daarvoor geldende model de woningeigenaar niet altijd overtuigde. Het vernieuwde model bevat sindsdien extra, toelichtende informatie. In 2021 ontstond opnieuw behoefte naar een beter taxatieverslag voor particuliere woningeigenaren. Het model voor het taxatieverslag bestaat al sinds de totstandkoming van de Wet WOZ, waardoor het niet meer volledig voldoet aan de (technische) vereisten van tegenwoordig. Voortschrijdend inzicht zorgt ervoor dat in de WOZ-uitvoeringspraktijk deels wordt afgeweken van het model. Bij de verbeteringen van het WOZ-uitvoeringsproces is een gedragen constatering dat het taxatieverslag kan bijdragen aan een transparante overheid en daarmee het vertrouwen in de WOZ-waarde. Het taxatieverslag draagt bij aan bieden van inzicht in het taxatieproces en de onderliggende waardering. Hierdoor is modernisering van het model taxatieverslag voor woningen gewenst.

De Waarderingskamer heeft samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in het project ‘Samen organiseren’ gewerkt aan het vernieuwen van de inhoud en vormgeving van het taxatieverslag. Diverse ontwerpen zijn voorgelegd aan het ledenpanel van de Vereniging Eigen Huis. Uit de uitvraag blijkt een behoefte te bestaan om naast de primaire objectkenmerken ook de secundaire objectkenmerken te tonen, de beoordeling daarvan en de onderliggende onderbouwingen (relevante informatie van vergelijkbare woningen). Ook gemeenten zelf zijn aan de slag gegaan. Sommige gemeenten hebben verschillende ontwerpen voorgelegd aan eigen burgerpanels. De resultaten daarvan zijn op hoofdlijnen meegenomen in het ontwerp zoals nu is neergelegd in deze regeling.”

De tabel verdeelt de gegevens die het taxatieverslag moet vermelden, in zes elementen. Dit zijn: (a) gegevens ter identificatie van de onroerende zaak, (b) de WOZ-waarde, (c) de betrokken primaire objectkenmerken, (d) de betrokken secundaire objectkenmerken – dus: de KOUDVL-factoren132.– en hun beoordeling, (e) de betrokken referentie-objecten en (f) contactgegevens van het betrokken bestuursorgaan.133.

Volgens art. 6a(1)-(2) concept-Regeling moet het taxatieverslag voor woningen minstens deze elementen vermelden, die zijn uitgewerkt in de tabel. De concept-toelichting brengt die elementen in verband met het doel van het taxatieverslag: de belanghebbende te informeren over de totstandkoming van de WOZ-waarde zonder hem of haar te overweldigen met (mogelijk complexe) informatie. De concept-toelichting illustreert dat doel voor gevallen waarin (veel) meer dan drie referentie-objecten zijn betrokken bij de waardebepaling. In zulke gevallen hoeft het taxatieverslag niet alle referentie-objecten te vermelden; het hoeft slechts te vermelden dat meer referentie-objecten zijn betrokken en dat hun gegevens op verzoek kunnen worden verstrekt:134.

“In artikel 6a, eerste tot en met derde lid, worden minima gesteld aan de elementen die het taxatieverslag voor woningen dient te vermelden. In artikel 6a, eerste lid, worden de elementen opgesomd die ieder taxatieverslag voor woningen in principe dient te vermelden. Hierbij is de bedoeling dat acht wordt geslagen op het doel van het taxatieverslag, te weten het informeren van belanghebbenden over de totstandkoming van de WOZ-waarde, zonder deze te overweldigen met (mogelijk complexe) informatie. Dit kan bijvoorbeeld spelen bij de in de waardering betrokken onderbouwingen. In principe dienen alle onderbouwingen die in de waardering worden betrokken genoemd te worden. In de praktijk blijken dit in sommige situaties echter vele onderbouwingen te betreffen. Het is niet wenselijk dat het taxatieverslag zo omvangrijk wordt dat alle onderbouwingen vermeld worden. Indien er bijvoorbeeld meer dan drie onderbouwingen in de waardering worden betrokken, dan volstaat een vermelding van het feit dat er meer relevante onderbouwingen zijn en dat die indien gewenst opgevraagd kunnen worden (…).”

Volgens art. 6a(1) concept-Regeling moet het taxatieverslag de primaire en secundaire objectkenmerken van de woning vermelden voor zover zij zijn betrokken in de waardering. Hoewel de concept-toelichting niet afzonderlijk daarop ingaat, leid ik uit deze bepaling af dat het taxatieverslag minstens de waarderelevante objectkenmerken van de woning moet vermelden. De vraag dringt zich op of het taxatieverslag ook andere objectkenmerken, die niet relevant zijn voor de waardering, kan vermelden. Het lijkt van niet. Weliswaar bepaalt art. 6a(4) concept-Regeling dat het taxatieverslag aanvullende elementen kan bevatten, maar deze mogelijkheid is beperkt tot elementen die de heffingsambtenaar relevant acht voor de waardering. Ook die mogelijkheid strekt zich dus niet uit tot dergelijke andere objectkenmerken; zij kunnen blijkbaar uitsluitend worden vermeld of verstrekt los van het verslag.

Het is vergelijkbaar voor de standaardtekstblokken die het formulier heeft ter toelichting van elementen van het taxatieverslag. Anders dan het formulier, voorziet de tabel niet in standaardtekstblokken. In plaats daarvan voorziet art. 6a(5) concept-Regeling erin dat het taxatieverslag een bijsluiter heeft of verwijst naar de vindplaats daarvan. De bijsluiter bundelt de informatie die een nadere toelichting of duiding geeft van zulke elementen, zodat het taxatieverslag niet onoverzichtelijk wordt door (veel) tekstblokken.135.

Intermezzo: een (nieuwe?) verplichting tot gegevensverstrekking

Zoals gezegd (zie 5.5), het taxatieverslag hoeft niet alle referentie-objecten te vermelden als meer dan drie zijn betrokken bij de waardering; dan hoeft het slechts te vermelden dat meer referentie-objecten zijn betrokken en dat hun gegevens kunnen worden verstrekt op verzoek. Daartoe voorziet art. 6b concept-Regeling in een verplichting tot verstrekking van gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde, op verzoek van degene tot wie de WOZ-beschikking zich richt:

“Artikel 6b

Degene ten wiens aanzien de beschikking, bedoeld in artikel 22 van de wet, is genomen krijgt op verzoek een afschrift van de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde, waaronder:

a. gegevens van de onderbouwingen die niet zijn vermeld in het taxatieverslag;

b. grondstaffels voor zover deze in de waardering zijn betrokken.”

Dit art. 6b luidt in nagenoeg dezelfde termen als art. 40(2) Wet WOZ. Het is mij evenwel niet duidelijk hoe beide bepalingen zich onderling verhouden. Ook de concept-toelichting besteedt geen aandacht daaraan, zelfs niet waar zij ingaat op de verhouding tussen de concept-wijzigingen en hoger recht.136.Sterker nog, zij besteedt überhaupt geen aandacht aan dat art. 6b. Wel gaat de concept-toelichting in op de gelaagde wijze waarop een taxatieverslag kan bijdragen aan het belang van informatieverstrekking. Ik citeer (zonder de voetnoot):137.

“2.5.3 Informatieverstrekking

Het taxatieverslag van een woning kent verschillende doeleinden. Het primaire doel is om een onderbouwing van de individuele taxatie aan de woningeigenaar te tonen. In het merendeel van de gevallen is de woningeigenaar een particulier met een eigen woning zonder specifieke taxatiekennis. De informatiebehoefte is dan ook een andere dan de professionele woningeigenaar, zoals een woningcorporatie. Vanwege de verschillende doeleinden en de gebruikers van een taxatieverslag, houdt deze regelgeving ruimte voor de in de praktijk ontstane gelaagde structuur. Dat betekent dat het taxatieverslag in meerdere delen kan worden getoond aan de woningeigenaar. Een ‘verkort taxatieverslag’ is met name bedoeld voor de woningeigenaar die alleen de WOZ-waarde en de in de taxatie gebruikte objectgegevens wil controleren. Dit verkorte taxatieverslag kan bijvoorbeeld met iedere WOZ-beschikking meegezonden worden. Het ‘uitgebreide taxatieverslag’ is bedoeld voor de woningeigenaar die het marktniveau en de onderlinge verhoudingen van de taxatie ten opzichte van de onderbouwingen wil controleren. Het verkorte en uitgebreide taxatieverslag gezamenlijk vormen het taxatieverslag. Niet alle informatie leent zich voor een (individueel) taxatieverslag, terwijl deze informatie wel noodzakelijk is om bijvoorbeeld de onderlinge verhoudingen te kunnen controleren. Deze extra informatie zorgt samen met het taxatieverslag voor de onderbouwing van de WOZ-waarde. Het is aan gemeenten om al dan niet op verzoek deze informatie te overhandigen aan de woningeigenaar. De Waarderingskamer heeft samen met gemeenten gewerkt een ‘verantwoordingsdocument’. Dit document geeft meer inzicht in de totstandkoming van de WOZ-waarde door algemene informatie te verstrekken over de wijze waarop de gemeente (modelmatig) waardeert, en bijvoorbeeld de algemene grondstaffels te vermelden. Het verantwoordingsdocument is voor iedere woning in een gemeente hetzelfde.

De gelaagde structuur van informatieverstrekking is niet vastgelegd in de regelgeving aangezien gemeenten zelf verantwoordelijk zijn voor de informatieverstrekking aan belanghebbenden. Uit de praktijk blijkt echter dat de gelaagde structuur in veel gemeenten goed werkt, waardoor deze structuur hier als ‘best practice’ benoemd wordt.”

Deze toelichting leert dat de regelgever het een best practice acht om het taxatieverslag te tonen in meerdere delen: een verkort deel en een uitgebreid deel. Als ik het goed lees, beperkt het verkorte deel zich tot de WOZ-waarde van de woning en de primaire en secundaire objectkenmerken daarvan, terwijl het uitgebreide deel zich uitstrekt tot de prijzen van referentie-objecten en hun primaire en secundaire objectkenmerken. Samen vormen beide delen het taxatieverslag als bedoeld in art. 6(1) concept-Regeling.

Evenzo acht de regelgever het een best practice om een verantwoordingsdocument te bieden naast dit taxatieverslag. Het verantwoordingsdocument beschrijft in algemene termen op welke wijze de modelmatige waardebepaling van woningen plaatsvindt in een gemeente. Dit document verschilt dus tussen gemeenten maar is gelijk voor alle woningen in een gemeente. Ik wijs erop dat de Waarderingskamer verantwoordingsdocumenten van gemeenten en samenwerkingsverbanden publiceert op haar website.138.Het gaat om verantwoordingsdocumenten die zien op het jaar 2024 en/of 2025 (waardepeildatum 1 januari 2023 en/of 1 januari 2024) en om een totaal van 102 gemeenten en samenwerkingsverbanden. In 5.26-5.37 lees ik bloem uit zulke documenten.

Die toelichting leert mij evenwel nog niet hoe art. 6b concept-Regeling zich verhoudt tot art. 40(2) Wet WOZ. Vergelijk ik beide bepalingen onderling, dan valt op dat dit art. 6b met zoveel woorden twee gegevens rekent tot de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde, anders dan dat art. 40(2). Dit zijn gegevens over onderbouwingen die niet zijn vermeld in het taxatieverslag. Daarmee lijkt dit art. 6b te doelen op referentie-objecten die het verslag zelf niet vermeldt (vgl. 5.5). In zoverre strekt deze bepaling ertoe dat over zulke referentie-objecten dezelfde gegevens worden verstrekt als het verslag al verstrekt over de referentie-objecten die het wél vermeldt (zie ook 5.4).

Tevens rekent art. 6b concept-Regeling grondstaffels tot de gegevens die ten grondslag liggen aan de vastgestelde waarde, voor zover zij zijn betrokken in de waardering. Dit impliceert dat grondstaffels niet in alle gevallen worden betrokken bij de (modelmatige) waardebepaling van woningen. Ik vermoed dat daarbij in elk geval valt te denken aan appartementen en andere woningen die niet zijn gelegen op (eigen) grond. Mogelijk valt eveneens te denken aan grondgebonden woningen, waarbij hun waardebepaling plaatsvindt met een statistische benadering. Die benadering gebruikt niet een grondstaffel maar een regressieanalyse ter bepaling van de afnemende meerwaarde van een toenemend grondoppervlak (zie ook 4.50), al zijn er ook varianten waarbij wel een grondstaffel wordt gebruikt (zie 4.58).

Dit art. 6b concept-Regeling heeft mijn bijzondere interesse gewekt, gelet op het onderwerp van deze bijlage. Het concept-artikel wekte óók enige verbazing bij mij, met name waar het gaat om de gegevens in onderdeel a, te weten “gegevens van de onderbouwingen die niet zijn vermeld in het taxatieverslag”. Immers als daarmee wordt gedoeld op gegevens van niet in het taxatieverslag vermelde onderbouwingen – waarvan ik vooralsnog uitga (vgl. 5.12) –, dan gaat het in potentie om een (zeer) groot aantal gegevens. Ik heb daarom enige reacties bekeken op art. 6b concept-Regeling.

In haar inbreng wijst de VNG erop dat de tekst van art. 6b concept-Regeling vatbaar is voor twee lezingen waar het gaat om onderdeel a. In één lezing bepaalt dit art. 6b (slechts) dat onvermelde gegevens van referentie-objecten die wél zijn vermeld in het taxatieverslag, moeten worden verstrekt (in deze lezing verwijst “die” naar “gegevens”). In een andere lezing bepaalt dat art. 6b dat zelfs gegevens van onvermelde referentie-objecten moeten worden verstrekt (in die lezing verwijst “die” naar “onderbouwingen”). Dat komt dus overeen met de lezing waarvan ik vooralsnog uitga. Die tweede lezing “kan niet de bedoeling zijn”, aldus de VNG. De VNG meent daarom dat onderdeel a van art. 6b concept-Regeling zodanig moet worden gewijzigd dat de eerste lezing wordt geëxpliciteerd:139.

“Onderdeel a geeft een op twee manieren te interpreteren omschrijving van de aan de waarde ten grondslag liggende gegevens: gegevens van de onderbouwingen die niet zijn vermeld in het taxatieverslag. Dit is niet nader uitgelegd in de toelichting. De zinsnede “die niet zijn vermeld in het taxatieverslag” kan zowel slaan op “de gegevens” als op ”de onderbouwingen”. Het gaat dan niet alleen om de gegevens van de onderbouwingen die op het taxatieverslag staan, maar ook om onderbouwingen die daar niet op staan. Dit kan niet de bedoeling zijn. Onderdeel a van dit artikel dient te worden gewijzigd om duidelijk te maken dat het om de gegevens gaat van de onderbouwingen die op het taxatieverslag staan.”

De NOB heeft moeite art. 6b concept-Regeling te plaatsen in de context van de concept-wijzigingen. Zij vermoedt dat de regelgever heeft bedoeld de rechtspraak over art. 40(2) Wet WOZ te codificeren, al sluit zij niet uit dat hij heeft bedoeld de te verstrekken gegevens te beperken ten opzichte van die wettelijke verplichting:140.

“De NOB meent in artikel 6b te lezen dat mogelijk is getracht om de gewezen jurisprudentie omtrent artikel 40 Wet WOZ vast te leggen. De NOB adviseert om alle voorkomende situaties zoals benoemd in artikel 40 Wet WOZ nader te omschrijven en niet te beperken tot de genoemde zaken onder a. en b. (b.v. gehanteerde indexaties etc). Wellicht ten overvloede merken wij op dat artikel 40, lid 2 Wet WOZ niet toestaat om in een Uitvoeringsregeling een beperking van aan te leveren gegevens op te nemen.”

De gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag en ook de Belastingsamenwerking gemeenten en hoogheemraadschap Utrecht (BghU) hebben een gezamenlijke reactie ingebracht. Deze zelfbenoemde ‘G4’ menen dat art. 6b concept-Regeling kan vervallen, maar omdat het overbodig is. Zij gaan ervan uit dat de elementen die zijn betrokken bij de waardebepaling, reeds zullen zijn vermeld in het taxatieverslag, de bijsluiter of het verantwoordingsdocument:141.

“(…) Daarmee is de suggestie vanuit de G4 om de elementen, voor nu opgenomen in de tabel, niet verplicht te stellen. Maar wel alle elementen verplicht te laten opnemen die als zodanig opgenomen zijn voor de waardering, dit kan tevens in het verantwoordingsdocument of in de bijsluiter.

Ten tweede wordt bovenstaand punt onderstreept in het artikel 6b en is om die reden eigenlijk overbodig te noemen. Wederom is het artikel gebaseerd op het principe dat gemeenten transparant dienen te zijn in de elementen die zijn meegenomen in de waardebepaling. Echter indien de verplichting wordt gegeven om alle in de betrokken elementen weer te geven, hetzij in een verantwoordingsdocument of de bijsluiter, vervallen de randvoorwaarden geschetst in artikel 6b.”

Op het eerste gezicht lijkt het opvallend dat deze G4 niet naar voren brengen dat art. 6b concept-Regeling mogelijk te ver voert, terwijl de VNG dat (wel) meent (zie 5.15). Een verklaring lijkt echter te zijn dat de G4 uitgaan van een beperkte(re) lezing van art. 6b concept-Regeling. De G4 gaan immers ervan uit dat de vereiste gegevens reeds in een verantwoordingsdocument of de bijsluiter zijn te vinden.

De Waarderingskamer is in haar inbreng genuanceerd over art. 6b concept-Regeling. Na enkele algemene opmerkingen en aandachtspunten bij de concept-wijzigingen merkt zij op dat dit art. 6b in wezen afstand neemt van het uitgangspunt dat het taxatieverslag en het verantwoordingsdocument alle relevante gegevens zou moeten bevatten. Zoals de Waarderingskamer treffend uitdrukt, wekt art. 6b de indruk dat “er altijd nog meer is”. Dit baat gemeenten niet bij een doelmatige uitvoering van de Wet WOZ. Het baat evenmin een transparante onderbouwing en motivering van de waarde voor belanghebbenden.142.De Waarderingskamer merkt vervolgens het hierna volgende op, waarbij ik met name attendeer op de kritische kanttekeningen bij de (formulering van) de mogelijkheid om meer onderbouwingen op te vragen:143.

“De suggestie dat een belanghebbende altijd aanvullende informatie kan opvragen betreft zeker ook de formulering over de mogelijkheid om meer aanvullende onderbouwingen op te vragen, wanneer de gemeente er bijvoorbeeld maar drie verstrekt heeft. Gezien het feit dat voor het bepalen van de WOZ-waarde in sterke mate gebruik gemaakt wordt van modelmatige waardebepaling, waarbij in de taxatiemodellen alle verkopen in de gemeente op één of andere wijze invloed hebben op de WOZ-waarde, zou elke belanghebbende in beginsel alle verkopen van woningen in de gemeente kunnen opvragen. Dit verhoudt zich niet tot bijvoorbeeld de beperkte openbaarheid van verkoopprijzen en als het de intentie is om inderdaad deze openbaarheid van verkoopprijzen uit te breiden, zodat een belanghebbende in beginsel alle verkopen kan opvragen is het zowel met het oog op de transparantie voor de belanghebbenden als voor de uitvoerbaarheid voor gemeenten en belastingsamenwerking waarschijnlijk beter om deze verkoopprijzen van woningen op te nemen in het WOZ-waardeloket.

Praktisch pleiten wij er op dit moment voor om in de regeling op te nemen hoeveel onderbouwingen ten minste, maar ook maximaal moeten worden vermeld in het taxatieverslag en dat gemeenten van zowel de getaxeerde woning als van de onderbouwingen alle kenmerken op het taxatieverslag zichtbaar moeten zijn, die gebruikt zijn voor het vaststellen van de WOZ-waarde. Dat draagt bij aan duidelijkheid voor gemeenten, rechtszekerheid voor belanghebbenden en een landelijk uniforme en doelmatige uitvoering van de Wet WOZ.

Aan de andere kant lijkt de toelichting op de regeling juist erg beperkend in wat een gemeente mag opnemen op het WOZ-taxatieverslag woningen en daarmee op de uniformiteit van het taxatieverslag. In de toelichting wordt aangegeven dat het taxatieverslag uitsluitend gegevens bevat die daadwerkelijk bij de waardebepaling zijn gebruikt. Maar welke gegevens exact bij de waardebepaling zijn gebruikt is deels ook afhankelijk van het type woning, de marktomstandigheden en het taxatiemodel dat de gemeente gebruikt. Bijvoorbeeld het gegeven “bouwjaar” wordt lang niet voor elke woning in het taxatiemodel ook daadwerkelijk gebruikt om te komen tot een inschatting van de waarde. Toch is het voor de uniformiteit van het WOZ-taxatieverslag wel wenselijk om dit kenmerk wel altijd op het taxatie verslag te (mogen) tonen.”

Evenals de Waarderingskamer, wijst de vereniging Landelijke Lokale Belastingprocessen (LLBP) erop dat gemeenten niet kunnen zorgdragen voor een geautomatiseerde werkwijze bij informatieverzoeken buiten het taxatieverslag, zodat zulke verzoeken arbeidsintensief zijn voor hen:144.

“Onder 2.5.3. Informatieverstrekking [zie 5.9, MP] meldt de toelichting ” Niet alle informatie leent zich voor een (individueel) taxatieverslag, terwijl deze informatie wel noodzakelijk is om de bijvoorbeeld onderlinge verhoudingen te kunnen controleren. Deze extra informatie zorgt samen met het taxatieverslag voor de onderbouwing van de WOZ-waarde. Het is aan gemeenten om al dan niet op verzoek deze informatie te overhandigen aan de woningeigenaar. Het gevaar van deze open regeling om extra informatie, die ook nog eens verschillend kan worden uitgevoerd door uitvoeringsorganisaties, is dat No cure, no Pay bedrijven hier ruimte in zouden kunnen zien om hun businessmodel te handhaven. Verzoeken buiten het standaard taxatieverslag zijn niet te automatiseren en dus per definitie arbeidsintensief/kostbaar.”

Verifiëren van objectgegevens van woningen

Ik vervolg met de tweede concept-wijziging, en wel het verifiëren van objectgegevens van woningen. Ik breng in herinnering dat de Waarderingskamer erop toeziet dat gemeenten primaire en secundaire objectkenmerken van alle woningen eenmaal vijfjaarlijks beoordelen door een jaarlijkse controle van objectkenmerken bij 20% van alle woningen (zie 4.18). Dit is (nog) niet een verplichting voor hen. Dat wordt het wel. Volgens art. 3(2) concept-Regeling moet het college de waarderelevante objectgegevens van een woning, waaronder in elk geval de primaire en secundaire objectkenmerken die zijn betrokken in de waardering, verifiëren bij de eigenaar van de woning:

“2. Het college van burgemeester en wethouders verifieert de waarderelevante objectgegevens van woningen bij de eigenaar van die woning. Waarderelevante objectgegevens zijn in ieder geval:

a. de in de waarde betrokken primaire objectkenmerken;

b. de in de waarde betrokken secundaire objectkenmerken.”

En volgens art. 3(3) concept-Regeling moeten waarderelevante objectgegevens opnieuw worden beoordeeld na elke verkoop van een woning bij de nieuwe eigenaar van de woning Secundaire objectkenmerken moeten zelfs minstens vierjaarlijks worden beoordeeld bij de eigenaar:

“3. Waarderelevante objectgegevens van woningen worden na iedere verkoop geverifieerd bij de nieuwe eigenaar. Secundaire objectkenmerken worden voorts ten minste iedere vier jaar geverifieerd bij de eigenaar.”

Terzijde memoreer ik dat het verschilt van gemeente tot gemeente welke primaire en secundaire objectkenmerken al dan niet waarderelevant zijn (zie 4.60). Dit is ook de opvatting van de regelgever, die opmerkt dat deze objectkenmerken niet gelijk zijn voor alle gemeenten en daarom die objectkenmerken niet nader heeft willen specificeren.145.

Beide verplichtingen dienen een tweeledig doel. Ten eerste, zij beogen dat een informeel contactmoment plaatsvindt met de woningeigenaar over (de juistheid van) gegevens die worden gebruikt bij de (modelmatige) waardebepaling van de woning, vóórdat de WOZ-waarde van de woning wordt vastgesteld bij beschikking. Dit speelt op het microniveau van een individuele woning en een individuele eigenaar. Ten tweede, en samenhangend, zij beogen daarmee de kwaliteit van objectgegevens te bevorderen die een gemeente of registreert voor alle woningen. Dat speelt op het macroniveau van alle woningen en alle belanghebbenden bij hun WOZ-waarden. Met zo’n contactmoment hoeft de belanghebbende niet bezwaar te maken tegen de WOZ-beschikking ter correctie van geregistreerde objectgegevens van de desbetreffende woning. En met zo’n moment leren gemeenten vaker en eerder welke objectgegevens juist zijn, die zij kunnen betrekken bij de (modelmatige) waardebepaling van alle woningen. De concept-toelichting verwoordt dit een en ander aldus (zonder voetnoten):146.

“2.4 Maatregel ‘verplicht informeel traject vóórdat de WOZ-waarde wordt vastgesteld’ - verificatie van de waarderelevante objectkenmerken woningen

(…) Op basis van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) verzamelt een bestuursorgaan bij de voorbereiding van een besluit de nodige kennis over de relevante feiten en af te wegen belangen. Voor de uitvoering van de Wet WOZ betekent dit dat gemeenten van alle WOZ-objecten de waarderelevante objectgegevens juist geregistreerd moeten hebben voordat de WOZ-waarde vastgesteld wordt. In de praktijk wordt de correcte registratie van gegevens bemoeilijkt doordat gemeenten niet altijd zicht hebben op alle waarderelevante objectgegevens van (met name) woningen. Gemeenten hoeven immers geen weet te hebben van bijvoorbeeld verbeteringen die woningeigenaren binnenshuis hebben aangebracht als er geen aanleiding is geweest voor de woningeigenaren om deze te melden. Ook de modelmatige manier waarop taxaties plaatsvinden en de schaal waarop deze taxaties plaatsvinden zorgen voor uitdagingen om de kwaliteit van de geregistreerde gegevens te borgen. Dergelijke onjuiste registraties komen niet aan het licht of pas in een bezwaarprocedure.

De bedoeling van deze maatregel is om een informeel contactmoment tussen gemeenten en woningeigenaren over de gegevens die worden gebruikt voor de WOZ-waardebepaling aan te wijzen, ter bevordering van de kwaliteit van de geregistreerde waarderelevante objectgegevens. De gegevens bestaan in ieder geval uit de primaire en secundaire objectkenmerken van de woning. Zodra deze kenmerken voor de waardering worden gebruikt wordt over ‘gegevens’ gesproken. Informeel dient te worden opgevat als een ‘laagdrempelig’ contactmoment. De gedachte is dat gemeenten als onderdeel van de registratie de waarderelevante objectgegevens met enige regelmaat voorleggen aan de woningeigenaar om deze gegevens te controleren op juistheid (‘ter verificatie’), waarna de gegevens waar nodig aangepast kunnen worden zonder dat de woningeigenaar (formeel) bezwaar moet aantekenen.”

Volgens art. 3(2)-(3) concept-Regeling moeten waarderelevante primaire en secundaire objectkenmerken van een woning worden geverifieerd na elke verkoop bij de nieuwe eigenaar en moeten uitsluitend secundaire objectkenmerken ook nog eens elke vier jaar worden geverifieerd bij de eigenaar. Dit verschil in verificatiemoment houdt ermee verband dat secundaire objectkenmerken meer dan primaire objectkenmerken veranderlijk van aard zijn:147.

“2.4.1. Frequentie verificatie waarderelevante objectgegevens

In principe worden waarderelevante objectgegevens bij iedere verkoop van de woning geverifieerd bij de nieuwe eigenaar van die woning. Doordat primaire objectkenmerken robuust zijn, is het voldoende dat verificatie van deze objectkenmerken bij iedere verkoop plaatsvindt. Dat is anders voor secundaire objectkenmerken. Doordat secundaire objectkenmerken vaker aan verandering onderhevig zijn, moeten deze frequenter geverifieerd worden. Daarnaast is informatie over secundaire objectkenmerken over het algemeen enkel beschikbaar bij de woningeigenaar, wat dus om een actieve verificatie vanuit gemeenten vraagt. Daarom is ervoor gekozen om de verificatie van secundaire objectkenmerken in ieder geval iedere vier jaar te laten plaatsvinden.”

De concept-Regeling laat de wijze waarop het informele contactmoment plaatsvindt met de woningeigenaar, aan het oordeel van gemeenten. De concept-toelichting lijkt te hopen op een werkwijze met continue inzage en correctie van geregistreerde objectgegevens en met voorlopige vaststelling van de WOZ-waarde, al is zo’n werkwijze vooralsnog niet haalbaar voor gemeenten. In plaats daarvan noemt zij onder meer een project van de Landelijke Vereniging Lokale Belastingen (LVLB). Dit project beoogt een uniforme werkwijze te ontwikkelen voor verificatie van objectgegevens, waarbij de WOZ-waarde wordt bepaald met inachtneming van de kenmerken die woningeigenaren zelf hebben kunnen invullen op een (digitaal) formulier (zonder de voetnoot):148.

“2.4.2. Invulling informeel contactmoment

De wijze waarop deze verificatie moet plaatsvinden wordt nu niet geregeld, omdat in de WOZ-uitvoeringspraktijk al verschillende, bestaande initiatieven zijn om de waarderelevante objectgegevens te tonen, zoals het werken met een ‘voormelding’. Vanuit de woningeigenaren bezien lijkt het wenselijk om continue inzage in de geregistreerde objectkenmerken van de woning te faciliteren, inclusief de mogelijkheid om die ter plekke te corrigeren. Tevens lijkt het voor de woningeigenaar het meest wenselijk om jaarlijks een voorlopige WOZ-waarde gekoppeld te zien aan de ingevulde objectkenmerken (objectgegevens) voordat de WOZ-waarde wordt vastgesteld. Momenteel is een dergelijk systeem (met zowel continue inzage en correctiemogelijkheid, als een het jaarlijks uitsturen van een voorlopige WOZ-waarde) uitvoeringstechnisch niet haalbaar. De regeling biedt ruimte voor bovenstaande invulling, maar biedt ook ruimte voor een invulling op een wijze die minder ingrijpende impact heeft op de uitvoeringscapaciteit van gemeenten.

Een voorbeeld van invulling van deze verificatieplicht is het project ‘Check uw woning’ van de Landelijke Vereniging Lokale Belastingen (hierna: LVLB), om woningeigenaren te betrekken bij het beoordelen van de secundaire objectkenmerken van woningen. Op dit moment lopen er pilots van dit project waarin woningeigenaren via een (digitaal) formulier de status van verschillende kenmerken van hun woning invullen zonder dat taxatie-technische kennis is vereist. Gemeenten nemen deze gegevens (behoudens uitzonderingsgevallen) over en stellen de WOZ-waarde vast op basis van de door de woningeigenaar ingevulde gegevens. De uitkomsten van de pilots gebruikt de LVLB om deze werkwijze verder te optimaliseren. Het doel van de LVLB is om uiteindelijk, met oog op uniformiteit, de werkwijze van het project ‘Check uw woning’ en de daarbij behorende rekenmethodieken vast te stellen en ter beschikking te stellen.

Het kabinet heeft eerder aangegeven dit project van de LVLB te steunen. Onderhavige regeling biedt gemeenten ruimte om de verificatie van waarderelevante objectgegevens zelf in te vullen. Een voorbeeld van deze invulling is het project van de LVLB.”

Voorts gaat de concept-toelichting in op de gevolgen van een informeel contactmoment voor woningeigenaren en gemeenten. Zo’n contactmoment blijft zonder gevolgen voor woningeigenaren: zij kunnen nog steeds bezwaar maken tegen de WOZ-beschikking. Wel gaat de regelgever ervan uit dat de WOZ-beschikking niet wordt herroepen wegens een onrechtmatigheid die is te wijten aan de heffingsambtenaar als de woningeigenaar in het gelijk wordt gesteld op een punt dat hij of zij niet aan de orde heeft gesteld bij het contactmoment maar wel daarbij aan de orde had kunnen stellen.149.Zo’n contactmoment heeft wel gevolgen voor gemeenten die nu niet regelmatig geregistreerde objectgegevens verifiëren. Daar staat volgens de concept-toelichting evenwel tegenover dat de kwaliteit van deze gegevens verbetert en dat (dus) het aantal bezwaren afneemt (ook zonder de voetnoot):150.

“Aangezien het uit de Awb al volgt dat gemeenten de nodige kennis en relevante feiten verzamelen om een besluit te nemen, zou de invulling van de verificatieverplicht geen significant effect moeten hebben op de reguliere werkdruk van de gemeentelijke uitvoering. In de praktijk is echter gebleken dat er gemeenten zijn die de waarderelevante objectgegevens niet met regelmaat verifiëren bij woningeigenaren. Voor die gemeenten kan de verificatieplicht een tijdelijke toename van werkdruk met zich meebrengen. Hier staat tegenover dat dit zal leiden tot een betere kwaliteit van de taxatiegegevens en de WOZ-waardering. De verwachting is ook dat het aantal bezwaren op den duur zal afnemen. De verwachting is dat de maatregel op termijn juist zorgt voor een betere spreiding van de werkdruk. Voor gemeenten die al gebruikmaken van een vorm van verificatie (zoals een ‘voormelding’) heeft de maatregel naar verwachting minimale gevolgen voor de werkdruk.”

Verantwoordingsdocumenten

De in 5.18 vermelde inbreng van de Waarderingskamer op de concept-Regeling bevat een kernachtige beschrijving van een verantwoordingsdocument (inclusief een korte rechtskundige opinie aan het slot):151.

“Dit document biedt belanghebbenden een nadere verantwoording over de wijze waarop de WOZ-taxaties zijn uitgevoerd, de betrokken deskundigen, de keuzes en aannames in het taxatiemodel, zoals een bijgebouwenmodel, grondstaffel en hoogte van de correctie van de waarde bij een wijziging van een secundair kenmerk, en tot slot, specifieke controles en kengetallen voor het waarborgen van de onderlinge verhoudingen tussen de WOZ-waarden. Het verantwoordingsdocument is geen wettelijke verplichting maar voorziet in combinatie met het taxatieverslag wel in de eisen die de jurisprudentie stelt aan een zorgvuldige voorbereiding én onderbouwing van de WOZ-waarde (zie bijvoorbeeld Hof Arnhem-Leeuwarden 18 februari 2025, ECLI:NL:GHARL:2025:973).”

De verantwoordingsdocumenten die de Waarderingskamer publiceert op haar website (zie 5.11), bevestigen mijn schets van de praktijk van modelmatige waardebepaling. Ook deze documenten leren mij dat die praktijk zeer divers en complex is. Daartoe lees ik bloem uit die documenten.

De verantwoordingsdocumenten van sommige samenwerkingsverbanden noemen met zoveel woorden welk taxatiemodel wordt gebruikt voor het genereren van modelwaarden. Andere samenwerkingsverbanden noemen in hun verantwoordingsdocumenten dit model niet. Het taxatiemodel 4WOZ, dat afkomstig is van de softwareleverancier XXLLNC (lees: excellence), is in enige versie in gebruik bij:

 BghU152.,

 de Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)153., en

 de Belastingsamenwerking Sabewa Zeeland154..

Dit model gaat uit van een groepsgewijze benadering (zie 4.58). Ik memoreer dat modellen die uitgaan van zo’n benadering, de modelwaarde baseren op een kleiner of groter aantal verkoopcijfers van woningen al dan niet binnen dezelfde groep (type A of B; zie 4.22).

Ik merk op dat de modelversie waarover Sabewa Zeeland beschikt, eveneens kunstmatig intelligente technieken hanteert voor het genereren van modelwaarden. Daarvoor werken deze technieken met 1.500 verschillende datapunten en (landelijke) referenties, die Sabewa Zeeland “met name” (blijkbaar: niet uitsluitend) gebruikt als controlemodel voor de waarde die een taxateur bepaalt.155.Zoals gezegd, ik heb in de Instructie of Vraagbaak niet een kwaliteitseis kunnen vinden die zich verzet tegen het selecteren van een model dat uitgaat van zulke technieken, zoals machine learning. De Waarderingskamer adviseert wel zo’n model slechts te selecteren als controle- of validatiemodel (zie 4.25-4.27).

Het taxatiemodel Ortax, dat afkomstig is van de softwareleverancier Ortec, is in enige versie in gebruik bij:

 de Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB)156.,

 de Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW)157.,

 het Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling (SVHW)158., en

 Tribuut159..

Dat model gaat uit van een statistische benadering (zie 4.58), waarbij de modelwaarde wordt ontleend aan een regressieanalyse of daarmee vergelijkbare techniek (type D; zie 4.22).

Ik memoreer dat een grondstaffel pleegt te ontbreken in modellen die uitgaan van zo’n benadering (zie 4.50 en 4.58). Dit lijkt het geval voor de modelversie waarover BSOB of SVHW beschikt want hun documenten bevatten níet een grondstaffel. Het lijkt evenwel anders voor de modelversie waarover BsGW of Tribuut beschikt want hun documenten vermelden wél een grondstaffel.160.

Voor de goede orde merk ik op dat gemeenten en samenwerkingsverbanden niet slechts kunnen kiezen uit (een versie van) 4WOZ of Ortax als taxatiemodel. Zij kunnen kiezen uit méér (versies van) andere modellen. Zo beschikt Cocensus over (een versie van) het model Gouw, dat afkomstig is van de softwareleverancier Gouw IT.161.Het is mij onbekend of dit model uitgaat van een groepsgewijze dan wel een statistische benadering.

De meeste samenwerkingsverbanden noemen niet het aantal transacties waarmee het model modelwaarden genereert. Dit aantal staat wel in de verantwoordingsdocumenten van andere samenwerkingsverbanden. Ik noem bijvoorbeeld BSO, waarvoor het totaal 4.816 transacties bedraagt in de periode tussen 1 januari 2023 en 1 januari 2025. Dit totaal is verdeeld over de deelnemende gemeenten als volgt:162.

Een ander voorbeeld is SVHW, waarbij het totaal aantal transacties optelt tot zelfs 10.172 in de periode tussen 1 januari 2022 en 1 januari 2024. Dit totaal is samengesteld als volgt:

Een laatste voorbeeld is BsGW, waarbij het gaat om liefst 13.831 transacties in totaal voor dezelfde periode tussen 1 januari 2022 en 1 januari 2024. Dat totaal valt uiteen als volgt:163.

Hoewel de door mij geraadpleegde verantwoordingsdocumenten verschillen op sommige punten, zoals een (ontbrekende) vermelding van het taxatiemodel, het modeltype of het aantal transacties waarmee het model modelwaarden genereert, komen de documenten onderling overeen op andere punten. Zo vermeldt elk van de documenten met welk (vast) percentage het model de modelwaarde corrigeert voor een boven- of ondergemiddelde score op secundaire objectkenmerken.164.Voor de goede orde merk ik op dat het verschilt tussen samenwerkingsverbanden welke secundaire objectkenmerken zij in aanmerking nemen. Het gaat om KOUDVL-factoren bij BSOB, BWB, DOWR, Sabewa Zeeland en Tribuut.165.Het gaat om KOUDV-factoren bij BsGW – dus: zonder liggingsfactor.166.En het gaat om KOVL-factoren bij SVHW – dus: met liggingsfactor maar zonder uitstralings- en doelmatigheidsfactoren.167.Dit bevestigt mijn bevinding dat sommige gemeenten alle factoren in aanmerking nemen en andere gemeenten sommige factoren wél en andere factoren níet in aanmerking nemen in onderling wisselende samenstelling (zie 4.60).

Ook het percentage zelf verschilt naar de mate waarmee een factor een gemiddelde score onderschrijdt of overtreft, tussen factoren onderling en tussen samenwerkingsverbanden. Dat bevestigt eveneens mijn bevinding dat de mate waarin secundaire objectkenmerken waarderelevant zijn, verschilt van gemeente tot gemeente en binnen dezelfde gemeente van factor tot factor (zie 4.61).

Zo ook vermeldt elk van de door mij geraadpleegde documenten welke bronnen worden gebruikt voor het controleren van objectgegevens. Elk daarvan vermeldt bijvoorbeeld dat daartoe navraag bij de belanghebbende zelf plaatsvindt. Dit kan door het toezenden van een formulier – ook wel: permanente-marktanalyse- of PMA-formulier – aan de koper van de woning, door het voorleggen van de geregistreerde objectgegevens aan de eigenaar van de woning, of via een digitale applicatie voor de eigenaar van de woning.168.Zoals de medewerkers van de Waarderingskamer hebben aangegeven (zie 4.44), is de opgave door de belanghebbende zelf een wezenlijke bron ter controle van objectgegevens door gemeenten. De verantwoordingsdocumenten benadrukken het belang van deze bron voor gemeenten door haar steeds te vermelden. Denkelijk wint die bron nog (meer) aan belang nadat art. 3(2) concept-Regeling ertoe verplicht waarderelevante objectgegevens periodiek te controleren (zie 5.20 en 5.23).