6.7 Onderwijsraad: Advies Onderwijs en Europa/Europees burgerschap 2004

Op verzoek van minister Van der Hoeven brengt de Onderwijsraad in 2004 het advies Onderwijs en Europa: Europees burgerschap uit. In het kader van het EU-voorzitterschap staat bij de onderwijsministers in Rotterdam het Europees burgerschap in het onderwijs op de agenda.1 Onderwijs heeft in het Verdrag van Maastricht (1992) een plaats gekregen.2 De Onderwijsraad stelt voor de oriëntatie op het Europees burgerschap in het funderend onderwijs vanuit het staatsrechtelijk en maatschappelijk perspectief te versterken.

In Onderwijs en Europa: Europees burgerschap is het thema ‘Europa’ in de curricula en examenprogramma's geïnventariseerd.3 De resultaten leiden tot: (a) de versterking van het debat over de Europese identiteit en burgerschap en (b) de explicitering van de onderwijsdoelen voor Europees burgerschap.4 Dat laatste kan versterkt worden door een verdragsrechtelijke status te geven aan het Unieburgerschap (artikel 20-25 VWEU).5 Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in 2009 is het EU-Handvest van de grondrechten van de Europese Unie verbindend.6 Het is te duiden als een complementair burgerschap, als een aanvulling op het nationale burgerschap.7 De Europese rechten en plichten vullen de nationale rechten en plichten aan. ‘Burgerschap omvat’, aldus de Onderwijsraad, ‘een oriëntatie op het Europees maatschappelijk en staatsburgerschap, kennis van maatschappelijke en politieke Europese praktijken en de wil daaraan bij te dragen’.8

Voorts bevordert de Onderwijsraad dat scholen leerlingen voorbereiden op het Europees staatsburgerschap9 en op staatsburgerschap-ondersteunend maatschappelijk burgerschap, waarbij het onderwijs naast deze Europese dimensie een eigen formele, morele en emotionele waarde bezit.10 ‘Het is dan ook nodig om ons onderwijssysteem in te zetten voor de oriëntatie op Europa als een verplicht object van algemene vorming’, stelt de raad.11 Voor een orientatie op Europa is het onderwijssysteem geschikt voor vaardigheden als het leren van Europese talen om zich in Europa te kunnen bewegen. ‘Cruciaal is leerlingen een kritisch oordeel te laten aanmeten over integratie in Europa’.12 Hierover stelt de Onderwijsraad vast dat ‘Europa’ te weinig op het netvlies is om een dergelijk oordeel te realiseren.13