4.4.2.1 De verhouding tussen de lengte van de opzegtermijn en de looptijd van de overeenkomst

Een vergelijking van de verschillende opzegtermijnen uit Boek 7 BW laat zien dat het nadeel van rechtsonzekerheid overal op dezelfde manier wordt aangevlogen: de lengte van de opzegtermijn wordt uitgedrukt in maanden. De opzegtermijn van de werkgever (artikel 7:672 lid 2 BW), principaal (artikel 7:437 lid 1-2 BW) en verhuurder van een woonruimte (artikel 7:271 lid 5 sub b BW) is gerelateerd aan de duur van de overeenkomst. Hierbij geldt: hoe langer de looptijd van de overeenkomst, des te langer bedraagt de in acht te nemen opzegtermijn.1 Met de andere omstandigheden van het geval wordt geen rekening gehouden, zoals de economische afhankelijkheid van de opgezegde partij, de investeringen die door hem zijn gedaan of het feit dat de overeenkomst voor bepaalde of onbepaalde tijd is aangegaan (zie paragraaf 4.3.2.1).2 Vanuit de ratio van de opzegtermijn – de opgezegde partij de mogelijkheid bieden zich aan te passen aan de nieuwe situatie – zou dit opmerkelijk kunnen worden genoemd. Het enkele feit dat een overeenkomst lange tijd heeft geduurd, betekent immers niet automatisch dat de aanpassing aan de nieuwe situatie een overeenkomstig lange opzegtermijn vergt. In dit licht plaats ik twee nuanceringen. Ten eerste is het goed denkbaar dat naarmate de overeenkomst langer bestaat, de kans groter is dat de opgezegde partij afhankelijk(er) van de opzeggende partij is geworden,3 waardoor de aanpassingstijd doorgaans meer tijd in beslag zal nemen (zie paragraaf 4.3.2.1). Ten tweede kunnen de andere omstandigheden van het geval, die voor de berekening van de lengte van de opzegtermijn dus buiten beschouwing blijven, leiden tot een aanvullende (schade)vergoeding (zie paragraaf 4.3.3.1).4

Hoewel de koppeling tussen de lengte van de opzegtermijn en de duur van de overeenkomst ten koste gaat van maatwerk, zou ik bij een eventuele wettelijke verankering van de opzegtermijn ten aanzien van de duurovereenkomst van opdracht dezelfde werkwijze bepleiten en daarmee kiezen voor rechtszekerheid. Het voordeel hiervan is immers dat duidelijkheid wordt verschaft over de lengte van de opzegtermijn en dus over het tijdstip waarop de overeenkomst feitelijk kan worden beëindigd. De opdrachtnemer weet exact waar hij recht op heeft en kan een niet (volledig) in acht genomen opzegtermijn in rechte afdwingen.5 Tegelijkertijd is ook voor de opdrachtgever duidelijk welke termijn hij in acht moet nemen. Een wettelijke vastlegging van de opzegtermijn waarbij de lengte slechts afhankelijk is van de duur van de overeenkomst, zou dan ook een versimpeling van de problematiek inhouden.6 Dit geldt voor de berekeningswijze van de opzegtermijn, die niet meer afhankelijk is van alle omstandigheden van het geval, alsook voor de keuze een bepaalde termijn in de wet op te nemen, nu een uit de wet voortvloeiende opzegtermijn het vermoeden schept dat deze termijn redelijk en billijk is, zodat partijen waarschijnlijk berusten in deze termijn.7 Dat zou naar mijn mening recht doen aan zowel het belang van de opdrachtgever om de duurovereenkomst te kunnen opzeggen als het belang van de opdrachtnemer om zich te kunnen voorbereiden op de nieuwe situatie die na de beëindiging van de overeenkomst zal intreden. Eventueel zou kunnen worden bepaald dat van de wettelijke opzegtermijn alleen ten voordele van de opgezegde partij kan worden afgeweken.8 De consequentie hiervan is dat een bepaalde ondergrens is gewaarborgd, maar partijen tegelijkertijd enige ruimte houden om afspraken te maken over bepaalde (ondernemers)risico’s. Ook de regelingen inzake de arbeidsovereenkomst, agentuurovereenkomst en huurovereenkomst van een woon- en bedrijfsruimte kennen een dergelijke ondergrens.9