7.6.2 Procedure en meetinstrumenten

Het onderzoek had de volgende opzet.1 Deelnemers aan het onderzoek ontvingen een vragenlijst (zie bijlage 1). Potentiële respondenten zijn benaderd via nieuwsbrieven aan ondernemers en aan INSOLAD.2 Omdat de respons minimaal bleek te zijn, is vervolgens aan een onderzoeksbureau opdracht gegeven ondernemers te benaderen met het verzoek de vragenlijst in te vullen. Nadat (meer dan) voldoende ingevulde vragenlijsten zijn ontvangen om statistisch verantwoorde conclusies te kunnen trekken, is het onderzoek afgesloten.

Het onderzoek heeft uitsluitend betrekking op de wenselijke verdelingsnormen voor concurrente schuldeisers. Het verdelingsstelstel waarbij boedel- en preferente schuldeisers allereerst uit de opbrengst worden voldaan, wordt als een gegeven beschouwd. In de informatie vooraf wordt in de vragenlijst daarom aangegeven dat de vragen uitsluitend betrekking hebben op een faillissement, waarbij de schuldeisers met een recht van voorrang reeds betaling hebben ontvangen.

Om het construct waargenomen rechtvaardigheid te onderzoeken is de volgende procedure gebruikt. Via de vragenlijst werden aan de respondenten – aan de hand van een casus – veertien situaties (ook wel vignetten genoemd) voorgelegd, waarbij telkens een opbrengst wordt verdeeld onder twee schuldeisers volgens een bepaalde verdeelsleutel (equity, equality, need of een mengvorm van need en equity, hierna aangeduid als: mixed).

Er zijn twee afhankelijke variabelen waarmee waargenomen rechtvaardigheid wordt geoperationaliseerd.3 Per vignet is onderscheid gemaakt tussen de eerlijkheid van een verdeling en de gepastheid van een verdeling. De respondenten gaven bij elk vignet aan hoe (on)eerlijk c.q. hoe (on)gepast zij de voorgelegde verdeling vinden, gebruikmakend van een schaal met zeven categorieën, variërend van 1 = “zeer oneerlijk”, tot 7 = “zeer eerlijk”, c.q. 1 = “zeer ongepast”, tot 7 = “zeer gepast”.

De in de vignetten gehanteerde verdelingsnorm (equity, equality, need of mixed) vormt de onafhankelijke variabele.4 Er is sprake van een within-subjects experimenteel design. Door middel van de vignetten is de onafhankelijke variabele (de verdelingsnorm) gemanipuleerd. Er is gebruik gemaakt van een zogenaamd Repeated Measures Design. Het gaat namelijk om herhaalde metingen, waarbij iedere respondent meerdere keren dezelfde vragen krijgt voorgelegd naar aanleiding van telkens een ander scenario.

De variabele verdelingsnorm bestond uit vier categorieën: equality, equity, need en mixed. Elke verdelingsnorm werd in drie vignetten beschreven. In ieder vignet is er sprake van een behoefte van schuldeiser A. In het eerste van de drie vignetten heeft de behoeftige een lagere vordering dan de ander, in het tweede een hogere vordering en in het derde zijn de vorderingen gelijk. Daarnaast zijn er twee vignetten waarin geen sprake is van behoefte bij de schuldeisers. Een verdeling op basis van need of mixed is hier dus niet van toepassing, maar een verdeling op basis van equality en equity wel. Schematisch weergegeven levert dit de volgende situaties op, zie Tabel 1.

De notatie “A < B” symboliseert de situatie dat de vordering van schuldeiser A kleiner is dan die van B. De notatie “A = B” symboliseert de situatie dat de vordering van schuldeiser A gelijk is aan de vordering van B. De notatie “A > B” symboliseert de situatie dat de vordering van schuldeiser A groter is dan die van B.