Hoofdstuk 3 De rol van de paritas creditorum tijdens de beheerfase van een faillissement

In het vorige hoofdstuk is de rol van de paritas creditorum in het individuele executierecht besproken. Het faillissement is een belangrijke insolventiemaatregel in het collectieve executierecht. In dit hoofdstuk en de twee hiernavolgende hoofdstukken wordt ingegaan op de vraag welke juridische functie de paritas creditorum in het kader van een faillissement heeft. In dit verband wordt tevens onderzocht wat het stelsel van gelijkheidsregels in het kader van een (Nederlands) faillissement, waarbinnen de paritas creditorum een plaats heeft, inhoudt. In dit hoofdstuk en het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op deze vragen tegen de achtergrond van de eerste fase, de beheerfase, van een faillissement. In hoofdstuk 4 wordt specifiek één onderdeel uit de beheerfase uitgelicht: het nemen van maatregelen om te zorgen dat de boedel alsnog in de stand terecht komt waarin deze behoort te verkeren (of anders gezegd: de reconstructie van de boedel).

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de beheerfase zonder aandacht te besteden aan de reconstructie van de boedel. In hoofdstuk 5 wordt op de genoemde vragen ingegaan tegen de achtergrond van de tweede fase van een faillissement.

Om de mogelijke juridische functie van de paritas creditorum in de eerste fase van een faillissement te kunnen vaststellen, moet een afbakening plaatsvinden tussen de gelijkheidsinstrumenten, te weten enerzijds de paritas creditorum en anderzijds twee aanverwante rechtsfiguren: het beginsel van de gelijkheid van schuldeisers en een door de Hoge Raad ontwikkelde ongeschreven rechtsregel, door mij genoemd: de gelijkheidsregel.1 Een afbakening is te meer geïndiceerd nu hierover in de literatuur verschillend wordt gedacht.

Regelmatig wordt de paritas creditorum ex artikel 3:277 BW vereenzelvigd met (het beginsel van) de gelijkheid van schuldeisers.2 De paritas creditorum wordt in deze benadering (impliciet) als homoniem beschouwd, waarbij hij soms de betekenis heeft van de concrete in artikel 3:277 BW neergelegde verdelingsregel en soms van het aan het faillissementsrecht ten grondslag liggende beginsel van de gelijkheid van schuldeisers.3 Vervolgens wordt in de nodige gevallen onder het beginsel van de gelijkheid van schuldeisers begrepen:4 zowel het aan het executierecht ten grondslag liggende beginsel van de gelijkheid van schuldeisers als de door de Hoge Raad ontwikkelde gelijkheidsregel. Eén rechtsbeginsel en twee rechtsregels worden in deze benadering over één kam geschoren. In dit hoofdstuk zal ik – in het licht van de voorliggende onderzoeksvraag – mijn visie op het onderscheid tussen de gelijkheidsinstrumenten uiteenzetten.

Het plan van aanpak is als volgt. Eerst zal ik toelichten waaruit volgt dat de paritas creditorum niet alleen in het kader van een individuele executieprocedure, maar ook tijdens het faillissement van de schuldenaar geldt. Vervolgens zal ik de begrippen beheerfase en verdelingsfase nader definiëren. Daarna zal ik ingaan op de rol van de gelijke behandeling tijdens een faillissement waarbij ik de karakteristieken van het beginsel van de gelijkheid van schuldeisers, de gelijkheidsregel en de paritas creditorum zal bespreken.