Hoofdstuk 4 De paritas creditorum en de reconstructie van de boedel

In het kader van de afwikkeling van een faillissement dient de curator aandacht te besteden aan de zogenaamde reconstructie van de boedel. Een verdeling op de voet van artikel 3:277 BW tijdens faillissement kan namelijk ernstig verstoord worden door bepaalde (rechts)handelingen van de schuldenaar, verricht in het zicht van een naderend faillissement. De schuldenaar, wetend dat een déconfiture onvermijdelijk is, kan onder het motto après moi le déluge, waardevolle activa om niet overdragen aan een derde partij. Of, een schuldeiser die weet heeft van het naderende faillissement, kan activa kopen van de schuldenaar onder verrekening van de koopprijs. In dergelijke gevallen zijn de gezamenlijke schuldeisers tijdens het faillissement van de schuldenaar de dupe doordat er geen of minder verhaalsvermogen voor de verdeling beschikbaar is. Onder omstandigheden kan de curator gebruik maken van instrumenten (zoals de faillissementspauliana) om deze benadeling ongedaan te maken en te zorgen dat het verhaalsvermogen weer terug wordt gebracht in een positie, vergelijkbaar met of gelijk aan die voorafgaand aan de benadelende handelingen. In dit hoofdstuk wordt tegen deze achtergrond ingegaan op de vraag wat het faillissementsrechtelijke stelsel van gelijkheidsregels inhoudt in de schemerperiode voor faillissement. Net als in het vorige hoofdstuk zal hierbij een afbakening plaatsvinden tussen de paritas creditorum en andere regels die voortvloeien uit het beginsel van de gelijkheid van schuldeisers. Meer specifiek wordt ook de vraag beantwoord of de paritas creditorum in dit kader een functie heeft.

Dit hoofdstuk gaat over de periode voordat er sprake is van een faillissement van de schuldenaar. De curator beoordeelt echter achteraf – nadat het faillissement van de schuldenaar is uitgesproken – of in de periode voor het faillissement onoorbare handelingen hebben plaatsgevonden. De beoordeling door de curator vindt dus plaats in de beheerfase. Om die reden heb ik dit hoofdstuk geplaatst na het vorige hoofdstuk waarin in zijn algemeenheid is ingegaan op de beheerfase.

Het plan van behandeling is als volgt. Allereerst zal worden ingegaan op het beginsel van de gelijkheid van schuldeisers. Vervolgens zal de mogelijke rol van de paritas creditorum in de periode voor de faillietverklaring worden besproken. Aansluitend zal worden ingegaan op (andere) regels (dan de paritas creditorum) waarin het beginsel van de gelijkheid van schuldeisers in de periode voor faillissement mogelijk tot uitdrukking komt. Tot slot wordt afgesloten met een conclusie.