7.4.1 Rehabilitation

In § 1 RehaG (oud) stond vermeldwat het doel van Rehabilitationwas: ‘Die medizinische berufsfördernden und ergänzenden Maßnahmen und Leistungen zur Rehabilitation im Sinne diese Gesetzes sind darauf auszurichten, körperlich, geistig oder seelisch Behinderte möglichst auf Dauer in Arbeit, Beruf und Gesellschaft einzugliederen.’

In SGB V is de Krankenversicherung opgenomen, die zich met name richt op de ‘medizinische’ en niet zozeer de ‘berufliche Rehabilitation’. De nadruk ligt vooral op het overwinnen van de gevolgen van de ziekte en het herstel van de gezondheid.5 SGB VI regelt de Rentenversicherung dat wel een aanwijzing geeft voor een definitie. In § 9 is de aanspraak geregeld op voorzieningen die zijn bedoeld om verminderingen van de arbeidsgeschiktheid van de verzekerde of het voortijdig ‘Ausscheiden aus dem Erwerbsleben zu verhindern oder sie möglichst dauerhaft in das Erwerbsleben wiedereinzugliedern.’

Het doel van de Unfallversicherung uit SGB VII is onder andere om na een arbeidsongeval of het ontstaan van een beroepsziekte ‘die Gesundheit und die Leistungsfähigkeit der Versicherten mit allen geeigneten Mittel wiederherzustellen…’.6

In SGB IX is als doel omschreven om, onafhankelijk van de oorzaak van de ‘Behinderung’:

§ 33 SGB IX geeft nog een iets andere omschrijving: ‘die Erwerbsfähigkeit…entsprechend ihrer Leistungsfähigkeit zu erhalten, zu verbessern, herzustellen oder wiederherzustellen und ihre Teilhabe am Arbeitsleben möglichst auf Dauer zu sichern.’

In de literatuur is geen eenduidige definitie van Rehabilitation te vinden. Löschau noemt het: ‘Die möglichst umfassende und dauerhafte Teilhabe behinderter oder von Behinderung bedrohter Menschen am Arbeitsleben und am Leben in der Gemeinschaft.’8 Castendieck verwijst naar een uitspraak van het BSG van 17 oktober 2006: ‘Leistungen zur Teilhabe am Arbeitsleben werden erbracht, um die Erwerbsfähigkeit behinderter oder von Behinderung bedrohter Menschen entsprechend ihrer individuelle Leistungsfähigkeit zu erhalten, zu verbessern, herzustellen onder wieder herzustellen.’9 Eichenhofer stelt: ‘Rehabilitation bedeutet die Wiederherstellung der Gesundheit und Teilhabe bezeichnet die Einbeziehung behinderter Menschen in das gesellschaftliche, insbesondere das Arbeitsleben.’10

De omschrijving van het begrip re-integratie in het Duitse sociaal recht is volgens Welti misschien het best te vangen in de term ‘Rehabilitation und Teilhabe am Arbeitsleben’.11 Welti vergelijkt Rehabilitation met het Nederlandse ‘revalidatie’. Door de toevoeging van ‘Teilhabe am Arbeitsleben’ aan de begripsomschrijving wordt ook het doel van de re-integratie geformuleerd.12 Er moet daarbij worden gedacht aan het inzetten van een persoon in zijn sociale mogelijkheden, gericht op deelname aan arbeid.13

Duitsland maakt net als Nederland deel uit van de Europese Unie, de Raad van Europa en de Verenigde Naties. Bovendien heeft Duitsland ILO-Verdragen nr. 121 en 130 ondertekend. Dat betekent dat dezelfde internationale normen rond re-integratie van toepassing zijn als die voor Nederland zijn genoemd in § 2.2.

Het Duitse begrip Rehabilitation bij zieke werknemers is veel breder dan het Nederlandse re-integratie. Het gaat er van uit dat tegelijkertijd medische, sociale als ‘berufliche’ inspanningen worden gepleegd om de werknemer weer aan de slag te krijgen. De inspanningen zijn expliciet gericht op een duurzame terugkeer, niet alleen op het werk maar in het maatschappelijk leven als geheel. Een van de moeilijkheden daarbij is dat de zorg bij ziekte vaak volgtijdelijk wordt gezien. Re-integratie is dan de fase ná de medische behandeling maar vóór de duurzame integratie in het werk. De grenzen daartussen zijn meestal niet zo helder.14 Een scherpe definitie is daarom lastig te geven.

Het toepassingsbereik lijkt tegelijk beperkter omdat het zich enkel richt op gehandicapten of door een handicap bedreigde mensen. Kort gezegd is iemand gehandicapt: ‘wenn ihre körperliche Funktion, geistige Fähigkeit oder seelische Gesundheit mit hoher Wahrscheinlichkeit länger als 6 Monate von dem für das Lebensalter typischen Zustand abweichen und daher ihre Teilhabe am Leben in der Gemeinschaft beeinträchtigt ist’. Als belemmeringen te verwachten zijn, is iemand met een handicap bedreigd.15 Toch is de reikwijdte niet beperkter: het BAG heeft een aantal re-integratieregels voor terugkeer naar het werk ruimer van toepassing geacht dan alleen voor gehandicapten.16 In het vervolg zal ik de term Rehabilitation gebruiken als ik re-integratie van zieke werknemers op de werkplek bedoel.