2.10.5 Certificaathouderspandrecht

65. Op een aandeel kunnen meerdere pandrechten rusten. Wanneer op een aandeel zowel een gevestigd pandrecht rust als een wettelijk pandrecht ten behoeve van certificaathouders, dan kunnen er vragen rijzen over de onderlinge rang van deze pandrechten.1

66. Wanneer bij de vestiging van een pandrecht de pandgever een administratiekantoor is, en er op grond van artikel 3:259 BW al een pandrecht op de aandelen rust, dan geldt mijns inziens het beginsel dat een ouder pandrecht rang neemt boven een jonger pandrecht.5 Het wettelijke pandrecht op de aandelen gaat dan voor op het gevestigde pandrecht. Wanneer echter het wettelijke certificaathouderspandrecht pas ontstaat na de vestiging van het pandrecht, dan volgt uit de prioriteitsregel dat het gevestigde pandrecht voorgaat op het jongere wettelijke pandrecht.6 In de literatuur wordt wat deze laatste situatie betreft echter ook anders betoogd. Zo wordt door sommigen geschreven dat een jonger certificaathouderspandrecht rang neemt boven een ouder gevestigd pandrecht.7 De schrijvers verdedigen hun stelling door te wijzen op het beschermende karakter van het wettelijke pandrecht.8 Mijns inziens is dat ten onrechte. Uit de parlementaire geschiedenis bij artikel 3:259 BW volgt dat met het wettelijke pandrecht is beoogd om de ‘ongewenste consequenties van het systeem: eigendomsrecht van de stukken bij administratiekantoor, tot uiting komend bij faillissement van de administrerende instelling’ te ondervangen.9 Wanneer er voorrang zou worden verleend aan het certificaathouderspandrecht terwijl al eerder dezelfde aandelen waren verpand, zou de positie van de gezamenlijke certificaathouders niet alleen beschermd worden, maar zelfs erop vooruitgaan. Van zo’n bevoordelingsdoel geeft noch uit de parlementaire geschiedenis, noch uit het stelsel van de wet blijk. In de parlementaire geschiedenis wordt overwogen dat met de wettelijke regeling wordt aangesloten bij de feitelijk gegroeide situatie dat administratiekantoren op eigen naam schuldvorderingen of aandelen verkrijgen.10 In die situatie zou een pandhouder met een eerder gevestigd pandrecht voorgaan op de gezamenlijke certificaathouders, ook al was later ten behoeve van hen een pandrecht gevestigd.

Voor het geval dat een gevestigd pandrecht rang neemt na het wettelijk pandrecht, terwijl bij de vestiging een eersterangs pandrecht wordt beoogd, kan rangwisseling uitkomst bieden. Rangwisseling kan worden geregeld bij overeenkomst, vastgelegd in een notariële akte (vgl. art. 3:262 BW).11 Omdat het certificaathouderspandrecht de certificaathouders gezamenlijk toekomt, is voor de rangwisseling in beginsel een overeenkomst vereist tussen de pandhouder en de certificaathouders gezamenlijk (art. 3:170 lid 3 BW). In de administratievoorwaarden zou kunnen worden bepaald dat de STAK ter zake bevoegd is de certificaathouders te vertegenwoordigen. Een andere mogelijkheid om tot een eersterangs pandrecht te komen, is afstand van het certificaathouderspandrecht.12 In de literatuur wordt mijns inziens terecht aangenomen dat artikel 3:259 BW op dit punt geen dwingend recht bevat.13 Partijen zijn vrij bij het bepalen van hun rechtsverhouding tot het administratiekantoor. Zo zouden zij een rangvoorbehoud kunnen maken ten gunste van toekomstige pandhouders.14 De certificaathouders zouden ook van hun wettelijke pandrecht kunnen afzien of afstand doen, mits van de toestemming van de pandhouder uit een schriftelijke of elektronische verklaring blijkt (art. 3:258 lid 2 BW). Een rangvoorbehoud, het afzien of de afstand van het wettelijk pandrecht moet in beginsel worden gegeven door de certificaathouders gezamenlijk, omdat het pandrecht aan hen gemeenschappelijk toekomt (art. 3:170 lid 3 BW).15 Het zou kunnen worden opgenomen in de voorwaarden die gelden tussen het administratiekantoor en de certificaathouders.16