4.10.3 Het afscheidingsrecht en het eenheidsbeginsel

Een algemeen afscheidingsrecht kan alleen in het wettelijke systeem ingepast worden zolang het niet in strijd is met het centrale beginsel in het zakenrecht: het eenheidsbeginsel. Dit eenheidsbeginsel brengt mee dat zakelijke rechten op de gehele zaak rusten en niet op bestanddelen daarvan. Het recht tot afscheiding maakt op deze regel geen uitzondering. Hoewel met dit recht afscheiding van een bestanddeel wordt gevorderd, rust het op de gehele eenheidszaak. Het recht werkt als een tweetrapsraket. Het recht tot afscheiding herbergt twee kenmerken. Het eerste kenmerk is de actie tot afscheiding. De rechthebbende kan, doordat hij een zakelijk recht op de eenheidszaak heeft, met deze actie de afscheiding van een bestanddeel vorderen. Het tweede kenmerk is de “zakenrechtelijke nazorg”. Wat is het rechtsgevolg van deze afscheiding? De afscheidingsgerechtigde heeft een “recht van verwerving”, waardoor hij de eigendom daarop van rechtswege verkrijgt. Dit recht komt pas in beeld op het ogenblik dat het bestanddeel is afgescheiden. Het (verwervingsrecht) heeft derhalve enkel betrekking op het afgescheiden deel, dat door de afscheiding een zelfstandige zaak is geworden.1

Hoe verhoudt een algemeen afscheidingsrecht zich met die aan het eenheidsbeginsel ten grondslag liggende twee motieven: het waardemotief en de rechtszekerheid? Dat hangt af van de inhoud en de reikwijdte van het wegneemrecht. Om het afscheidingsrecht niet in strijd te laten zijn met het eenheidsbeginsel en het wettelijke systeem zijn bepaalde begrenzingen aan het recht noodzakelijk. Deze worden hieronder besproken. Allereerst de begrenzingen om het waardemotief te waarborgen.